Хүний дархлал хомдолын вирус (ХДХВ) нь Дархлалын олдмол хомсдол ДОХ өвчнийг үүсгэдэг. ХДХВ нь нийгэмд аюултай, үр дагавар нь их, халдварлах замууд нь олон байдаг бөгөөд өвчний эсрэг тэмцэх бие махбодийн хамгаалах тогтолцоог гэмтээдэг.

ХДХВ гэдэг нь Хүний Дархлал Хомсдолын Вирус, ДОХ гэдэг нь Дархлалын Олдмол Хомсдол гэсэн шинжлэх ухааний нэр томьёоны товчлол юм.

Дархлал хомсдох гэдэг нь хүний бие махбодь халдварт өвчний эсрэг тэмцэх чадваргүй болохыг хэлдэг. Хам шинж гэдэг нь аливаа нэг өвчний үед халуурах, хоолонд дургүй болох зэрэг олон янзын байдлаар хавсарч илрэхийг хэлнэ. Эдгээр үгийг нийтэд нь хамтатган тайлбарлавал ХДХВ-ийн халдвар авсан хүмүүст ДОХ-ийн шинж тэмдэг илэрч, бие махбодь нь халдвартай тэмцэх чадваргүй болно гэсэн үг юм.

ХДХВ нь хүний биеийн шингэн болох цус, үрийн шингэн, үтрээний ялгадас болон хөхний сүүнд агуулагдана. Иймд ХДХВ-ийн халдвартай хүний дээрх шингэнүүд өөр хүний биед орсноор халдварлана. ХДХВ нь агаарт удаан хугацаагаар амьд байж чаддаггүй.

Халдварлах замууд

• Халдвартай хүнтэй бэлгэвчгүйгээр бэлгийн хавьталд орох
• Цусанд ХДХВ байгаа эсэхийг илрүүлэх шинжилгээ хийлгүйгээр халдвартай цус, цусан бүтээгдэхүүн сэлбүүлэх
• Бохир зүү, тариур, багажаар арьсыг хатгаж цоолох, ямар нэгэн мэс ажилбар хийх
• ДОХ-ийн халдвартай эхээс урагт, жирэмсэн болон, төрөх үед, төрсний дараа үед хөхний сүүгээр тус тус халдварлана.

ХДХВ хүний биеийн гадна удаан амьдарч чаддаггүй учраас ДОХ-той хүнтэй амьдрах, хамтдаа хооллох, аяга таваг хоолны хэрэгсэлээ хамтдаа хэрэглэх, биед нь хүрэх, тэврэх тэр ч байтугай хамтдаа унтах зэрэг нь ямар ч аюулгүй. Хамгаалалтгүй бэлгийн хавьтлийн үед биеийн шингэнээ солилцох, шүдний сойз, сахлын хутга зэрэг арьс салст гэмтээдэг багаж хэрэгслийг хамтран хэрэглэх зэрэг нь аюултай юм.

Шинж тэмдэг

Дох нь хүний дархлалын тогтолцоог гэмтээж өвчлүүлдэг нэг өвчний дараалсан үе шат юм. Тухайн хүний биеийн эсэргүүцлээс хамаарч дархлалын тогтолцоог гэмтээх хүртэл тодорхой хугацаа шаардагддаг бөгөөд дунджаар 6 сараас 10 жил үргэлжилдэг. Энэ хугацаанд эрүүл мэт харагдаж, өөрийгөө халдвар авсныг мэдэхгүй байснаар халдвар тараах аюултай байдаг. Энэ үед вирус зөвхөн дархлалын тогтолцоонд чухал үүрэгтэй Т4 эсийг гэмтээдэг. ДОХ өвчний үед ямар ч шалтгаангүйгээр дараах шинж тэмдгүүд ихэнхдээ илэрдэг.

• Биеийн жин буурах
• Байнга ядрах
• Шөнө хөлрөх
• Хүзүү, суга, цавины булчирхай томрох
• Амьсгаадах, хуурай ханиах

Дархлалын систем сулрах тусам тухайн хүн жингээ алдаж, ядрамтгай болж, янз бүрийн арьсны өвчин, элдэв яр шарх, мөөгөнцөр болон шингэн алдах зэргээр аливаа халдварт өртөмтгий болдог. Улмаар уушигний үрэвсэл, хомхой, сүрьеэ, хорт хавдар зэрэг илүү ноцтой хүнд өвчнүүдэд өртөнө. Нэгэнт ДОХ өвчний энэ шатанд хүрсэн нөхцөлд хүндэвтэр халдварын улмаас ихэвчлэн 1-2 жилийн дотор нас бардаг.

Халдварыг илрүүлэх

ХДХВ-ийн халдварыг цусны шинжилгээгээр илрүүлдэг. Хүний цусанд эсрэг бие 4-8 долоо хоногийн дараа ихэвчлэн илэрдэг ч зургаан сар хүртэл хугацаанд ч илрэхгүй байж болдог. Халдвар авснаас цусанд эсрэг бие илрэх хүртэлх хугацааг “ Цонх үе ” гэнэ.

Эмчилгээ

Энэхүү вирус нэгэнт биед нэвтрэн орсон нөхцөлд түүнийг устгах төгс эмчилгээ, үр дүнтэй урьдчилан сэргийлэх тарилга хараахан нээгдээгүй боловч энэ өвнөөс сэргийлэх аргуудыг бүрэн тогтоосон юм. Харин вирусын үржлийг зогсоох эмчилгээ эсвэл хавсарсан эмийн эмчилгээ хийгддэг. Эдгээр нь ХДХВ-ын халдвар ДОХ болох хугацааг уртасгана гэсэн үг юм.

Халдвараас хэрхэн сэргийлэх вэ ?

• Та бэлгийн харьцаанд орохдоо бэлгэвч хэрэглэснээр энэхүү өвнөөс сэргийлж болно.
• Аман сех хийх үед бэлгэвч хэрэглэх.
• Секс тоглоом дамжуулан хэрэглэхгүй байх. Энэ тохиолдолд тоглоомыг угааж хэрэглэх эсвэл бэлгэвчээр бүрхэж хэрэглэх.
• Судсаар хар тамхи хэрэглэгчид зүү, шприц дамжуулан хэрэглэхгүй байх

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвийн лого

Бэлгэвчгүйгээр тохиолдлын бэлгийн хавьталд орж БЗХӨ тусаад, түүнээ хаана хандаж яаж үзүүлэх талаар сайн мэдэхгүй хүмүүс манай сайтад их ханддаг. Тиймээс бид Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв буюу манайхны ярьж сурсанчлан Халдвартын эмнэлгийн Бэлгийн замын Тандалт судалгааны амбулатори буюу “Улаантууз” эмнэлгийн үзүүлдэг үйлчилгээ, үзүүлэхдээ бүрдүүлэх бичиг баримт зэргийн талаар танилцуулж байна.

Найдвартай утас:  11-450867 /Зөвөлгөө авах/

Сайн дураараа БЗДХ, ХДХВ/ДОХ-ын үзлэг шинжилгээнд хамрагдаж буй үйлчлүүлэгчдэд үзлэг, шинжилгээг үнэ төлбөргүй хийнэ.

 Амбулаторын ажиллах цагийн хуваарь

Анхаарах нь: Шинжилгээ авах явцын дунд 15 минут өрөөний ариутгал хийнэ

Даваа-Баасан: 11.00-12.30 – Дотоод ажилтай

Даваа-Баасан: 12.30-13.00 – Цайны цаг

 Бүрдүүлэх бичиг баримт

I. Шинжилгээ өгөхдөө:

1. Цахим карт

2. Иргэний үнэмлэх,эсвэл эрүүл мэндийн даатгалын дэвтэр

  Шинжилгээний хариу авахдаа:

1. Өөрийн биеэр ирэх

2. Хариу авах ёстой өдөр ирээгүй тохиолдолд  13.00-15.00 цагийн хооронд  хариуг олгоно.

3.Шижилгээний хариу тухайн сар дотроо авах

4.Өөрийн биеэр ирж авах боломжгүй тохиолдолд өөрийн иргэний үнэмлэхийг хариу авах хүнд өгч явуулах

Энд мөн  Эрүүл мэндийн дүгнэлт /ЭМД/ гаргуулах (гадаад оронд ажиллах, суралцах, виз сунгуулах, ажилд орох, гэр бүл болох, мэс засал хийлгэх гэх мэт) гарадаг.

Амбулаторийн тусламж үйлчилгээг доорхи үзлэг, шинжилгээний  кабинетуудаар үзүүлж байна. Үүнд:

o   Эрэгтэй үзлэгийн кабинет №1

o   Урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн кабинет /ЭМД гаргах/  №2

o   Эмэгтэй үзлэгийн кабинет №3

o   Сайн дурын зөвлөгөө шинжилгээний кабинет №5

o   Цахилгаан эмчилгээний кабинет №11

o   Тарианы өрөө №15

• Шинжилгээний өрөө№16

Жич:

Зарим хүн эмчийг үзлэг хийлгүйгээр хальт харангуутаа шууд онош тавиад эм бичээд өгчихдөг, түүнийг нь уугаад эрүүл болдог мэтээр бодоод байдаг. Энэ бол том төөрөгдөл. Эмч заавал лабораторын шинжилгээ хийлгэж, үзлэг хийж байж дараа нь онош тавиад, түүнээсээ үүдээд эмчилгээ заадаг. Эмчийн заасан эмчилгээг ягштал дагах ёстой бөгөөд эдгэрсэн гэж эмч үзвэл ахиад лабораторын шинжилгээ хийж магадладаг ёстой. Ингэлгүйгээр шинж тэмдэг арилсан төдийхнийг эдгэрсэн гэж өөрөө оношлоод эмчилгээгээ хаях зэргээр өвчнөө улам архагшуулж, даамжруулах нь цөөнгүй.  Иймд заавал эргэх холбоотой байх ёстой. Гэтэл зарим нь Халдвартын эмнэлэг орчмоор олон үзэгдмээргүй байна, ичээд байна, онигоонд орвол яана, хүн харчихвал яанаа гэх мэтийн утгагүй шалтаг заагаад өвчиндөө идэгдээд, өөрийгөө болон өрөөлийг хорлоод яваад байдаг. Таагүй өвчин авах эрсдэлтэй шүү гэж энд тэндээс анхааруулсаар атал хамгаалтгүй, бэлгэвчгүй хавьталд орох нөхцөлд байдалд байхдаа хүн харчихвал яанаа, онигоод орвол яанаа гэж ичээгүй, зовоогүй байж наалдчихсан таагүй зүйлээсээ салахдаа ичих нь тэнэг хэрэг.

