Релаксаци буюу биеэ суллан тайвшрах дасгалууд нь тэр бүх стрессийг тайлж, амрах, хүчээ сэлгэх шалгарсан арга юм. Зүгээр ч нэг хүчээ сэлгэх биш богино хугацаанд илүү үр ашүгтай алжаалаа тайлж, өөртөө илүүтэй итгэлтэй болно.

Хүн болгонд тохирдог нэг арга, нэг супер технологи гэж байдаггүй болохоор та энд санал болгож байгаа дөрвөн аргуудыг туршин үзэж байгаад өөрт тохирох нэг аргыг, эсвэл хоёр аргыг сонгон хослуулан хэрэглээрэй.

Туршиж үзсэн даруйд шууд л дээд зэргээр бие сэтгэлийг амраадаг арга гэж байхгүй гэдгийг юуны өмнө хэлэх хэрэгтэй. ямар нэг чадварыг эзэмшихэд хугацаа шаардлагатай байдаг болохоор богино хугацаанд үр ашигтай тайвширч сурахын тулд тодорхой хугацаанд дасгал, сургуулилт хийх хэрэгтэй.

Тэгэхээр та өдөр болгон ердөө 10-15 минутыг биеэ суллах, сэтгэлээ амирлуулах дасгал хийхэд зориулаад байхад л тун богино хугацаанд биеэ суллаж, хүчээ сэлгэж сурна.

Биеэ суллах, хүчээ сэлгэх, стрессээ тайлах дөрвөн арга гэдэгт амьсгалаа ашиглах, төсөөллөө ашиглах, булчингаа чангалах, үгэн үнэмшүүлэлт ашиглах гэсэн дөрвөн арга багтдаг.Энэ дөрвөн арга өөр өөрийн гэсэн давуу татай, сул талтай. Нэгд нь тохирч байхад нөгөөд нь нэг их тохирохгүй байх жишээтэй. Тэгэхээр өөрт хамгийн сайн тохирохоо туршин байж сонгоорой.

Дасгалыг баруун гараас (солгой бол зүүн гараас) эхэлсэн нь хамгийн зохистой байдаг. Баруун гарын сарвууг бүрэн суллаж сурсны дараа аажмаар биеийн бусад хэсгийг залгуулан суллаж сурах хэрэгтэй. Төрж байгаа мэдрэмжүүдийг чагнаж ялгаж мэдэрдэг болох шаардлагатай. Биеэ бүрэн сулласан гэдэг мэдрэмжийг эхэн үедээ халуун дулааны мэдрэмж, хүнд оргиж байгаа мэдрэмж, чимчигнэх мэдрэмж гэсэн өөрт хамгийн ойр мэдрэмжээр орлуулж болно. Эдгээр мэдрэмжийг удирдан хөгжүүлснээр биеэ бүрэн бөгөөд гүн суллаж, чадна. Хүсвэл эхлээд гэрийн нөхцөлд хийсээр баттай дадалтай болсны дараагаар маш өндөр ачаалалтай ажиллаж байхдаа ажлын түр завсарлагаар, чухал уулзалтын өмнө биеэ бэлдэхэд зэргээр ажил хэргийн болон амины ямар ч хүнд хэцүү нөхцөлд ашиглах боломжтой юм.

 1.Амьсгалаар дамжуулан биеэ суллах.
Амьсгал авахад булчингийн тонус нэмэгддэг, гаргахад тонус буурч булчин сулладаг гэсэн физиологийн зүй тогтол дээр энэхүү дасгал үндэслэгдсэн юм. Амьсгал ба бие суллахын хоорогнд бат бэх холбоо тогтоож өгснөөр биеэ бүрэн суллах үйл явцыг удирдах боломжтой болно.

Зөөлөн сандал, буйдан дээр аль болох тухлан сууна/хэвтэнэ.Нүдээ аниад амьсгалаа анхааран сайтар чагна. Чагнаж байхдаа амьсгалынхаа хэмнэл, гүнийг мэдэр. Ингээд баруун гэр дээрээ бүх анхаарлаа төвлөрүүл. Баруун гар чинь амьсгалын хэмнэлээр амьсгалж байгааг мэдэр. Гар дээр чинь агаар орж бас гарч байдаг
олон жижиг сүв байна гэж төсөөл. Амьсгаа гаргах болгонд тэр сүвүүдээр агаар хэрхэн гарч байгааг төсөөлөн мэдэр. Энэ үед төрж байгаа мэдрэмжүүдээ нягтлан анхаараал тогтоож ав.

