Шимэгч хорхойн өвчин / цагаан хорхой /

Хүний биед үүрлэн, шим тэжээлийг нь сорохын зэрэгцээ амьдралынхаа бүтээгдэхүүнээр хордуулж байдаг хэсэг төрлийн хорхойг шимэгч гэдэг. Тэдний үйл ажиллагааны улмаас тэжээж, тээж яваа хүн өвчилдөг. Хар ярианд ийм хорхойг цагаан хорхой гэж хэлээд дадчихсан байдаг.

Ерөнхий

Хүний бие махбодын дотор амьдардаг шимэгч хорхойгоор үүсгэгдсэн өвчнийг шимэгч хорхойн өвчин буюу гельминтоз гэдэг. Одоогоор шимэгч хорхойгоор үүсгэгддэг 300 орчим өвчин мэдэгдээд байгаа. Эдгээр өвчнийг дотор нь гэдэсний ба гэдэсний бус гэж хуваадаг. Эхний тохиолдолд хорхой, түүний авгалдай нь гэдсэнд амьдардаг. Харин хоёр дахь тохиолдолд нь булчин, уушиг, элгэнд амьдардаг. Шимэгч хорхой хамгийн их тархсан өвчин нь  гэдэсний хялгасан хорхойн халдвар буюу энтеробиоз,  хүж хорхойтох буюу аскарадиоз юм.

Шалтгаан

Энтербиоз өвчнийг хялгасан хорхой, буюу манайны нэрлэдгээр цагаан хорхой гэдэг шимэгч өт үүсгэдэг. Цагаан хорхой нь 1см-аас илүүгүй уурттай нэг тал нь шовх, нөгөө тал үзүүр нь дугуй хэлбэртэй. Энэ хорхойн өнгө нь цагаанаас шар, хар хүртэл өнгөтэй байдаг. Цагаан хорхой нь шөнийн амьдралтай бөгөөд дунджаар 1,5 сар амьдардаг. Эмэгчин нь шөнөөр шулуун гэдэснээс гарч хошногоны хуниасанд өндгөө гаргаад өөрөө үхдэг.

Аскаридозыг өвчнийг хүж хорхой буюу аскарид нэртэй арай том хорхой үүсгэдэг. Хүж хорхой нь 20 см хүртэл урт байдаг. Энэ хорхой нь гол төлөв нарийн гэдсэнд шимэгчилдэг болохоор өтгөнөөр гадагшлах нь ховор. Хүж хорхой нь нэлээд олон жил амьдрах чадвартай.

Халдварлалт

Хүний өтгөнөөр бохирдсон хөрс нь дийлэнх тохиолдодл халдварын голомт болж өгдөг. Улмаар газар шорооны ажил хийсний дараа гараа угаахгүй, хумсаа цэвэрлэхгүй байх, жимс, ногоо угааж цэвэрлэлгүй идэх нь халдвар авах шалтгаан болдог.

Мөн ялаа нь шимэгч хорхойн өндгийг хошуу, хөлөндөө наалдуулан хүнсний бүтээгдэхүүнийг бохирдуулснаар бас нэгэн халдвар тээгч болдог.

Бохир усанд сэлэх үедээ ус залгиж халдвар авах тохиолдол ч цөөнгүй. Үүнээс гадна хүүхдүүд гэрийн тэжээвэр амьтадаас авах нь олонтаа.

Явц

Шимэгч хорхой нь хүний биед нэвтрэхийн тулд гурван хоригийг давж гарах хэрэгтэй болдог. Нэгд нь, амны хөндийн ферментүүд. Хоёрт нь, ходоодны хүчиллэг орчин. Гуравт нь гэдэсний хэсгийн дархлаа юм.

Гэвч ядарсан, биеийн дархлаа суларсан үед бүх хаалт нь зохистой байдлаар ажилладаггүй. Улмаар шимэгч хорхойн өндөг гэдсэнд орж, нас бие гүйцсэн хорой болдог.