Ичсээр байгаад өвчинд идэгдээд үхэж байснаас шулуунаар эмчлүүлээд эрүүл саруул амьд явсан нь хамаагүй дээр гэвэл үгүйсгэх хүн гарахгүй л байх.

Найдвартай утас:  11-450867 /Зөвөлгөө авах/

Сайн дураараа БЗДХ, ХДХВ/ДОХ-ын үзлэг шинжилгээнд хамрагдаж буй үйлчлүүлэгчдэд үзлэг, шинжилгээг үнэ төлбөргүй хийнэ.

Эх сурвалж: Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв

Дарга: Д.Нямхүү

Эмчилгээ эрхэлсэн орлогч дарга: Ц.Оюунчимэг

Поликлиникийн эрхлэгч: Б.Цацралт –Од

Хаяг: Баянзүрх дүүрэг 4-р хороо Нам-Ян-Жүгийн гудамж

Үйлчилгээний нэр төрөл: Хурц хадлварт өвчнөөр өвчлөгсдөд үзүүлэх Хэвтүүлэн эмчлэх тусламж үйлчилгээ,Амбулториор үзүүлэх тусламж үйлчилгээ

Даргын нарийн бичиг:

Нэр: Б.Мөнх -Эрдэнэ

Утас: 99051682

И-Мэйл:monguulei 13 @yahoo.com  

 Санал гомдол хүлээн авах хүн:

 Нэр:М.Оюунгэрэл

 Утас: 99094047

 И-Мэйл: = oyungerel@nccd.gov.mn

  Лавлах утас: 455388

 Захиалгат үйлчилгээ –326504

 Лавлагаа болон захиалгат үйлчилгээ- 453971, 450867

 Хүлээн авахын утас: 70150513, 100

 БЗХӨ тусахаас сэргийлэх хамгийн шилдэг арга бол хайртай хүндээ үнэнч байх гэдэг нь олон мянган жилийн туршлагаар батлагдсан зүйл.

Гэхдээ хүний амьдрал гэдэг ээдрээ нугачаа олонтой болохоор болдоггүй хүмүүс, болдоггүй хүн гэж бас байдаг. Тиймээс гостуу,” мэдрэл муудсан”, ухаан санаа самуурсан гэх мэт зарим шалтгааны улмаас бэлгэвчгүйгээр секс  -ийн харьцаанд орсон бол дараах аргыг хэрэглэж байгаарай.

Эрэгтэйчүүд

Хурьцалд орсны дараа, өөрөөр хэлбэл дур тавьсны дараа, нэн даруй шээнэ. Шээсний дараагаар бэлэг эрхтэнээ савандаж угаана. Үүний дараа, уул шугамандаа эмчид үзүүлвэл сайн ч ойрхон эмнэлэг байхгүй бол өөрөө, сайн дураараа шинжилгээ хийдэг газар очоод БЗХӨ-ийн шинжилгээ өгөөрэй. Шээгээд шээсээрээ бэлиг эрхтэнийхээ толгойг угаадаг арга бол герман эмч нар, венеролог эмч нар 1941 онд Вермахтын цэргүүдэд зориулж гаргасан заавар дээр байдаг, аймаар дайны ард гарсан зөвлөгөө юм шүү. БЗХӨ өвчин нь нууц үе харьцангуй удаан байдаг болохоор тохиолдлын бэлгийн харьцаанд орсны дараа наад зах нь 5 хоногийн дараанаас шинжилгээ өгвөл бодит хариу гарна гэдгийг мартуузай.

Эмэгтэйчүүд

Хурьцал дуусмагц шээнээ. Залгуулаад бэлэг эрхтэнээ савандаж угаагаад калийн перманганатын 1:5000 уусмалаар угаагаад БЗХӨ талаар мэргэшсэн эмнэлэг, шинжилгээний төвд хандаж шинжилгээ өгнө. Сулавтар ягаан өнгөтэй уусмалаар угаана гэсэн үг. Харин бэлгийн харьцаанд орох нь тодорхой бол урьдчилаад үтрээндээ Silver proteinate, «Протаргол» гэсэн бэлдмэл шингээсэн самбай бүхий хавчуурга хийгээд  хурьцал дууссаны дараа самбайг сугалж аваад дээрх арга хэмжээг бүгдийг нь авна.БЗХӨ өвчин нь нууц үе харьцангуй удаан байдаг болохоор тохиолдлын бэлгийн харьцаанд орсны дараа наад зах нь 5 хоногийн дараанаас шинжилгээ өгвөл бодит хариу гарна гэдгийг мартуузай.

Энэ арга нь тун арга барсан үед хийхэд зохистой зүйл гэдгийг мартуузай. Заг хүйтэн, трихомониаз, тэмбүү, ДОХ, хомхой, микоплазмоз, хламидиоз г.м. БЗХӨ – өөс сэргийлэх хамгийн найдвартай арга бол хайртай хүндээ үнэнч байх гэдгийг дахин сануулъя.

Юуны өмнө лабораторт хандаж /мэдээж эмчийн заалтын дагуу/ гарднереллёзын шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. Ингэхдээ Gardnerella vaginalis, Mycoplasma hominis, Mobiluncus spp зэрэг гарднереллёз үүсгэгч бактери нь дийлэнх эрүүл эмэгтэйчүүдийн үтрээнд бага хэмжээгээр байж байдаг тул илрэх үгүй нь чухал бус харин тоо хэмжээ нь хэвийнээс илүү байна уу үгүй юу гэдэг нь чухал. Мөн шинжилгээний ямар арга ашиглаж байгаа нь чухал биш. Мөн эмчийн заалтаар антибиотикийн мэдрэгч чанарыг тогтоох шинжилгээ өгвөл зохистой аж.

Эдгээр шинжилгээг “Оношмед” гэсэн нэртэй лаборатори шаардлагатай түвшинд хийдэг гэж манай сайтад мэдэгдсэн болохоор ийшээ хандаж болж байна. Утас нь: 354396. Мэдээж өөр найдвартай бөгөөд ажил, гэрт чинь ойрхон лаборатори байдаг бол тэнд хандах нь илүү тохиромжтой биз. Ингэж шинжилгээ өгөлгүйгээр өөрөө өөртөө дур мэдэн онош тавиад, дур мэдэн эмчлээд эхэлбэл цаашдаа эрүүл мэндэд чинь тун таагүй тусч магадгүйг анхаараарай.

Ингээд шинжилгээний хариутай эмчлэгч эмч чинь танилцасны дараагаар ийм эмчилгээг зааж болох юм байна.

Гарднереллёзын эмчилгээ нь үтрээний шахмал эм, лаа гэсэн хэсэг газрын эмчилгээний эм бэлдмэл ба дотуур уудаг шахмал эм, капсул байдаг.

Эмчилгээ нь үтрээн дэх гарднерёлл нэртэй бактерийн тоо хэмжээг бууруулах, хэвийн өөрөөр хэлбэл хүнд хэрэгтэй бактерийг хэвийн тоог нөхөх, үтрээний хананы дархлааг сэргээх гэсэн зорилготой.

Хэсэг газар хэрэглэх эм бэлдмэлийн тоонд дараа эм орно /эхлээд бэлдмэлийн олон улсын нэршлийг заагаад дараа нь худалдаанд гарч эмийн сангаар зарагддаг арилжааны нэрүүдийг заасан байгаа/ үүнд:

• метронидазол, 0,75% гель (Метрогил, Флагил, Клион-Д 100). Бэлдмэлийг 5 хоногийн турш өдөрт хоёр удаа үтрээнд хийнэ.
• клиндамицин, 2% крем/тосон түрхлэг (Далацин). Долоо хоногийн турш өдөрт нэг удаад, шөнөдөө үтрээнд хийнэ.

Дотуур уух эмийн тоонд дараах эм орно /эхлээд бэлдмэлийн олон улсын нэршлийг заагаад дараа нь худалдаанд гарч эмийн сангаар зарагддаг арилжааны нэрүүдийг заасан байгаа/ үүнд:

• метронидазол (Клион, Метронидазол, Медазол, Метрогил, Трихопол, Флагил, Эфлоран). Бэлдмэлийг долоо хоногийн турш хоногт хоёр удаа 500 мг-аар ууна. Метронидазолийг ууж байх үед согтууруулах бүх төрлийн ундааг эрс хатуу цээрлэнэ. Өөрөөр хэлбэл эдгэрэхийг хүсэхгүй байгаа бол согтууруулах төрлийн ямар нэг ундаа ууж болох юм байна.
• клиндамицин (Далацин, Климицин, Клиндамицин). Долоо хоногийн турш хоногт хоёр удаа 300 мг-аар ууна.

Хэсэг газрын эмчилгээ хийх үед гардаг гаж нөлөө нь системийн эмчилгээний үеийнхээс бага байдаг. Гэхдээ гарднереллёз нь эмэгтэйчүүдийн үргүйдэл, дайврын үрэвсэл үүсэхэд тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг гэдгийг нь тооцон үзээд эмч нар уух заалттай эм илүүтэй онцлох нь байдаг.

Өөрөөр хэлбэл энэ хоёр төрлийн эмчилгээний аль нэгийг нь сонгоно. Аль нь илүү зохистой вэ гэдгийг мэдээж мэргэжлийн эмч л зааж мэднэ.

Жирэмсний үеийн гарднереллёзийг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эмчийн хяналтан доор хийнэ. Жирэмсний үед гарднереллёзийг өөрөө дур мэдэн эмчлэх хориотой. Жирэмсний эхний триместрт метронидазол хориотой. Клиндамицинийг жирэмсний үед хэрэглэх хориотой тул ямар эмээр орлуулахыг зөвхөн мэргэжлийн эмэгтэйчүүдийн эмч мэднэ.

Ингээд өвчин үүсгэгч бактериудыг дарангуйлах эмчилгээний дараагаар үтрээний хэвийн бичил орчныг сэргээх эмчилгээ хийнэ. Өөрөөр хэлбэл сайн бактериудын тоог хэвийн болгох арга хэмжээ авна. Үүний тулд дутагдаж байгаа сүүн хүчлийн бактериуд буюу энэ сайн бактериудыг агуулсан элгэн тараг, йогурт, дарсан байцаа зэрэг бүтээгдэхүүнийг хүнсэндээ түлхүү хэрэглэнэ.