Энэ дасгалд өдөрт 3-5 минут зарцуулахад л хангалттай. Хэрэв хэд хэдэн удаагийн дасгалын дараа баруун гарын сарвууг богино хугацаанд суллаж чадаж байвал баруун гарын булчинг бүхэлд, дараа нь зүүн гарын булчин, дараа нь хөлийн булчин, дараа нь нурууны булчин, дараа нь хүзүүний булчин,нүүр гэж аажмаар явсаар бүх биеэ амьсгалаараа дамжуулан суллаж сурна. Ингэхдээ амьсгалах үед агаар чөлөөтэй “орж гарахгүй” байгаа хэсгүүдэд онцгой анхаарал хандуулан биеийн бүх хэсгийн “сүвээр агаар чөлөөтэй орж гардаг” болоход илүүтэй анхаарал тавьна.

 2.Төсөөллийг удирдан биеэ суллах.

Хүний төсөөлөл, дүрслэн бодох чадвар гэдэг гайхалтай хүчтэй зүйл. Хүн зөвхөн төсөөлөл, дүрслэн бодох чадвараа ашиглаад өөрийгөө нурмайсан сулбагар байдлаас эхлээд дээд зэргийн чавхайсан бэлэн байдал, бүрэн сулаас дээд үэргийн чангарсан байдал хүртэл ямар ч байдалд оруулж чадна. Хамгийн гол нь хүн болгон биеийг нь дээд зэргээр суллаж өгөх зөвхөн өөртөө тохирон төсөөллийг л олж дүрслэн харах хэрэгтэй байдаг. Жишээлэхэд,

*биеийн чинь товгор, хотгор, нугачаа бүрийг дагасан маш сайхан
зөөлөн дэрэн дээр тухлаж байна

*биеийг чинь бүхэлд нь өлгийдөн авсан хөвсгөр үүлэн дээр савлан
тухлаж байна

*бүлээн устай ваннд булхан бүх бие чинь мэнэрэн тавирч байна
г.м.

Товчхон хэлэхэд биеэ суллахын тулд өөрийн уран сэтгэмжээ дайчил. Олон дүрслэл зэрэг төрж болно. Зөвхөн нэгийг нь сонгох гэж яарах хэрэггүй. ЗҮгээр л төсөөлөл болгон биеийг чинь сулрах, тайвшрахад яаж нөлөөлж байгааг сайн эдэр. Магадгүй бүгдийг нь нийлүүлээд нэг дүр зураг болгож чадаж магадгүй. Эсвэл бүр ар араасаа залган гардаг цуврал дүрслэл болгосон ч болно. Жишээлэхэд эхлээд гулгуур дээрээс гулгасаар өдөн дэрэн дээр бууж тухлаад залгуулаад халуун бүлээн усаар үүрсэн ваннд умбаж байна г.м. Энэ мэт бэлэгдлийн шинжтэй зүйл төсөөлөөд болж өгөхгүй байгаа бол өөрийн мэдэрч байсан хамгийн тайван, амаглан мэдрэмж төрүүлж байсан бодит тохиолдлуудыг санан дүрслэхийг хичээ. Тэгээд тэр үеийн бүх нарийн зүйлсийг нэг бүрчлэн ажиглан мэдрэх хэрэгтэй. Ингээд энэ мэтээр хэд хэдэн удаа дасгал хийн дүрслэлээр дамжуулан биеэ суллад сурчихвал,тэр төсөөллөө дүрслэн харах төдийд л таны бие махбодь, булчин шөрмөс чинь өөрийн ой санамжийн хүрээнд автоматаар суларч байх болно.

 3.Үгэн үнэмшүүллээр биеэ суллах.