Ингээд хорхой нь амьдралынхаа бүтээгдэхүүн буюу өөрийнхөө “баасаараа” хүнийг хордуулж эхэлнэ. Хорхойн ялгадсанд хордсон хүнд ядрах нь ихсэх, турах, эсвэл эсрэгээр хооллох дуршил ихсэх, толгой өвдөх шинжүүд илэрнэ. Хоол боловсруулах замын хэвийн үйл ажиллагаа алдагдан хэвлийгээр өвдөх, гүйлгэх, өтгөн хатах, бөөлжүүлэх шинж илрэхээс гадна хошного загатнах шинж илэрчч болно. Харшил үүсгэгчдэд хэт мэдрэмтгий болж, өөрөөр хэлбэл харшил хүчтэй хэлбэрээр илэрдэг болох нь шимэгч хорхой ихээр үржисний үр дагавар юм. Харин хүчтэй харшил нь арьсны тууралтаас авахуулаад гуурсан хоолойн багтраа хүртэл таагүй үр дагаварт хүргэдэг. Үүнээс гадна шимэгч хорхой нь дархлалын системийг сулруулснаар өвчинд өртөмтгий болгодог.

Шинж тэмдэг

Шимэгч хорхойн өвчний шинж тэмдэг нь хорхойн төрөл ба тоо, тухай хүний хувийн онцлогоос хамааран янз бүр байдаг.

Хоолонд дургүй болох, бөөлжүүлэх, дотор муухайрах, шүлс гойжих, гэдэс базлах зэрэг нь шимэгч хорхойн халдвар авсны эхний шинж тэмдэг юм. Цаашлаад өтгөн хатах, гүйлгэх хоёр ээлжлэх, амархан ядрах, сульдах, нойргүйдэх шинж илэрнэ. Хүүхдүүд шөнө шүдээ хавирах нь цөөнгүй. Цагаан хорхойн халдвар авсан үед хошного, хярзам орчим загатнах шинж тэмдэг үүсч тав тух алдагдуулдаг бөгөөд шөнөөр, эсвэл өдөр тайван байх үед хүчтэй болдог. Зарим тохиолдолд загатнаа маш хүчтэй болсноос хүн нойрноосоо сэрэх нь бий.

Үр дагавар

Өтгөн хатах үед хэвлийгээр хүчтэй хатгуулж, гэдэс дүүрэх нь түгжрэлийн шинж тэмдэг байж болзошгүй тул эмчид яаралтай хандах хэрэгтэй.

Хүнд хэлбэрийн шимэгч хорхойн халдварын удаан хугацаагаар толгой өвдөх, эргэх, мэдрэлийн татваганалт үүснэ.

Хүж хорхойн өвчний үед шимэгч хорхой нь бие дотуур нүүдээллэдэг бөгөөд үүнээс болж үе үе хүчтэй ханиалгуулж эхэлнэ. Мөн янз бүрийн тууралт гарах нь олонтаа.

Оношлогоо

Шимэгч хорхойн халдвар авсан байж болзошгүй шинж тэмдэг илэрвэл өөрөө эмчлэх гэж муйхарлалгүйгээр мэргэжлийн эмчид  хандах хэрэгтэй. Шимэгч хорхойн өндгийг илрүүлэхийн тулд өтгөний шинжилгээ авна. Хэрэв эхний шинжилгээгээр шимэгчийн өндөг илрээгүй ч халдвар авсан байх магадлал өндөртэй бол шинжилгээг хэд хэдэн удаа давтана.

Эмчилгээ

Шимэгч хорхойн эмчилгээнд шимэгчийн эсрэг үйлчилгээтэй тусгай эм, бэлдмэлийг хэрэглэнэ.  Илэрсэн шимэгчийн тодорхой төрлөөс хамааран эмийг сонгодог. Эмчилгээг гэрийн нөхцөлд хийнэ. Өтгөнд шимэгчийн өндгийг илрүүлэх давтан шинжилгээнд ороод сөрөг хариу гарвал эдгэрсэнд тооцно. Шимэгч хорхойн халдвар авсан үед хувийн ариун цэвэр сайтар сахиж, цагаан хэрэглэл, дотуур хувцсаа байнга угааж, индүүдэн ариутгэж байх нь давтан халдвар авахаар урьдчилани сэргийлдэг.

Холбоотой нийтлэлүүд

• Хvйтний аллерги (17)
• Хулганан тахал (0)
• Хоолны хордлогот халдвар ба хоолны хордлого (0)
• Мухар олгой (10)
• Цөсний хүүдийн үрэвсэл буюу холецистит (2)
• Элэгний үрэвсэл буюу гепатит (33)
• Цээжний бах буюу стенокарди (8)
• Гахайны томуу буюу А томуу (0)
• Yлд (17)
• Шамбарамын үед хийх дасгал, дагах хоолны дэглэм (30)