Үүнээс гадна эдгээр бактерийг их хэмжээгээр агуулсан лактобактерин, ацилакт, “Нарине” г.м. нэмэл бэлдмэлийн дотуур ууж болон хэсэг газрын эмчилгээнд ашиглана. Гэхдээ сүүн хүчлийн бактери агуулсан эм, бэлдмэл хэрэглэхийн өмнө үтрээний кандидоз /мөөгөнцөр/ илрүүлэх шинжилгээ заавал өгөх ёстой байдгийг мартаж болохгүй ажээ. Учир нь мөөгөнцөр нь хүчиллэг орчинд сүүн хүчлийн бактериудын хамт үржих чадвартай. Мөөгөнцөр илэрвэл сүүнхүчлийн бактери агуулсан тусгай эм, бэлдмэл хэрэглэхээс зайлсхийх зөвлөгөөг эмч өгдөг.

Энэ эмчилгээтэй зэрэгцэн гэдэсний бактержлийн шинжилгээг давхар өгөх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл гэдсэн дэх сайн ба муу бактерийн чинь харьцаа алдагдсан эсэхийг давхар шинжлүүлэх хэрэгтэй гэсэн үг. Ингээд хэрэг гэдэсний бактержил буюу дисбактериоз илэрвэл түүнээ давхар эмчлэх шаардлагатай. Үгүй бол гарднереллёз гүйцэд эдгэрэхгүй, эсвэл хэсэг хугацааны дараа дахих магадлал өндөр.

Гуравдугаар шатанд нь биеийн ерөнхий эсэргүүцлийг бэхжүүлэх, дархлааг сайжруулах заслыг хийснээр эмчилгээ гүйцэд болох ёстой юм байна. Энд дархлаа сэргээх бэлдмэл, амин дэм уух, амьдралын эрүүл саруул хэв маягийг баримтлах г.м. олон арга байдгийг та өөрөө сайн мэдэж байгаа байх гэж найдаж байна.

Эмчилгээ дуусах хүртэл бэлгийн харьцаанд орохдоо бэлгэвч хэрэглэх нь зохистой. Бэлгийн харьцагчид эмчилгээ хийх нь эмэгтэйчүүдэд энэ өвчин дахих магадлалыг багасгадаггүй. Учир нь эмэгтэй хүний өөрийнх нь биеийн эсэргүүцэл, ахуйтай ихээхэн холбоотой байдаг.

Ингээд эмчилгээ дууссанаас долоо хоногийн дараа дахин шинжилгээ өгнө. Үүнээс 4-6 долоо хоногийн дараа дахин шинжилгээ өгөөд илрээгүй бол бүрэн эдгэрсэнд тооцож болох юм байна.

Анхааруулга
Цэвэр танин мэдэхүйн үүднээс танд сонирхуулж байгаа юм шүү.  Онош тавьж, эмчилгээ заах эрх зөвхөн мэргэжлийн эмчид л байдаг гэдгийг үргэлж санаж байх хэрэгтэй.

Арга хэмжээ

Юуны өмнө айл, оюутны байрны тасаг г.м. хамуу илэрсэн газар амьдардаг бүх хүмүүст эмчийн заасан тос, түрхлэг г.м. эмчилгээг хамт хийх ёстой. Өөрөөр хэлбэл хүүхдэд хамуу илэрсэн бол хүүхдээсээ гадна эцэг, эх, ах, дүү гээд нэг гэрт хамт амьдардаг бүх хүмүүст урьдчилан сэргийлэх, голомтыг устгах зорилгоор нэгэн зэрэг эмчилгээ хийх хэрэгтэй.

Эм, бэлдмэлийг эмчийн заалт, зааврын дагуу хэрэглэж дууссаны дараагаар бүх хувцас, гутал, оймс, ор дэрний цагаан хэрэглэл, хөнжил гудас зэргийг ариутган хамууны хачигны голомтыг устгах хэрэгтэй. Ингэхгүй бол хэд хоногийн дараагаар хамуу ахиад л гарч эхэлнэ.

Хувийн ариун цэврийг сайтар сахих хэрэгтэй. Гэр бүлийн гишүүд бүгд тус тусын нүүр гарын алчуур, бие угаагч хэрэглэж байх ёстой.

Нэгнийхээ гутал хувцас зэргийг өмсөх хэрэггүй. Үүнээс гадна хамуу дахин гарч даамжрахаас сэргийлэн орой унтахын өмнө биедээ үзлэг хийж хамууны шинж тэмдэг байгаа эсэхийг шалгаж, илэрсэн тохиолдолд цаг алдаж даамжруулалгүйгээр өвдсөн хүнийг гэр бүлийн бусад гишүүдээс тусгаарлан хачигны эсрэг бэлдмэлийг зааврын дагуу хэрэглэх, ор дэрний цагаан хэрэглэлээ ариутгах зэрэг арга хэмжээ авч байх хэрэгтэй. Энэ мэтээр өвчин эдгэрснээс хойш арав хоног тутам үзлэг хийж байх хэрэгтэй.

Ор дэрний цагаан хэрэглэл дотоож, лифчик, майк, оймс г.м. дотуур хувцсыг 1-2%-ийн содын уусмал, эсвэл угаалгын нунтаг хийж буцалган ариутгах хэрэгтэй.

Цамц, өмд зэрэг хувцсыг мөн сайтар угааж цэвэрлээд ялангуяа оёдлыг нь маш сайн индүүдэж ариутгана.

Пальто, савхин бээлий, нэхий бээлий гэх мэт гэрт угааж цэвэрлэхэд бэрхшээлтэй зүйлсийг хими цэвэрлэгээнд өгч ариутгана. Ингэх боломж байхгүй бол дулааны улиралд 4-5 хоног, хүйтний улиралд 1-2 хоногийн туршид гадаа байлгана. Ингэсний дараагаар боломжтой бол ахин 4-5 хоног гялгар уутанд хийж хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Мөн пальто, цувны хармааг сайтар индүүдэн ариутгаж байх хэрэгтэй.

Хөнжил гудас зэргийг мөн сайтар индүүдэн ариутгаж дулааны улиралд 4-5 хоног, хүйтний улиралд 1-2 хоног гадаа өлгөж ариутгах арга хэмжээ авах хэрэгтэй. Үүний дараагаар боломжтой бол гялгар уутанд хийж 4-5 хоног хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй.

Гутал, шаахай, углааш зэргийг дээрхтэй адилаар дулааны улиралд 4-5 хоног, хүйтний улиралд 1-2 хоног гадаа байлгана. Дараа нь боломжтой бол гялгар уутанд хийж ахин 4-5 хоног өмсөхгүй байх хэрэгтэй.

Сандал, буйдан, хаалга үүдний бариул, шал зэргийг өдөр тутам 1-2%ийн содын уусмалаар сайтар угааж ариутгана.

Хүүхдийн тоглоом зэргийг мөн доод тал нь 1-2 долоо хоног ариутган тусгаарлаж байх ёстой.

Мөн ариун цэвэр ариутгалын газар дуудлага өгч орон зориулалтын уусмалаар орон байрандаа ариутгал хийлгэхэд илүүдэх зүйл огт байхгүй.

Эмчид ахин үзүүлж хамуу бүрэн эдгэрснийг баталгаажуулж, ариутгалаа дуусгасны дараагаар хувийн ариун цэврийг сайтар сахиж тогтмол усанд орж байх ёстой.

Нийтийн тээврийн хэрэгсэл, дэлгүүр зэрэг олон хөлийн газраар орж гарсны дараагаар гараа сайтар угааж байх хэрэгтэй.

Саун, бассейнаар үйлчлүүлэхдээ өөрийн ариутгасан алчуур, шаахай зэргийг авч очоод, үйлчлүүлж дууссаны дараагаар гялгар уутанд хийж тусгаарлаад харьсны дараа угаалгын нунтаг, 1-2%-ийн содын уусмалд угаах зэргээр маш сайн ариутгаж байх хэрэгтэй.

Шаардлага

Яагаад ийм арга хэмжээ авах хэрэгтэй байдаг юм бэ гэсэн асуулт гарах нь зүйн хэрэг. Эмчилгээ хийхгүй бол хамууны хачигны эмэгчин нь 2 сар хүртэл амьдарч 30 гаруй удаа өндөглөдөг. Харин хүний биенээс гадуур хамууны хачиг нь дээд тал нь 14 хоног /12-14,5 хэмжийн дулаантай, 90% чийглэгтэй үед/ амьдардаг ч гол төлөв тав хоногоос илүү амьд байж чаддаггүй. +60 хэмийн дулаанд хамууны хачиг 1 цагийн дотор үхдэг. Хамууны хачиг, хачигны гуурс зэрэг нь буцалгах, халуун индүүгээр индүүдэхэд шууд үхдэг. Мөн хүний биеэс гадна хасах температурт хамууны хачиг мөн л удалгүй үхдэг.

Мөн тохиолдлын бэлгийн харьцаанд орохоос зайлсхийх хэрэгтэй. Бэлгэвч хэрэглэснээр хамууны хачиг, умдагын бөөс буюу намилзгана зэрэг арьс халдахаас сэргийлэх боломжгүй гэдэг нь мэдээж. Буудалд хоноглох болвол өрөөг цэвэрлэсэн эсэх, цагаан хэрэглэлийг угааж индүүдэд ариутгасан эсэхийг шалгаж байхад огт илүүдэхгүй. Цаашлаад ариун цэврийн энэ мэтийн наад захын арга хэмжээ авдаггүй газрыг барааны газраас тойрч гарч байхыг хичээх хэрэгтэй.

Тамирчид, үйлдвэрийн ажилчид зэрэг тогтмол усанд орж байдаг хүмүүс зөвхөн өөрийн алчуур, бие угаагч, саван хэрэглэж байх хэрэгтэй.

Хүүхдүүдийг гудамжны муур, нохойтой тоглуулахгүй байхыг захиж байхаа мартуузай.

/Хамууны шинж тэмдэг, оношлогоо эмчилгээ зэргийн талаар энд дарж уншиж болно/

Ерөнхий
Умайн хүзүүний өмөн нь умайн хүзүүг бүрхэж байдаг хучуур эдээс үүсдэг. Умайн хүзүүний хэвийн эсүүд нь өмөнгийн өмнөх үе шатных болж өөрчлөгдөөд, дараа нь өмөн буюу хорт хавдрын эсүүд болж хувирдаг.

Төрөл зүйл
Умайн хүзүүний хорт хавдрыг хавтгай эст ба аденокарцином гэсэн хоёр үндсэн төрөл болгон ялгадаг. Умайн хүзүүний өмөн болон өмөнгийн өмнөх үе шатны оношлогоог микроскопын шинжилгээгээр хийдэг.