Рационал эргэцүүлэлд илүүтэй итгэж үнэмшдэг хүмүүст энэ дасгал хамгийн тохиромжтой. Бие суларсан төлөв байдал нь халуун дулааны мэдрэмж, чимчигнэх мэдрэмж, хүнд оргих мэдрэмжтэй шууд холбоотой. Тэгэхээр үгэн ятгалга, үнэмшүүлэлүүд нь эдгээр мэдрэмжийн дүрслэлийг багтааж байдаг. Биеэ суллах өгүүлбэрүүдийг дотроо хэлэн давтаж болно. Эсвэл утас, диктофон, айпод, мп тоглуулагч дээрээ бичиж аваад биеэ суллаж байх үедээ сонсож болно. Дасгалыг баруун гарын сарвуунаас эхлэх хэрэгтэй. Хэд хэдэн удаа давтан дадалтай болж, сарвууг суллаж сурсны дараа биеийн бусад хэсгийг аажмаар хамруулна. Үгэн үнэмшүүлэл дараах байдалтай байж болно, жишээлэхэд “Миний баруун гар суларсан байна… баруун гарын сарвуу хүнд бас дулаан болжээ. Суларсан сайхан тайван мэдрэмж сарвуугаар бүхэлд нь нэвчин урсаж байгаа нь мэдрэгдэж байна…Секунд тутам гар улам хүнд, улам дулаахан болсоор… Сарвуугаар халуун бүлээн мэдрэмж таран урсаж байна…Сарвуу орчин тойрондоо дулаан цацруулж байна… миний гар бүлэн суларчээ…”

Юу юугүй олон өгүүлбэр дараалан хэлж, бодлоо дарах гэсний хэрэггүй. Хамгийн гол үгүүлбэрийг уваан, чимээгүй хэлэхтэй зэрэгцэн төрж байгаа мэдрэмжүүдээ анхаарна. Ятгалга, үнэмшүүлэл олон төрөл янз байх албагүй. Хэдхэн төрлийн тогтмол хэлц тогтмол ордог байхад хангалттай. Хэсэг хугацааны дараагаар таны холбоост ой тогтоол нь бие суларч тайвширсан байдлыг тодорхой тооны үг, хэллэгтэй баттай холбодог болно. Улмаар тодорхой хугацааны дараа дадсан хүн “Миний бие бүрэн суларсан байна” гэсэн ганцхан өгүүлбэр хэлээд биеэ бүрэн сулладаг, сэтгэлээ засдаг чадвартай болдог.

 4.Булчингаа чангалахаар дамжуулан биеэ суллах.
Булчинг маш эрчимтэй чангалсны дараагаар автоматаар сулардаг гэсэн физиологийн тогтолцоон дээр энэ дасгал үндэслэгдсэн юм. Дасгалыг мөн л баруун гарын, солгой хүн бол солгой гарын сарвуунаас эхэлнэ.

Эхлээд баруун гарын нударгыг хар хүчээрээ зангидаж байгаад дараа нь тохойгоороо нугалан хоёр толгойт булчингаа байдгаар нь чангала. Үүний дараа гараа огцом суллаад мэдрэлгүй болсон мэт сул унжуулна. Энэ үед төрж байгаа мэдрэмжүүдэд анхаарлаа төвлүлрүүлэн ажиглаад хэдий хугацаанд гарч бүрэн суларч бөйгаад мэдрэмжээрээ тогтоон хэмжинэ.

Заримдаа булчинг эрчимтэй чангалах үед их эвгүй мэдрэмж төрдөг. Хэрэв тийм бол танд энэ төрлийн дасгал зохихгүй гэсэн тэмдэг байж болох талтай. Харин энэ аргаар богино хугацаанд баруун гарын сарвууг суллаж чадаж байгаа бол аажмаар биеийн бусад хэсгийг чангалан огцом суллах замаар бүх биеэ суллаж сурна. Тухайлбал, хөлийн тавхайг суллахын тулд санад дээр суугаад хөлөө бага зэрэг өргөн тавхайгаараа өөр рүүгээ хүчлэн татаж өгөхөд маш сайн сулладаг. Мөрний булчинг суллахдаа мөрөө чих рүүгээ хүчлэн татаж өргөдөг. Яг мэдэхгүй гэж мөрөө хавчиж байгаа мэт. Ялангуяа стресст их орсон, байнга ачаалалтай байдаг хүмүүсийн мөрний булчин их зангирсан байдаг болохоор энэ дасгал ихээхэн үр дүнтэй байдаг.

Ийнхүү таныг биеэ суллах замаар хүчээ сэлгэх, стрессийг тайлах дөрвөн аргатай танилцууллаа. Та энэ дөрвөн аргыг ашиглаад өөрийн гэсэн онцгой аргыг зохион бүтээж болно. Цутгачихсан бетон шиг хөшсөн ганц арга гэж байхгүй. Бүх зүйл таны хүсэлд, гарт, уран сэтгэмж, төсөөлөлд байна.

Ингэхдээ дасгалыг эхэн үедээ нэг газраа давтан хийж байвал их зүгээр байдаг. Жишээлэхэд, дуртай сандал, хайртай буйдан гээд тухлах дуртай газраа байвал бие өөрийн эрхгүй илүүтэй хурдан суларч, тайвширдаг. Ингээд 2-3 долоо хоногийн дараа дадалтай болоод ирэхээр аяндаа нөгөө сандал дээрээ сууж, эсвэл буйдан дээрээ тухламагц бие чинь автоматаар сулран сайхан амарч, тайвширдаг болж ирнэ.

Танд амжилт хүсье. Өөрийн туршлагаасаа хуваалцан бичиж бусадтайгаа сэтгэгдлээ хуваалцахаа мартуузай. www.103.mn

Ил тод инээмсэглэл нь өөртөө итгэлтэй, эрүүл саруу хүн гэдгийг илтгэдэг болохоор нэг талаас хүмүүст муугаа харуулахгүй гэж байгаа хэрэг. Нөгөө талаас инээмсэглэхэд эргэх холбоосоор тархинд эерэг дохио очиж, тэгснээр цаашаад бүх бие махбод нь бүх юм окей гэсэн дохио хүлээy авснаар тайвширч, цэвэршиж байдаг. Тэгэхээр таагүй яваа үед инээмсэглэл нь нэг ёсны эм болж өгдөг.

Харин таагүй, сөрөг зүйлтэй холбоотой нулимс ч гэсэн хүний таагүй зүйлсийг инээдтэй адилаар арилган цэвэрлэж чаддаг гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэддэггүй. Сэтгэл хөдлөлөө нулимсаараа илэрхийлж чаддаг цорын ганц амьтан хүн ч гэлээ тун саяхныг хүртэл яг яагаад, юунаас болоод уйлаад байгаагаа сайн мэдэхгүй байсаар иржээ. Энэ талаар янз бүрийн судалгаа байдгаас нулимс асгарахад хүргэдэг нийт шалтгааны 50 хувийг зовлон бэрхшээл, 21 аз жаргал, бусад нь уярах, уурлах, өвдөх, өрөвдөх байдаг аж.

Ингээд энэ мэт шалтгааны улмаас хүн амьдралынхаа явцад дунджаар 70л орчим нулимс асгаруулдаг юм байна. Зарим хүн нулимсыг нүдийг чигшүүлж, илүүдэл давс энэ тэрийг гадагшлуулахаас өөр үүрэг, ач холбогдолгүй, нууж далдалж байх ёстой шорвогдуу амттай ус төдий зүйл гэж андуурдаг.

Гэтэл бодит байдал дээр байдал тэс өөр байгааг судлаачид тогтоосон байна. Америкийн Миннесота мужийн Уильям Фрэй гэгч эм маш сонирхолтой туршилт явуулж нулимасны молекулын бүтцийг судлаж. Ингэхэд нулимс нь хүний биед маш хэрэгтэй гурван чухал химийн бодисоос тогтож байгааг илрүүлжээ, үүнд:
• леуцинэнкрофалин – энэ бодис нь морфитэй адил үйлчилгээтэй бөгөөд өвдөлт намдааж, тайвшруулдаг.
• лиоуциллин – бактер ба хортой бичил биетүүдийн гадаргыг хайлуулан агшин зуур устгах нөлөө үзүүлдэг бодис.
• Пролактин – бие махбодит эерэг нөлөө үзүүлэхээс гадна ээж болох гэж байгаа бүсгүйчүүдэд сүү үүсэх үйл явцыг өдөөж өгдөг бодис.
Энэ гурваас гадна стресс, ба харуусал, гомдох мэдрэмж төрүүлдэг бодисууд нь нулимастай хамт хүний биенээс гадагшилдаг байна.

Энэ юу гэсэн үг вэ? Энэ бол нулимс хүний сэтгэл санааг цэвэрлэн ариутгаж бүх өвдөлт, зовлон түгшүүрийн авч одсоноор хүний илүү үзэсгэлэнтэй бөгөөд өөдрөг болгодог гэсэн үг.