Энэ төрлийн өмөнгийн 80-90% нь хавтгай эст хорт хавдар байдаг бол үлдсэн 10-20% нь аденокарценом. Аденокарценом нь сүүлийн 20-30 жилийн дотор төрсөн эмэгтэйчүүдийн дунд илүүтэй тохиолддог. Гэхдээ заримдаа умайн хүзүүний хавдар нь холимог байдаг.

Умайн хүзүний өмөнгийн өмнөх өөрчлөлт бүхий зарим эмэгтэйчүүдэд хорт хавдар үүсдэггүй. Хорт хавдар болон өөрчлөгдөх явц нь гол төлөв хэдэн жил үргэлжилдэг ч заримдаа ганцхан жилийн дотор явдаг байна. Дийлэнх эмэгтэйчүүдийн хувьд өмөнгийн өмнөх эсүүд нь эмчилгээ хийлгүйгээр алга болдог. Улмаар өмөнгийн өмнөх байдлыг эмчилж болдог бол умайн хүзүүний жинхэнэ хорт хавдрын дийлэнх тохиолдлоос урьдчилан сэргийлж болдог ажээ.

Тархалт
Умайн хүзүүний хорт хавдар нь гол төлөв дундаж насны буюу 35-55 насны эмэгтэйчүүдэд тохиолддог. Харин 20 доош насны эмэгтэйчүүдэд тохиолдох нь ховор. Нийт тохиолдлуудын 20% нь 65 дээш насны эмэгтэйчүүдэд тохиолддог.

Шалтгаан
Умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг эрсдлийн зарим хүчин зүйлсийг сүүлийн жилүүдэд баттайгаар тогтоосон юм.

Жишээлэхэд, хүний папиломын вирус. Хүний папиломын вирус нь бэлгийн замаар халдварладаг бөгөөд умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэхэд нөлөөлдөг хамгийн чухал эрсдлийн хүчин зүйл болж өгдөг гэдгийг мэдэж авахад илүүдэхгүй байх.

Хэвийн үед эсүүд нь эсийг хэт хурдан өсч хавдрын болон хувирахаас сэргийлж байдаг генийн гаралтай бодисуудыг ялгаруулж байдаг. Гэтэл хүний папилломын вирусын ялгаруулдаг Е6 ба Е7 гэсэн нэртэй уургууд нь хавдрын өсөлтийг дарангуйлдаг бодисын үйлчилгээг өөрчлөх нөлөө үзүүлж чаддаг.

Гэхдээ хүний папиломын халдвар авсан эмэгтэй хүн бүр умайн хүзүүний хорт хавдраар өвддөггүй болохоор папиломын халдвар нь хорт хавдар үүсэхэд хүргэдэг ганц гол шалтгаан болж чадахгүй гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.

Цаашилбал хүний папиломын вирусээс гадна тамхи таталт нь хорт хавдар үүсэхэд ихээхэн таагүй үүрэг гүйцэтгэдэг. Тамхины утаанд агуулагддаг хорт хавдар үүсгэх нөлөөтэй бодисууд нь умайн хүзүүний эсүүдийн ДНХ-г гэмтээснээр хорт хавдар үүсэх таатай орчин бүрдүүлнэ.

Үүнээс гадна дархлалын системийн дутагдал хорт хавдар үүсэхэд ихээхэн нөлөөлнө. Дархлалын систем нь хүнийг хорт хавдраас хамгаалж байдаг. Харин ДОХ-ын вирус нь папиломын вирусыг эсэргүүцэх чадварыг бууруулан умайн хүзүүний хорт хавдар эрт үүсэхэд хүргэдэг.

Мөн жимс, ногоо багатай хоол, унд нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг ихэсгэдэг. Энэ мэтээр олон хүчин зүйлс бий.

Эрсдлийн хүчин зүйлсийн нөлөө
Эрсдлийн хүчин зүйлс гэдэгт хорт хавдар үүсэх магадлалыг өндөрсгөдөг зүйлс ордог. Гэхдээ нэг, эсвэл хэдэн хүчин зүйл зэрэг нөлөөлнө гэдэг нь шууд хорт хавдар үүснэ гэсэн үг биш гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Гэсэн хэдий ч эрсдлийн хүчин зүйлсийг мэдэж авах нь их чухал. Юуны өмнө тамхи татах, хүний папиломын вирусын халдвар авахад хүргэж болзошгүй бэлгийн хавьтал зэрэг хүнээс шалтгаалах хүчин зүйлсийг өөрчлөх боломжтой. Цаашилбал, нас, эсвэл гэр бүлд нь умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөж байсан хүмүүс байх зэрэг хүнээс үл шалтгаалах хүчин зүйлсийг мэдэж авснаар хорт хавдрыг эрт оношлох шинжилгээ өгөх боломжтой болох юм.

Ингээд  умайн хүзүүний хорт хавдрыг үүсгэхэд хүргэх эрсдлийн хүчин зүйлсийн нөлөө:

Хүний папиломын вирус нь эрсдлийн хамгийн чухал хүчин зүйл юм. Энэ бүлэгт папилом /үү, ургацаг/  үүсгэж чадах 100 гаруй төрлийн вирус багтдаг. Эдгээрээс HPV16, HPV18, HPV31, HPV33, HPV45 зэрэг төрлийн вирусууд нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсгэж болзошгүй. Умайн хүзүүнй хорт хавдарын тохиолдлуудын бараг тэн хагас нь HPV16 ба HPV18 вирусээр үүсгэгдсэн байдаг.

Хүний папиломын бусад вирусууд нь алга, тавхай, уруул, хэлэн дээр үү үүсгэдэг. Вирусын зарим төрөл нь эрэгтэйчүүд, эмэгтэйчүүдийн бэлиг эрхтэн, хошногоны орчмыг халдварлуулдаг. Эдгээр нь бэлгийн хавьтлын үед хүнээс хүнд халдана. Гэхдээ эдгээр вирусууд нь умайн хүзүүний хорт хавдартай холбоотой байх нь ховор бөгөөд эрсдэл багатай бүлэгт хамаарна.

Эдгээр вирусууд нь умайн хүзүү, эсвэл үтрээн дээр хавтгай ургацаг үүсгэдэг. Эдгээр ургацаг нь гол төлөв умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэхэд нөлөөлдөггүй.Гэхдээ өндөр эрсдэлтэй бүлгийн вирусээр үүсгэгдсэн хавтгай ургацаг нь умайн хүзүү, үтрээний хорт хавдар болон хувирч болзошгүй.

Одоогоор хүний папиломын вирусын халдварыг эмчлэх төгс аргын нээгээгүй байгаа ч үү, ургацагийг нь хорт хавдар үүсгэхээргүй хэлбэрээр эмчилж чаддаг болсон.

Дийлэнх эмэгтэйчүүдийн хувьд дархлалын механизмууд нь эмчилгээ хийлгүйгээр энэ халдварыг давдаг.

Дараах тохиолдолд хүний папиломын вирусээр халдварлагдах магадлал нэмэгддэг, эдгээрт:
-бага насандаа бэлгийн амьдралд орсон
-олон тооны бэлгийн харьцагчтай
-тэрхийн арьсыг огтлох буюу хөвчөө хөндүүлээгүй эрчүүдтэй бэлгийн хавьталд орох

Бэлгэвч нь хүний папиломын вирусээс зуун хувь баталгаатай хамгаалж чадахгүй ч хэрэглэх үед ДОХ болон БЗХалдварладаг бусад өвчнөөс сэргийлдэг тул тохиолдлын бэлгийн хавьтал зэргийн үед заавар хэрэглэж байх ёстой юм.

Тамхи. Тамхи татдаг эмэгтэйчүүд нь  умайн хүзүүний хорт хавдраар хоёр дахин олон өвддөг. Тамхины утаанд агуулагддаг хорт хавдар үүсгэгч бодисуудын нөлөө нь зөвхөн уушгаар хязгаарлагддаггүй. Тамхины утаанд агуулагддаг бодисууд нь умайн хүзүүний ялгаруулдаг салстын дотроос ч илэрдэг. /Тамхины утаа бол яаж ч шүүсэн тамхины утаа байдаг болохоор нарийхан, урт шүүлтүүртэй тамхи татдаг юм чинь би яах ч үгүй гэж өөрийгөө хуурах нь тэнэг хэрэг./

ДОХ-ын вирус нь папиломын вирусын үзүүлэх сөрөг нөлөөг улам нэмэгдүүлдэг. Үр дүн нь ямар байхыг тоочих нь илүүц биз.

Хламидийн халдвар. Хүний нөхөн үрхжихүйн системийг гэмтээтэг олон тооны бактериудын нэг нь хламид юм. Хламид нь бэлгийн замаар халдварлагддаг. Умайн хүзүүний мазок/ наалдацын шинжилгээгээр илрэхээс нааш ийм халдвар авсан гэдгээ мэдэлгүй явдаг эмэгтэйчүүд олон. Хламидын халдвар нь умайн үзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийн нэмэгдүүлдэг хүчин зүйл юм.

Хооллолт. Жимс, ногоо багатай хоолны дэглэм нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Илүүдэл жин нь мөн л хорт хавдар үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлнэ.

Жирэмслэлтээс сэргийлэх эм. Жирэмслэлтээс сэргийлэх эмийн тав ба түүнээс олон жилийн турш хэрэглэх нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Ийм эмийг арав ба түүнээс олон жилийн турш хэрэглэж байгаа эмэгтэйчүүдийн умайн хүзүүний хорт хавдраар өвчлөх эрсдэл дөрөв дахин их байдаг.

Олон удаагийн жирэмслэлт. Олон удаа төрсөн эмэгтэйчүүдийн дунд умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдэл өндөр байдаг.

Нийгэмд эзлэх байр суурь ба эдийн засгийн боломж доогуур байх нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг.

Гэр бүлд нь умайн хүзүүний хорт хавдрын тохиолдол гарч байсан бол энэ эмгэг үүсэх эрсдэл мөн л нэмэгдэнэ. Ялангуяа ээж, эсвэл эгч, эмэгтэй дүү нь умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөж байсан эмэгтэйчүүдийн хувьд энэ эрсдэл өндөр байдаг.

Урьдчилан сэргийлэлт
Умайн хүзүүний хорт хавдрын дийлэнх нь өмөнгийн өмнөх өвчнөөс үүсдэг болохоор урьдчилан сэргийлэх хоёр арга байдаг. Эхнийх нь өмөнгийн өмнөх байдал үүсэхээс сэргийлэх. Хоёр дахь нь өмөнгийн өмнөх байдлыг хорт хавдар болохоос нь өмнө илрүүлэн эмчлэх.