Итгэхгүй бол монголчуудын дундаж наслалтын статистик үзүүлэлтийг асууж сураглаад сонирхоод үзээрэй. Эмэгтэйчүүд илүү урт наслаж байгаа нь харагдана. Ер нь л хаа сайгүй ийм байдаг. Үүнд мэдээж маш олон зүйл нөлөөлдөг ч нулимсаараа сэтгэлээ уудлан, таагүй зүйлээс салж чаддаг гэсэн эмэгтэйчүүдийн давуу тал өөрийн гэсэн үүргээ гүйцэтгэж байгаа нь гарцаагүй. Дэлхийн нийтээр хийсэн судалгаанаас үзвэл эмэгтэйчүүд эрчүүдээс тав дахин илүү уйлж нулимсаа гаргадаг бөгөөд дунджаар 7 насаар урт насладаг.

Бас нэг зүйл сонирхуулахад охин шиг уйлаад гэж хөвгүүдийг загнах нь цөөнгүй сонсогддог. Гэтэл бэлгийн бойжилт гүйцэхээс өмнөх шатанд хөвгүүд нь охиодоос илүү олон удаа нулисм дуслуулдаг болохыг олон тооны ажиглалт, судалгаагаар тогтоосон байдаг ажээ. Харин уйлдаггүй байсан охид бүсгүй хүн болоод ирэхээрээ илүү уйламтгай болдог юм байна. Эмэгтэйчүүдийн нулимс нь эрчүүдийнхээс хагас градусаар дулаан. Мөн эмэгтэйчүүдийн нулимсыг бүрдүүлэгчид нь эрчүүдийн нулимасныхаас илүү хөдөлгөөнтэй болохоор нулимастай нүд нь илүү тод гялалзаж харагддаг.

Химийн найрлагын хувьд нулимс нь цустай ойролцоо болохоор орчин үед оношлогоонд өргөн ашиглагддаг болсон. Жишээлэхэд, удамшлын өвчнийг тодруулах, юунаас болж сэтгэл гутралд ороод байгаа зэрэг олон зүйлсийг тодруулах боломжтой болжээ.

Тэгэхээр сэтгэл хөдөлгөсөн ном уншиж, нэвтрүүлэг үзэж, дуу сонсож байхдаа хааяа нэг ч болов нулимс дуслуулахад ичиж зовох зүйл огтхон ч байхгүй. Харин ч бүр стресс бухимдлаар дүүрийн орчин үеийн амьдралд чамлахааргүй ач тустай зүйл. Гэхдээ хэрэгтэй гээд худал усан нүдэн гүнж болж хэтрүүлэхгүй гэдэгт найдаж байна.

Ер нь товчхон хэлэхэд чин сэтгэлээсээ нулимс дуслуулж чаддаг хүн л үнэхээр чин сэтгэлээнээ инээж чаддаг гэчихвэл нэг их хол зөрөхгүй биз.
Эцэст нь эрчүүд ба эмэгтэйчүүдийн уйлахад хүргэдэг шалтгаанууд ямар байдаг талаарх бяцхаан статистик мэдээ сонирхуулъя.

Эрчүүдийн нулимс дуслуулах шалтгаан:
1. Бахдал, бардамнал г.м. маш хүчтэй сэтгэл хөдлөл (спортын ялалт, төрийн дуулал, гайхалтай ялалт) – 38%
2. Өвдөлт (өвчин, шарх, эмчээс айх, ) -23%
3. Хайр дурлал (хардалт, салалт) -20%
4. Гашуудал (хайрладаг, хүндэлдэг дотны хүний үхэл) -14%
5. Баяр хөөр – 17%

Эмэгтэйчүүдийн нулимс дуслуулах шалтгаан:
1. Өрөвдөх, уярах гэх мэт маш хүчтэй сэтгэл хөдлөл (хайрлах, хуримлах, кино, нэвтрүүлэг) -71%
2. Хайр дурлалтай холбоотой сэтгэл хөдлөл – 42%
3. Өвдөлт (өвчин, шарх) -36%
4. Баяр хөөрөл – 29%
5. Уур, уцаар, шар – 22%
6. Гашуудал – 21%

www.103.mn

 Ерөнхий

Иллэгийн төрөл, хийх арга

Тайвшруулах, суллах иллэг
Толгой таллаж өвдсөн үед гол төлөв тайвшруулах иллэг хийдэг. Тайвшруулах иллэг нь тасралтгүй, хөдөлгөөн нь удаан, жигд, эргэлдсэн хэлбэртэй. Хийх үед арьс хумигдан хөдлөх ёсгүй. Хурууны өндөгөөр дарахдаа дарах хүчийг ба дарах хугацааг аажмаар нэмэгдүүлнэ. Ингэхдээ дарах үед арьсан дээр хонхор үлдэх ёсгүй.

1-2 секундын дотор цэгийг тэмтрэн олоод дараа нь цагийн зүүний дагуу 5-6 секунд эргүүлэх хөдөлгөөн хийнэ. Ингэхдээ дарах хүчийг аажмаар нэмэгдүүлэн биенд гүн оруулна. Хамгийн зохистой эрчимдээ хүрээд 1-2 секунд үргэлжлүүлэн иллэг хийгээд дараа нь хуруугаа цагийн зүүний эсрэг буюу нар буруу эргүүлэн 5-6 секундын турш дарах хүчийг бууруулан суллана. Энэ бол нэг мөчлөг. Тэгээд иллэгийг 1 минут хийнэ гэсэн байгаа бол дээрх мөчлөгийг хуруугаа салгалгүйгээр үргэлжлүүлж 4 мөчлөг хийнэ, хоёр минут иллэг хийнэ гэсэн бол ийм мөчлөгө 8-ыг хийх болохоор 5 минутанд 20 мөчлөг хийнэ гэсэн үг. Дараа дараагийн мөчлөг дээр цэг дээр дарах эрчмийг нэмэгдүүлнэ.

Ингэж иллэг хийх үед халуу оргих, мэнэрэх, хөндүүрлэх зэрэг шинж тэмдэг илрэх ёстой бөгөөд өөрийн мэдрэмжиндээ тулгуурлаад дарах хүчийг багасгаж, эсвэл ихэсгэн тааруулна.

Сэргээх, өдөөх иллэг
Харин сэргээх, өдөөх иллэгийг үед даралт нь богино бөгөөд хүчтэй, цэгнээс хурууг салгахдаа хурдан бөгөөд огцом хөдөлнө. Тасалдсан чичиргээ нь ийм иллэгийг нэг төрөл. Сэргээх иллэгийг хийх хугацаа нь 0,5-1 минут.

Ийм иллэгийг хийхдээ 1-2 секунд тэмтрэн цэгийг олоод 3-4 секундын турш цэгэн дээр дараа нар зөв эргэсэн эргэх хөдөлгөөн хийгээд дараа нь хуруугаа цэгнээс огцом холдуулаад дараа нь ахин дарна. Яг л шувуу хошуугаараа юм тоншихтой адил. Ийм хөдөлгөөнийг 8-10 удаа давтах бөггөөд нэг бүтэн мөчлөг нь 40-60 секунд үргэлжилнэ.

Хориглох зүйл
Хүний биед нөлөө үзүүлж байгаа болохор тохирохгүй нөхцөл гэж байдаг. Тэгэхээр бүх л төрлийн хортой ба хоргүй хавдар, хурц халуурал, идэвхтэй сүрьеэ, ходоод ба 12 нугаламт гэдэсний шарха, тураал, дотоод эрхтэний гүн гэмтэл, цусны эмгэг, сэтгэцийг хурц өдөөлт, жирэмслэлт, хөгшрөлт зэрэг нөхцөлд цэгэн иллэг хийхийг хориглодог.