Юуны өмнө эрсдлийн хүчин зүйлсээс зайлсхийх хэрэгтэй. Жишээлэхэд, хүний папиломын халдвар гэсэн хүчин зүйлээс сэргийлж чадвал умайн хүзүүний өмөнгийн өмнөх ихэнх байдлаас зайлсхийж чадах юм. Үүний тулд авах арга хэмжээ гэвэл хэт эрт бэлгийн амьдралд орохоос сэргийлэх, бэлгийн хавьтагчдын тоог хязгаарлах, олон тооны бэлгийн хавьтагчтай хүмүүстэй хавьталд орохоос зайлсхийх явдал юм. Үүнээс гадна папиломын вирус нь тэр бүр ургацаг болон бусад шинж тэмдэг илрүүлдэггүй болохоор хүн халдвар авсан ч үүнийгээ мэдэлгүй тээгээд явж болзошгүй гэдгийг мэдэж авах хэрэгтэй.

Бэлгэвч хүний папиломын халдвараас зуун хувь хамгаалж чадахгүй гэж дээр өгүүлдэгдэснийг уншаад гайхах хүн гарах нь мэдээж. Хэргийн гол нь энэ халдвар арьсаар дамжин халдварлаж болдогт байгаа юм. Ингэж халдсан халдвар нь ямар нэг шинж тэмдэг илрүүлэлгүйгээр олон жилийн турш хүний биед явах чадвартай. Цаашлаад, тамхинаас гарах, гарч чаддаггүй юм гэхэд тамхиныхаа тоог эрс цөөлөх, нийгэмд эзэлдэг байр суурь болон эдийн засгийн чадвараа нэмэгдүүлэх г.м. олон арга хэмжээ авч болно.

Өмөнгийн өмнөх байдлыг илрүүлэх өвчин үүсгэгчийн тархалтаас үүдэлтэй умайн хүзүүний хорт хавдраас сэргийлэх хоёр дахь зам нь хүний папиломын вирус болон өмөнгийн өмнөх төлөв байдлыг илрүүлэн тогтоох явдал юм. Эдгээрийг эмчилснээр хорт хавдрын ургалтыг зогсоож болно. Халдварын тархалтаас үүдэлтэй умайн хүзүүний хорт хавдрын дийлэнх нь тусгай үзлэгт орж байгаагүй буюу умайн үзүүний мазок/наалдцацын шинжилгээ хийлгэж байгаагүй эмэгтэйчүүдэд илэрдэг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Умайн хүзүүний хорт хавдрыг эрт илрүүлэх арга хэмжээ:
-Эмэгтэй хүн бүр бэлгийн амьдрал эхэлснээс хойш гурван жилийн дараа, гэхдээ 21 наснаас хэтрүүлэлгүйгээр умайн хүзүүний хорт хавдар илрүүлэх скрининг үзлэгт орж байх ёстой. Скринингийг жил болгон умайн хүзүүний мазок/наалдац ашиглан хийнэ.

-Умайн хүзүүний наалдацын шинжилгээгээр гурав дараалан сөрөг үр дүн гарсан эмэгтэйчүүд 30 наснаас хойш скринингийг 2-3 жилд нэг удаа өгч байж болно. Гэхдээ хүний папиломын вирусын халдвартай, эсвэл эрхтэн шилжүүлэн суулгасан, химийн эмчилгээ хийсэн, стероидын гормон удаан хугацаагаар хэрэглэсэн зэргийн улмаас дархлал нь суларсан эмэгтэйчүүд урдын адил жил болгон скрининг шинжилгээ өгч байх ёстой.

-70 ба түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд нь умайн хүзүүний мазок/наалдацын шинжилгээ нь сүүлийн арван жилд гурав ба түүнээс олон удаа зүгээр гарсан бол цаашид скрининг шинжилгээнд оролцохгүй байж болно. Умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөөд эдгэрсэн, хүний папиломын вирустай, эсвэл дархлаа нь суларсан эмэгтэйчүүд нь эрүүл мэндийн боломжоо харгалзан шинжилгээ өгч байх хэрэгтэй.

-Хорт хавдрын өмнөх байдлаас өөр шалтгааны улмаас умай, умайн хүзүүгээ авахуулсан эмэгтэйчүүд скринингт оролцохгүй байж болно. Харин умайн хүзүүг нь үлдээн умайг нь авсан эмэгтэйчүүд скринингт үргэлжлүүлэн оролцож байх ёстой.

-Зарим эмэгтэйчүүд нь цаашид хүүхэд төрүүлэхгүй гэсэн үүднээс үзлэгт орох шаардлагагүй гэж үздэг нь том төөрөгдөл юм. Хүүхэд төрүүлэхийг хүсч байгаа эсэхээс үл хамаараад жил болгон үзлэгт заавал орж байх ёстой.

Шинжилгээ, оношлогоо
Аарцагны эрхтэнүүдийн үзлэг нь эмэгтэйчүүдийн үзлэгийн нэг хэсэг юм. Энэ үзлэгийн явцад эмч нь нөхөн үржихүйн эрхтэнүүдийн эрхтэнүүд, тэдгээрийн дотор өндгөвч, умайн байдлыг тодорхойлохоос гадна БЗХӨ илрүүлэх боломжтой. Гэхдээ ийм үзлэгийн үеэр умайн хүзүүний хорт хавдрыг эрт үед нь илрүүлэх, эсвэл умайн хүзүүний өөрчлөгдсөн эсүүдийг илрүүлэх боломжгүй юм.

Иймд аарцагны эрхтэнүүдэд үзлэг хийж эхлэхийн өмнө умайн хүзүүнээс мазок/наалдац авдаг. Ингэхдээ эмч нь тусгай багаж ашиглан умайн хүзүүнээс тодорхой тооны эсүүдийг дээжлэн аваад дараа нь микроскопоор судалдаг.

Бусад төрлийн хорт хавдар
Умайн хүзүүнд меланом, сарком, лимфом зэрэг бусад төрлийн хорт хавдар үүсдэг ч тун ховор тохиолддог.

Кольпоскоп
Үзлэгийн үр дүнд умайн хүзүүний хорт хавдар үүссэн байж болзошгүй гэсэн сэжиг илэрвэл кольпоскоп үзлэг хийдэг. Энэ үзлэгийн үеэр эмч нь кольпоскоп нэртэй томруулан харагч багаж ашиглан умайн хүзүүний гадаргуйг нэгбүрчлэн хардаг. Гадаргуй дээр сэжиг бүхий газар илэрвэл биопси хийдэг. Өөрөөр хэлбэл сэжиг бүхий газрын эдээс шинжилгээ хийх дээж авдаг. Зөвхөн ингэж биопси хийх замаар л өмөнгийн өмнөх байдал байдал үүсээд байна уу, эсвэл хорт хавдар байна уу, эсвэл бүр өөр зүйл байна уу үгүй юу гэдгийг тогтоох боломжтой.

Умайн хүзүүний эсүүдэд сэжиг бүхий өөрчлөлт байгаа нь тогтоогдвол крио мэс засал буюу шингэн азот ашиглан хөлдөөх замаар хагалгаа хийх, эсвэл лазер мэс заслыг санал болгож болно. Энэ хоёр арга нь дийлэнх тохиолдолд өмөнгийн өмнөх эмгэгийг эмчлэн хорт хавдар үүсэхээс сэргийлж чаддаг.

Эмчилгээ
Хорт хавдрын үе шат буюу тархсан байдал нь умайн хүзүүний хорт хавдрын эмчилгээний аргыг сонгоход гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Үүнээс гадна эмчилгээний аргыг сонгох явцдаа хорт хавдрын умайн хүзүүн дээрх байрлал, хорт хавдрын төрөл зэргийг авч үздэг. Мөн эмэгтэйн нас, хүүхэдтэй болох хүсэл зэргийг харгалзан үзнэ.

Умайн хүзүүний хорт хавдрын хамгийн анхны шатанд (in situ карцином) крио мэс засал, лазерийн мэс засал, цахилгаан гогцоогоор хавдрыг яран гурвалжин хэлбэртэйгээр огтлож авах /LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure) LLEETZ (Large Loop Electrosurgical Excision of Transformation Zone)./ Хавдар дахин үүссэн, эсвэл цаашид хүүхэд төрүүлэх хүсэлгүй үед умайг авахыг санал болгож болно.

Хавдрын илүү тархсан үе шатанд яваа үед умайг тунгалагийн зангилааны хамт авахтай хамт туяа эмчилгээ, эсвэл хими эмчилгээ хийдэг.

Хавдар үе шат бага байх тусам бүрэн илаарших магадлал өндөр байна.

Эцэст нь товчхон хэлэхэд жил болгон тогтмол эмэгтэйчүүдийн үзлэгт орж, умайн хүзүүний хорт хавдар илрүүлэх скрининг тест хийлгэх, гэр бүлтэй хүмүүс тохиолдлын бэлгийн хавьтлаас зайлсхийж үнэнч байх, ганц бие хүмүүс бэлгийн олон хавьтагчтай хүмүүстай хавьталд орохоос зайлсхийх, бэлгийн хавьталд орохдоо бэлгэвч заавал хэрэглэх, тамхи татах г.м. хорт зуршлыг тэвчих, боловсрол мэдлэгээ тогтмол дээшлүүлэх замаар нийгэмд эзлэх байр суурь болон эдийн засгийн боломжоо ахиулах нь умайн хүзүүний хорт хавдар гэсэн энэхүү таагүй зүйлээс урьдчилан сэргийлэх хамгийн сайн арга юм. Ниргэсэн хойно нь хашгирах бус ниргэхээс нь өмнө сэргийлж чадвал эрүүл мэнд, хэтэвчний зузаан хоёртоо сэтгэл ханамжтай явах нь гарцаагүй.

Умайн хүзүү нь үтрээ рүү орж ирсэн байдаг болохоор халдвар орсон үед үрэвсэл нь умайн хүзүүнд давхар шилждэг болохоор өвчин үүсэх магадлал ч өнөдөр байдаг.

Умайн хүзүүг умайн хөндийтэй холбосон суваг умайн хүзүүгээр явж байдаг. Энэ сувгийн хана нь бортгон хучуур эд буюу цилиндр эпители гэж нэрлэгддэг эсүүдээр бүрхэгдсэн байдаг. Харин эдгээр эдийн эсүүд дээр дийлэнх бактери болон вирус үрждэг. Үүнээс болоод кольпит, вагинит зэрэг үтрээний халдвар эдгэрсэн ч умайн хүзүүний сувгийн дотор өвчин үүсгэгчид үлдэх магадлалтай байдаг.