Цэгүүд
Цэг нь бусад хэсгээс илүү мэдрэмтгий, заримдаа илүү хөндүүр байдаг бөгөөд дарахад мэнэрэх, ирвэгнэх зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Доор дурдагдсан цэгүүдийг зөвхөн тогой таллаж өвдөх гэлтгүйгээр толгойн бусад өвчний үед хэрэглэж болно. Зураг дээр нэг дор иллэг хийхэд хамгийн сайн үр дүн үзүүлдэг цэгүүдийг багцлан харуулсан байгаа. Хамгийн зохистой үр дүнд хүрэхийн тулд зураг дээр цэгийн багцуудын аль нэгийг нь сонгон иллэг хийнэ.
Цэг 1.
Тэгш хэмтэй бөгөөд шууны гадна талд, бугуйн дээд нугачаанаас 2 цунь /няслах мэт татсан дунд хурууны хоёр дахь үеийн урт/ зайнд байрладаг. Иллэг хийхдээ сууж байгаад баруун зүүн гартаа ээлжлэн хийнэ. Иллэг хийж байгаа гарын алгаар нь доош харуулан ширээнээ дээр тавьна. Иллэг хийх арга нь тайвшруулах, суллах. Иллэг хийхдээ нүдээ анина. Хугацаа дунджаар 5 минут орчим.

Цэг 2. Тэгш хэмтэй бөгөөд чамархайн дээр хуйхны зааг дээр байрладаг. Суугаад зүүн баруун талдаа ээлжлэн хийнэ. Иллэг хийх үед тохойг ширээн дээр тулна. Иллэг хийх арга нь тайвшруулах, зөөллөх. Хугацаа таван минут орчим. Нүдээ анина.

Цэг 3.Нүдний гадар буланд, хонхорт байрладаг. Цэг 2-т хийдэгтэй адил иллэг хийнэ.

Цэг 4.Тэгш хэмтэй бөгөөд чихний угт, шанааны доорх хонхорт байрлана. Иллэг хийх нь цэг 2-той адил.

Цэг 5. Хөмсөгний гадар үзүүрт, хонхор байрладаг. Тэгш хэмтэй. Сууж байгаад баруун зүүн талдаа ээжлэн иллэг хийнэ. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 5 минут орчим.

Цэг 6. Тэгш хэмтэй, нүднгий дотор булангийн орчим, хамар руу 2-3 мм ойр гадар байрладаг. Тохойнуудаа ширээн дээр тавиад суугаагаас хоёр талаа нэгэн зэрэг иллэг хийнэ. Иллэгийн арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут. Нүд аниастай.

Цэг 7. Тэгш хэмтэй бөгөөд бөгөөд алганы ар талд алганы 1 ба 2 ясны хооронд байрлана. Суугаагаас иллэг хийнэ. Иллэг хоёр талаас ээлжлэн хийнэ. Иллэг хийлгэж байгаа гарын алга нь ширээн дээр байна. Иллэгийн арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут. Нүд аниастай.

Цэг 8. Тэгш хэмтэй. Гарын тохойгоор нь нугалах үед үүсдэг нугалаасны төгсөлд байрладаг. Баруун зүүн талдаа ээлжлэн иллэг хийнэ. Гар тохойгоороо бага зэрэг нугаларсан, ширээнд тулсан, алга ширээн дээр тавигдсан байх ёстой. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 9. Тэгш хэмтэй. Хөлийн эрхий хурууны хумснаас 3 мм орчим хөлийн долоовор хурууны зүгт явахад байрладаг. Суугаагаас хоёр хөлийн цэгт зэрэг иллэг хийнэ. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 10. Тэгш хэмтэй, шилбэн дээр шагайн дотор талаас 3 цунь дээр байрлана. Иллэгийг суугаагаас хоёр хөлийн цэгүүдэд зэрэг хийнэ. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 11. Тэгш хэмтэй, хөлийн долоовор ба дунд хурууны гол байрлана. Суугаагаас хоёр цэгт зэрэг иллэг хийнэ. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 12. Тэгш хэмтэй. Хөлийн долоовор хурууны хумсны цагаанаас 3 мм зайнд байрлана. Иллэгийг суугаас хоёр цэгт зэрэг хийнэ. Хийх арга тайвруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 13. Тэгш хэмтэй тавхайн дээд талд өлмийн дөрөв ба тав дахь ясны толгойн хооронд байрлана. Иллэг хийх нь өмнөх цэгтэй адил.

Цэг 14. Тэгш хэмтэй. 6-р цэгийн дээд талд, байрладаг. Иллэгийг хоёр цэгт нэгэн зэрэг суугаагаас хийнэ. Иллэг хийх арга тайвшруулах. Хугацаа 3-5 минут.