Бүхэлдээ бортгон хучуур эдээр хучигдсан умайн хүзүүний элэгдэл үүссэний улмаас үрэвсэл арилахгүй үлдэж, антиобиотик уух зэргээр эмчлэхэд хангалттай нөлөө үзүүлэхгүй байж болох учраас халдварын голомтыг нь арилгах шаардлага гардаг.

Хурьцлын үед умайн хүзүү гэмтдэг нь халдварыг тараах эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Тийм ч болохоор умайн хүзүүг гэмтээдэг дийлэнх халдвар нь бэлгийн замаар халдварладаг. Иймд умайн хүзүүний элэгдэл, өмөн, үрэвсэл зэрэг эмгэгээс сэргийлэх үндсэн арга нь бэлгэвч ашиглах явдал юм.

Хэд хэдэн бэлгийн хамтрагчтай байх нь эмэгтэй хүний дархлалаын системд нэмэлт ачаалал өгдөг болохоор умайн хүзүүний өвчин үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлнэ. Удаан хугацаанд үрэвсэлтэй байснаас эсийн чанар өөрчлөгдөж, хуваагдах хурд нь нэмэгдэнэ. Харин энэ нь эхлээд хоргүй, дараа нь хорт авдар үүсэхэд хүргэж болзошгүй. Умайн хүзүүний хавдар үүсэхэд голлон нөлөөлдөг герпес буюу хомхой, папилломын вирусууд нь бэлгийн замаар халдварладаг.

Үзлэг
Эмэгтэйчүүд тухайн үеийн биеийн байдал зэргээс үл хамаараад урьдчилан сэргийлэх үзлэгт тогтмол орж, шалгуулж байх ёстой гэдгийг хэрхэвч мартаж болохгүй. Тун энгийн энэ зөвлөгөөг дагалгүй, эрүүл мэнддээ хайнга хандасны улмаас умайн хүзүүний өмөн гэсэн таагүй онош сонссон эмэгтэйчүүд нэгээр тогтохгүй байх.

Умайн хүзүүний олон янзын эмгэгүүдийг консерватив аргаар буюу мэс ажилбар хийлгүйгээр эмчилж болдог. Умайн хүзүүнд яг ямар үйл явц болоод байгааг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эмч, мэргэжилтэн үзэж тодорхойлж, эмчилгээг заана.

Умайн хүзүүний эмгэг нь бараг мэдэгдэлгүй явагддаг. Гэвч доош юм гарах, ялангуяа цусарахаг юм, ялангуяа бэлгийн хавьтлын дараа гарах болсон бол цаг алдалгүй эмэгтэйчүүдийн эмчид үзүүлэх шаардагатай.

Умайн хүзүүний үзлэг
Үзлэгээр эмч нь гадна бэлэг эрхтэнд үзлэг хийгээд дараа нь умайн хүзүүнд үзлэг хийдэг. Ингэхдээ умайн хүзүүг хоёр гарын үзлэг хийхээс өмнө үзэх нь хамгийн сайн үр дүнтэй гэж үздэг. Учир нь хоёр гарын үзлэг хийх явцад умайн хүзүү тодорхой хэмжээний үйлчлэлийн нөлөөгөөр өөрчлөгдөж, улмаар дээр нь улайлт байгаа бол үзлэгийг дараа өөрөөр харагдаж болзошгүй.

Умайн хүзүүнд үзлэг хийхийн тулд үтрээнд толь тавьдаг. Толь тавьсны дараагаар гэрэл тусган хардаг. Ингэхэд зөвхөн илэрхий гэмтлүүд харагддаг бөгөөд улайлттай хэсэг харагддаггийг умайн хүзүүний улайлт гэж нэрлэдэг. Ийнхүү улайлт илэрсэн бол эмч нь мазок буюу наалдац аваад дараа нь нарийвчилсан кольпоскопи хийх ёстой.

Бактериологийн шинжилгээ
Энэ нь үтрээнээс авсан мазок буюу наалдацыг микроскопоор харж судлахыг хэлнэ. Наалдацан дахь лейкоцитүүдийн тоог гарган  (харах хүрээнд 10-20 d байх нь халдвар байгааг заадаг) халдвар илэрсэн бол энэхүү халдвар үүсгэгчдийг хайна. Ингэхдээ наалдацаар мөөгөнцөр, хэвийн орчин өөрчлөгдөх, бактерийн вагиноз, гарднереллез зэрэг өвчнийг бодитоор илрүүлдэг. Тиймээс наалдацаар халдвар нь байгаа нь мэдэгдсэн ч өвчин үүсгэгчийг нь илрүүлээгүй бол ургуулах болон гинжин урвлын оношлогоо зэргийг ашигладаг.

Улайлтыг эмчилж эхлэхийн өмнө заавал халдварыг урьдчилан эмчилнэ. Учир нь халдвар эмчлэгдвэл улайлт өөрөө алга болж болно. Мөн нян үржсэн орчинд мэс ажилбар хийх нь хүндрэл үүсгэж болзошгүй.

Үрэвслийн эмчилгээг ууж хэрэглэдэг эм болон лаа, шүршлэг, гель зэрэг тухайн газрын эмчилгээтэй хослуулан явуулдаг. Тухайн газар хэрэглэж байгаа бэлдмэлүүд нь эмийг гэмтсэн эсүүд, тэдгээрийн дотор улайж гэмтсэн эсүүдэд шууд хүрэхэд нь тусладаг.

Антибиотикуудыг хэрэглэсний дараа өнгөртөлт үүсдэг. Үүнээс сэргийлэх үүднээс антибиотикуудыг курсын дараа нь хэвийн нөхцөлд үтрээнд байдаг сүүн бактериудыг агуулсан бэлдмэлүүд зааж өгч байх ёстой. Харин өөрөө кандидоз хэлбэрийн мөөгөнцөртэй бол сүүн бактери агуулсан бэлдмэлүүдийг заадаггүй.

Эсийн шинжилгээ
Умайн хүзүүний эмгэгийг оношлох явцад заавал хийгдэх ёстой үе шат. Энэ шинжилгээг эмчилгээ эхлэхий өмнө заавал хийдэг. Ямар нэг эвгүй мэдрэмж төрөөгүй, нүдээр харахад умайн хүзүү өөрчлөгдөөгүй харагдаж байлаа ч эмэгтэйчүүд жилдээ нэг удаа умайн хүзүүний наалдац/хусамын эсийн шинжилгээ өгч байх хэрэгтэй. Шинжилгээний үр дүн нь эс судлаачийн дадал ба шинжилгээний материалыг зөв авсан эсэхээс хамаарна.

Эс зүйн шинжилгээний наалдацыг шпатель гэж нэрлэгддэг тусгай багажаар авдаг. Энэ багаж нь умайн хүзүүний хэлбэрийг дуурайсан муруй гадаргуйтай. Наалдацыг авахдаа дарж эсийн давхаргуудыг хусч авдаг. Энэ нь ямар ч өвдөлтгүй ажилбар. Яагаад хусдаг вэ гэхээр хорт хавдар үүсэх үйл явц нь умайн хүзүүний хучуурын хамгийн доод давхаргаас эхлэн лавшрахын хэрээр дээш, гадаргуй руугаа тархдаг. Иймээс наалдацанд зөвхөн дээд давхарга орсон бол эхний шатандаа явж байгааг эмгэгийг тодорхойлох боломжгүй болно.

Онош нь хэвийнээс өөр хэв шинжтэй эсүүд олдсонгүй, эсвэл олдлоо гэсэн хариу хэлдэг. Хэвийн бус хэв шинжтэй эсүүд гэдэг нь хэлбэр, хэмжээ, цөмийн бүтэц зэрэгт нь өөрчлөлт орсон эсүүд юм. Эдгээр өөрчлөлт нь хорт хавдар үүсэх үйл явцын нөлөөгөөр, эсвэл үрэвслээс үүдэн гарсан байж болно. Тиймээс ямар ч тохиолдолд үрэвслийн эсрэг эмчилгээ хийх бөгөөд дээр нь нэмж кольпоскийн хяналтан дор хийсэн биопси /эдийн дээж авах/ хийнэ.

Хүний папилломын вирусын хэлбэрийг тодорхойлох
Умайн хүзүүний зарим төрлийн эмгэг нь хүний папилломын вирусээр үүсгэгдэгийн дээр папиломын зарим вирус нь хорт хавдар үүсгэх өндөр магадлалтай байдаг. Иймд хүний папилломын вирусын хэлбэрийг тодорхойлох шинжилгээ хийх шаардлага гардаг. Вирусын хэлбэрийг полимераз гинжин урвалын оношлогоогоор тодорхойлно. Үүний тулд умайн хүзүүний хананаас тусгай сойзоор ахин нэг наалдац авдаг.

Кольпоскопи
Энэ нь умайн хүзүүг микроскопоор дурандан үзэхийг хэлдэг. Умайн хүзүүний гадаргуйг харах боломж олгодог тусгай микроскопыг кольпоскоп гэх бөгөөд түүнийг ашиглан хийдэг ажилбарыг кольпоскопи гэнэ. Умайн хүзүүний илэгдэл /эррози/ буюу улайлт байгаа эсэх, байгаа бол ямар нэг сэжиг бүхий өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг баттайгаар магадлахын тулд энэ ажилбарыг хийдэг. Умайн хүзүүний эмгэгийн мэргэжилтэн нь умайн хүзүүг тусгай будагч бодисоор боловсруулсны дараа харна. Ажилбар нь 20 орчим минут үргэлжилнэ. Энэ хооронд эмчид аль болох саад болохгүй байсан нь дээр.

Умайн хүзүүг боловсруулдаг эхний будагч бодис хурц үнэртэй ч тэвчээд байж болно. Энэ бодис нь судсыг агшаадаг болохоор эмч судаслаг хэсгийг бус умайн хүзүүг харах боломжтой болдог. Ингэж боловсруулсны дараагаар эмгэг хэсэг нь тод ялгагддаг болдог.

Дараагийн уусмал нь Люголийн уусмал гэсэн нэртэй. Найрлагад нь йод ордог. Умайн хүзүүний эрүүл эсүүд нь Люголийн уусмалаар будагддаг бол өөрчлөгдсөн эсүүд нь будагддаггүй.

Уусмалаар боловсруулахад хорсож байгаа бол үрэвсэл үүсээд байсны шинж. Учир нь уусмалуудын найрлагад орж байгаа бодисуудын агуулга нь зөвхөн будах хэмжээнд, маш сул. Тиймээс үрэвсэж хэт мэдрэмтгий болсон эдэдл ийм мэдрэмж төрдөг.

Ийнхүү зөвхөн нарийвчилсан кольпоскопи үзлэгээр л умайн хүзүүний эмгэгийн зөв оношийг тавьж, чанарыг нь тодорхойлох боломжтой. Учир нь улайлт, буюу илэгдэл гэдэг нь цаанаа юу ч нууж байж магадгүй улаан толбо болохоор ийм шинжилгээ хийгээгүй бол онош ч мөн адил тодорхойгүй гэсэн үг. Ийм шинжилгээ хийсэн эмч нь улайлт, илэгдэл зэрэг ерөнхий хэллэг ашигладаггүй харин дэлхийн нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдөж ашиглагддаг тусгай хэллэгүүд ашиглан онош тавьдаг.

Кольпоскопийн хэллэг
Эктопи (хуурамч илэгдэл)
Үүнийг гол төлөв умайн хүзүүний илэгдэл гэж нэрлэдэг. Хэвийн үед сувгын дотор талд нь байдаг цилиндр эпитель буюу бортгон хучуур эс нь умайн хананы гадаргуй дээр байх. Залуухан бүсгүйчүүдэд олонтаа ажиглагддаг, мөн онгоноороо байгаа охидуудад ажиглагддаг бөгөөд бэлгийн амьдрал орсных нь дараагаар үрэвсэл болж хурцаддаг.

Үүний хамгийн элбэг таардаг шалтгаан нь төрөлхийн шалтгаан юм. Охидыг бортгон хучуур эс нь хэвийн үедээ сувгын хязгаараас давж гарсан байж байгаад аажимдаа дотогшилдог. Энэ үйл явц нь 23-25 хүртэлх насанд явагддаг. Бүх бортгон хучуур эсүүд дотогш ороогүй байгаа үед үлдэгдэл нь гадарга дээр харагдах бөгөөд энэ бол эктопи. Энэ нь үрэвсэл өгч хүндрээгүй бол эмчилгээ шаардлагагүй физиологийн хэвийн үзэгдэл. Дийлэнх тохиолдолд бэлгийн амьдралд орж эхэлснээр эктопид нян үржиж, үүнээс болоод эктопи нь өөрөө алга болж чадахаа байгаад үрэвслийн голомт болдог. Ийм тохиолдолд түүнийг нас үл харгалзан эмчлэх хэрэгтэй.

Дээр дурдаснаас гадна өндгөвчний үйл ажиллагаа алдагдах, хламидиоз, герпес гээд эктопийн бусад шалтгаанууд ч байдаг.

Эктропион
Төрсний дараа умайн хүзүүний суваг гадагш ил гардаг байдал. Энэ нь илэгдэлтэй адил харагддаг ч төрсний дараа умайн хүзүү урагдах үед үүсдэг болохоор хүзүүний хажуугаар сорви харагддаг. Бие даан өөрөө арилдаггүйгээрээ эктопигээс ялгаатай. Үүний мэс заслыг аргаар эмчилнэ.

Лейкоплаки
Умайн хүзүүний гадарга дээр төвийн гарсан хэт эвэшрсэн хэсгийг ингэж нэрлэдэг. Гол төлөв архаг халдвар, ялангуяа вирусын халдвар байгааг заадаг. Биопси хийж, мэс заслын аргаар эмчилдэг.

Хур үзүүрт ургацаг буюу кондилом
Ийм ургацаг нь хүний папилломын вирусын халдвар авсны шинж тэмдэг юм. Умайн хүзүүн дээр байрласан бол дээж авч, мэс заслын аргаар зайлуулна.

Умайн хүзүүний булчирхайн бэлцрүү/киста
Умайн хүзүүний сувгийн бортгон хучуурын эдүүдэд салс ялгаруулдаг булчирхай байдаг. Эктопийг эдгэх үед ургаж байгаа хэвийн шинэ хучуур эдийн доор дарагдаснаас болж суваг нь хаагдсан ч салс ялгаруулсан хэвээр байснаас ийм байдал үүсдэг. Заримдаа ийм бэлцрүүн дотроход халдвар орсноос идээлдэг. Ийм нөхцөлд нээж, цэвэрлэнэ.

Умайн хүзүүний сувгийн ургацаг
Бортгон хучуур эс сувгийн дотор ургах. Халдвар, эсвэл хадврын шалтгаантай байж болно. Дээж авч, мэс заслын аргаар авна.

Нарийвчилсан кольпоскопи хийлгээгүйгээр умайн хүзүүний илэгдлийг эмчилж болохгүй. Учир нь юуг эмчлэх, ямаршуу юм болчихоод байгаа нь тодорхойгүй байна. Ийнхүү нарийвчилсан судалгаа хийсний дараагаар дурангаар харж байгаад сэжиг бүхий хэсгүүдээс эдийн дээж авна.

Биопси
Эдийн шинжилгээ буюу гистологийн шинжилгээ хийхээр хэсэг эд авахыг биопси гэдэг. Өөрөөр хэлбэл эсийн судалгаатай адил ч наалдацаар авсан эсүүдийг бус харин сэжиг бүхий хэсгээс авсан нэг хэсэг эдийн бүтцийг судалдаг.

Умайн хүзүүний илэгдлийн үед биопси авахдаа дараах зүйлсийг анхаардаг, үүнд:
-Биопсийг сарын тэмдэгийг мөчлөг эхлэхэд буюу мөчлөг эхэлсний 5-7 дахь хоногт, сарын юм ирэхээ зогссоны дараа авна.
-Биопсийг халдваргүй үед хийдэг. Учир нь хэсэгхэн эдийн таслан авч байгаа ч биопси мэс ажилбар болохоор цэвэр орчныг шаарддаг. Тиймээс наалдацаас халдвар илэрсэн бол эхэлж эмчилгээ хийгээд, ахин шинжилгээний хариу нааштай гарсан тохиолдолд биопси хийдэг.
-Биопсийг авахын өмнө өөрчлөгдсөн хэсгийг сайн харахын тулд Люголийн уусмалаар будаж, кольпоскопоор дурандан авна.
-Биопсийг тусгай биопсийн чимхүүрээр, цахилгаан дэгээ, эсвэл мэс заслын хутгаар авна.
-Ажилбар нь богино хугацаанд хийгддэг, ямар нэг зовиургүй. Учир нь умайн хүзүүнд өвчин мэдрэгч байдаггүй. Гол нь биеэ суллаж өгөх хэрэгтэй.
-Биопси авсан газар газраас цус шүүрч болно. Ийм үед эмч тэр цэгийг түлээд, тампоноор дарна.
-Биопси авснаас хойш долоо хоногийн хугацаанд бэлгийн харьцаанд орохгүй байх, хүнд юм өргөхгүй байх, угаахгүй байх зэргээр гам сахина.

Ийнхүү биопси авсны дараагаар хийдэг эдийн шинжилгээ нь эцсийн оношийг тавьна. Энд дисплази байгаа эсэхэд голлон анхаардаг. Дисплази гэдэг нь эдийн бүтцэд эмгэг өөрчлөлт гарахыг хэлдэг. Дисплази нь гурван зэрэгтэй байна. Эхний зэрэг нь үрэвслийн үр дагавар байж болохын зэрэгцээ хавдрын үйл явцын эхлэл байж болно. Халдварыг эмчлээд ахин биопси авна. 2 ба3 гуравдугаар зэргийн дисплази нь илүү нухацтай эмчилгээ шаарддаг.

Эдийн шинжилгээний дүнг харгалзан умайн хүзүүний илэгдлийн эмчилгээг сонгож авна.
Эмийн эмчилгээ
Эмийн эмчилгээг дийлэнх тохиолдолд зөвхөн үрэвслийн эсрэг хийгддэг.

Химийн аргаар авах
Эктопи, хурц үзүүрт ургацаг буюу кондилом байгаа үед л хэрэглэдэг. Эдгээрээс бусад эмгэг үйл явц нь илүү гүнд явагддаг болохоор химийн бэлдмэлүүдэд агуулагддаг хүчлүүд хүрч чаддаггүй.

Диатермокоагуляци буюу цахилгаанаар түлэх
Умайн хүзүүний эмгэгийг эмчлэх үндсэн арга. Умайн хүзүүний эмгэгийг эмчлэх олон аргуудын дотроос хамгийн удаан үргэлжилдэг, олон тооны хүндрэл өгдөг арга гэж үздэг. Сорвижилт үүсгэн умайн хүзүүний сувгийг нарийсгаж, улмаар төрөх үед умайн хүзүү урагдах шалтгаан болж болзошгүй болохоор төрөөгүй эмэгтэйчүүдэд хийдэггүй. Энэ аргыг хэрэглэсний дараах эдгэрэх хугацаа нь сар гаруй байдаг. Тиймээс хэвийн хучуур эс үүсэхээс өмнө дараагийн сарын тэмдэг ирдэг. Ялгарч байгаа умайн салстын эсүүд нь шархны гадаргуйтай шүргэлцэн, дээр нь тунаж үлдэснээр умайн хүзүүний эндометриоз үүсэхэд нөлөөж болзошгүй. Энэ өвчний явцад сарын тэмдэг ирэхийн өмнө болон бэлгийн харьцаанд орсны дараагаар өвдөлт өгч, цусархаг ялгадас доошоо гардаг.

Криотерапи буюу хөлдөөх засал
Нэвтрэх гүн нь зөвхөн эктопи болон хурц үзүүрт ургацагийг эмчлэхэд л хүрдэг. Сорви бараг үлдээдэггүй, өвдөлт өгдөггүй, илүүтэй зөөлөн арга. Гүн, эсвэл ноцтой гэмтлийн үед ашиглах боломжгүй.

Лазер засал
Энэ аргыг хэрэглэх үед мэс заслын лазераар гэмтэн эдийг зайлуулан, цус алдалтыг зогсоодог. Сорви үлдээдэггүй болохоор төрөөгүй эмэгтэйчүүдэд хийх боломжтой, барагтай бол хүндрэл үүсгэдэггүй, микроскопын хяналтан дор гэмтлийг шаардлагатай гүнд нь хүртэл нэвтэрч авах боломж олгодог.

Радио хутга
Өндөр эрчим хүчтэй радио долгионыг ашигладаг. Давуу тал нь гэвэл гэмтсэн хэсгийг түлдэггүй харин огтлож авдаг. Өөрөөр хэлбэл ингэж авсан гэмтсэн хэсгийг дараа нь эдийн шинжилгээгээр шинжилж оношийг бүр илүүтэй нарийвчлах боломжтой.

Мэс заслын аргаар авах
Хэрэв биопсигээр хавдарын өвчин байгаа нь тогтоогдсон бол хавдарын эмч нараар эмчлүүлсэн нь илүүтэй дээр байх. Тэгээд ч цаг алдалгүй анхан шатанд нь хандвал умайн хүзүүний хорт хавдрыг бүрэн эмчлэх боломжтой байдаг.

Эдгээр бүх ажилбарын дараа сайтар гам сахих хэрэгтэй. Жишээлэхэд, лазерын мэс засал хийлгэсэн бол сар, цахилгаанаар түлсэн, эсвэл хөлдөөсөн бол зургаан долоо хоногийн турш хүнд юм өргөх, саун зэрэг хэт халуун газар орохгүй, бэлгийн амьдралаас татгалзах зэргээр гам сахина. Энэ хугацаанд эхлээд шингэн дараа нь цусархаг зүйл их биш хэмжээгээр доош гарна. Шингэн юм сайн ууж, гам сахих хэрэгтэй. Доош гарч байгаа зүйлс нь аажмаар дараагийн биеийн юм болон өөрчлөгдөх бөгөөд биеийн юм ирж дууссаны дараагаар ахин хяналтын үзлэгт орох шаардлагатай.

Мэс заслын дараах шархтай гадаргуу нь дараагийн сарын тэмдэг эхлэхээс өмнө аньсан байх нь хамгийн зохистой болохоор дээрх эмчилгээнүүдийг биопситой адилаар сарын тэмдэгийн мөчлөгийн 5-7 дахь өдөр хийх нь хамгийн зохистой гэж үздэг.

Физик эмчилгээний лазер
Мэс заслын лазер биш, физик эмчилгээнд ашигладаг лазер. Энэ арга нь эктопи болон үрэвслийн үед эмтэй хослуулж, эсвэл эмийн эмчилгээний дараа хийхэд илүүтэй үр дүнтэй гэж үздэг. Мөн шархыг хурдан илааршуулахын тулд мэс ажилбарын дараа эмчийн заалтын дагуу хэрэглэхийг зүгээр гэж үздэг.

Бэлгийн хомхойн 90 хувь нь II төрлийн вирус ээр, 10 хувь нь I төрлийн вирусээр үүсгэгддэг байна. I төрлийн вирус нь ихэнхдээ биеийн бэлэг эрхтнээс бусад хэсэгт илрэх хомхойн шинж тэмдгийг нөхцөлдүүлдэг. Жишээлбэл, ханиад хүрэх, халуурах зэрэг бие сулрах үед илэрнэ. Бэлгийн хомхой нь бэлгийн хавьтлаар халдварладаг ч ийм халдвартай хүний бэлгийн хос нь бэлгийн хомхойгүй байх тохиолдол байдаг. I төрлийн вирус нь амаар секс үйлдэх үед бэлэг эрхтэнд халдах боломжтой.

Шинж тэмдэг

Бэлэг эрхтэн дээр жижигхэн хөндүүр цэврүүн тууралт гарна. Эмэгтэйчүүдэд ихэвчлэн бэлгийн уруул дээр, эрэгтэйчүүдэд шодойн дээр цэврүүн тууралт гардаг.

Хэрвээ шулуун гэдсээр бэлгийн хавьтал үйлдвэл хошногоны амсрын эргэн тойронд цэврүүт тууралт гарна. Ийм цэврүүт тууралт нь хорсох оос гадна нэлээд зовиуртай байдаг. Халуу оргиж, шээхэд өвдөнө. Халдварын зхний илрэлээс хойш 3 долоо хоногийн дараа цэврүүт тууралт нь өөрөө аяндаа арипдаг. Гэсэн ч вирус биед байсаар байх бөгөөд насан туршад нь хадгалагдана. Шинж тэмдэг дахин  дахин давтагдах бөгөөд 7-14 хоногт эмзэг хөңдүүр байна. Бэлгийн хомхой нь жилд дунджаар дөрвөн удаа дахидаг. Энэ нь эхээс урагт хаддварлах ба халдвар авсан зарим ураг эдгэрдэг боп зарим нь тархины халдвараас болж амьдарч чаддаггүй.

Цусанд нь бэлгийн хомхойн II төрлийн вирус байдаг хүмүүсийн зөвхөн 10 хувьд нь бэлгийн хомхой илэрч гардаг бол бусдад нь ямар ч шинж тэмдэг илэрдэггүй тул өвчнөө бусдад тараасаар байдаг гэсэн үг.

Эмчилгээ

Харамсаптай нь энэ өвчнийг үүсгэгч вирусийг устгах эмийн бодис хараахан гараагүй. Судлаачид бэлгийн хомхойн халдварын үед илрэх шинж тэмдгийг эмчлэх эм, халдвараас урьдчилан сэргийлэх вакциныг гаргахаар хичээсээр л байна. Одоогоор зөвхөн шинж тэмдэг дахихыг багасгах эмийн бодис байгаа боловч бүрэн төгс эмчилж чадахгүй л байна. Өөр эмийн бодисыг гарган авах, лазерийн туяаг ашигпах зэргийг вакцины нэгэн адилаар туршин судапж байна.

Хожуу илрэх үр дагавар

Бэлгийн хомхой олон дахих нь менингит, шээсний сувгийн нарийсал өвчнөөр өвдөхөд хүргэнэ. Гэвч эдгээр нь гол хор уршиг биш. Үүнээс ч илүү ноцтой үр дагавар илэрдэг. Бэлгийн хомхойтой хүмүүс ХДХВ-ийн халдвар авах өндөр эрсдэлтэй. Учир нь өвчин илэрсэн үед цэврүүн тууралт нь ХДХВ хүний биед орох бопомжийг бүрдүүлж өгдөг. Иймд бэпгийн хомхойтой хүмүүс бэпгийн хавьталд орохдоо аль боло хоор аюулгүй замыг сонгох нь чухал. Өөр нэгэн сөрөг үр дагавар бол эхээс урагт халдвар дамжиж, зарим тохиолдолд хүүхэд үхэлд хүрэх аюултай. Хаддвар эхээс урагт дамжих эрсдэл нь саяхан халдвар авсан эхчүүдэд, эсвэл өвчин анх илрэх үед илүү нэмэгддэг. Харин халдвар аваад нэлээд удсан, эсвэл халдвартай хэрнээ өвчний илрэл ажиглагдаагүй эхчүүдийн хувьд ийм эрсдэл арай бага байдаг. Бэлгийн хомхойтой эхчүүдийн хүүхдийг кесар хагалгаа хийж төрүүлнэ. Харин өвчний шинж тэмдэг илрээгүй тохиолдолд үтрээгээр төрүүлэх боломжтой.

Сэтгэл зүйн үр дагавар
Бэлгийн хомхойн үед илрэх сэтгэл зүйн сөрөг үр дагаврыг бие махбодод гарах сөрөг үр дагавартай адилтган үзэх хэрэгтэй байдаг. Бэлгийн хомхойн халдвартай гэдгээ мэдсэн хүн сэтгэл санааны хувьд нэлээд хүнд хэцүү байдалд орно. Харин халдвартай хэрнээ түүнийгээ огт мэдээгүй хүмүүс бэлгийн харьцааны хувьд идэвхтэй, санаа зовох зүйлгүй явдаг ч бусдад энэ өвчнөө тараасаар байдаг.

Гэтэл өвчилснөө мэдсэн, өвчний шинж тэмдэг дахин дахин илэрсэн зарим хүн нь бусдад халдвар тараахгүйн тулд бэлгийн хавьтлаас зайлсхийх, хүмүүс өөрийг нь мэддэг гэж бодох зэргээс үүдэн сэтгэл санааны маш хүнд байдалд ордог. Энэ нь өвчин гэнэт санаандгүй, хэзээ ч илэрч магадгүй бөгөөд өвчний байдал нэг их хурц биш байсан ч халдварлах боломжтой байдагтай холбоотой.

Бэлгийн хомхойн халдвартай өвчтөнүүдтэй хийсэн ярилцлагаас үзэхэд энэ өвчин нь тэдний амьдралд, ялангуяа бэлгийн харилцаа холбоонд нь маш их нөлөө үзүүлдэг гэсэн байна. Тэд бэлгийн харилцааны чөлөөтэй байдал, бэлгийн хавьтлын давтамж зэргийг тасалдуулахад хүргэдэг гэжээ. Тэд мөн ирээдүйн бэлгийн харилцаа холбооныхоо талаар, эсвэл одоо байгаа бэлгийн харьцагч нь өөрийнх нь өвчний талаар мэдчих вий гэдэгт үнэхээр их санаа нь зовдог ажээ.

Гэхдээ бэлгийн хомхойтой ихэнх хүн өөрийн энэхүү хүндрэл бэрхшээлтэй байдлаасаа гарч чаддаг байна. Жишээлбэл, дээрх санал асуулгад оролцсон хүмүүсийн гуравны нэг нь энэ асуудлыг амжилттайгаар даван туулсан тухайгаа өгүүлж байсан.

Бэлгийн хомхойтой эмэгтэйчүүдийн 9 хувь, эрэгтэйчүүдийн 19 хувь нь энэ өвчний улмаас бусдаас холдож, ганцаардсан гэсэн байна. Гэхдээ энэ тооноос үзэхэд бэлгийн хомхойн халдвартай хүмүүсийн дийлэнх нь биш гэдэг нь харагдаж байна. Зарим улс оронд ийм халдватай хүмүүс ижил өвчтэй хүнийг хайж олох нь бусдад тараах аюул багасна гэж үздэг ажээ. Тэгээд ч тэдний амьдрал хэвийн үргэлжлэх болно.

Сэтгэл зүйчид бэлгийн хомхойтой хүмүүсийг хэрхэн эмчлэх талаар шинэ эрэл хайлт хийж байна. Бэлгийн хом¬хойн тухай мэдээлэл хийх, сургалт явуулах, үүнээс үүдэн бий болсон стрессийг хэрхэн даван туулах болон өвчнийг хэт гүнзгийрүүлж ургуулан бодохгүй байх талаар заавар зөвлөгөөг хослуулан өгөх нь нэлээд үр дүнтэй байдаг ажээ. Өвчтөнүүд дээрх үйлчилгээг үзүүлдэг хөтөлбөрийн зургаан хэсэгт хамрагдсанаар мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарч, сэтгэлийн зовлон нь багасаж, жилд өвчний илрэх давтамж нь ч буурсан байна.

SOURCE: Хүний бэлгийн амьдрал