Цэг 15. Тэгш хэмтэй. Хөлийн чигчий хурууны хумсны цагааны өнцгөөс 3 мм зайнд байдаг. Суугаагаас хоёр цэгт зэрэг иллэг хийнэ. Иллэг хийх арга нь өдөөх, сэргээх. Хугацаа 0,5-1 минут.

Цэг 16. Тэгш хэмтэй. Улны нумарсан хэсэгт байдаг. Илэгийг суугаагаас хоёр цэгт зэрэг хийнэ. Иллэг хийх арга сэргээх, өдөөх. Хугацаа 0,5-1 минут.

Цэг 17. Тэгш хэмтэй. Толгойн дээр чихний дээд хэсэгт чамархай дээр байрлана. Чихийг урагш тонгойлгоод цэгийг олж байгаад хийнэ. Өмнөх цэгтэй адил иллэг хийнэ.

Цэг 18. Тэгш хэмгүй. Гэдсэн дээр хүйснээс 1,5 цунь доогуур байрлана. Суугаагаас гэдэсний булчингаа суллан хийнэ. Хийх арга сэргээх. Хугацаа 1 минут.

Цэг 19. Тэгш хэмгүй. Хүйснээс 6 цунь дээр байрлана. Хийх арга өмнөхтэй адил.

Тамхинаас гарах том хөтөлбөр шаардалгүйгээр жижигхэн аргаар татдаг тамхиныхаа тоог цөөрүүлж болох, маш үр дүнтэй бөгөөд хялбар хэдэн аргуудыг энд бичлээ. Тамхи таван нас хороодог гэж мэдсээр, хэлсээр байж манай монголд эрчүүдийн 60% нь тамхи татдаг гэсэн тоо баримт бий. Зөвхөн эрэгтэй төдийгүй эмэгтэйчүүд, охидууд хүртэл маш ихээр татсаар байна. 

Тамхи зөвхөн энэ дэлхий дээр амьдрах жаахан наснаас чинь хороогоод зогсохгүй, хоромхон зуур өөрчлөгдөх гоо сайхныг чинь хүртэл эрт аваад явчихдаг. Тийм учраас л тамхиа хая, тамхинаас гар гэж өрөөлөөс ч хэлүүлээд, өөртөө ч сануулаад явдаг хүмүүс олон бий. Гэсэн ч нэгэнт сонирхоод орчихсон болохоор хаях гээд хаяж чадахгүй байгаа тамхийг яалтай билээ гэсэн цөхөрсөн хүмүүс цөөнгүй.

Тэгвэл энд тамхинаас гарах том хөтөлбөр шаардалгүйгээр жижигхэн аргаар татдаг тамхиныхаа тоог цөөрүүлж болох, маш үр дүнтэй бөгөөд хялбар хэдэн аргуудыг энд бичлээ.

* Татдаг тамхиа өөрчлөөд үз дээ. Ингэснээр тамхийг амтгүй болохыг нь мэдэрнэ.

* Татдаг тамхиныхаа тоог цөөрүүлэх

* Тамхиныхаа зөвхөн хагасыг нь л татах

* Өдөр бүр, тамхиа асаадаг цагаа бага багаар хойшлуулах

* Өдрийн зөвхөн сондой/тэгш тоотой цагуудад л тамхи татна гэж шийдэх

* Өдөрт яг тэдэн ширхэг тамхи татна гэж шийд. Тэгээд илүү татсан тамхины тоо бүрээр өөрийгөө 1000 төгрөгөөр торгох

* Идэх зуршлаа өөрчлөх нь тамхийг багасгахад тусална. Жишээ нь сүү тамхи хоёр эсрэг тэсрэг байдаг гэж олон хүн нотолдог. Тиймээс идсэний дараа нь тамхи татахад хүргэдэггүй хоол ундыг сонгох

*  Ганц ширхэг тамхины оронд нэг стакан жүүсийг өөртөө тулган уух

* “Автоматаар” тамхи татахаа зогсоо

*  Зөвхөн маш ихээр хүссэн үедээ л тамхи тат.

*  Үнсний саваа битгий хоосол. Учир нь үнсний сав танд өдөрт яг хэдэн ширхэг тамхи татаад байгааг чинь сануулах бөгөөд хуучирч, муудсан тамхи танд ой гутам санагдаж, тамхи татах дуршлыг чинь бууруулна.

* Өөрийгөө аль хэдийн зуршил болсон тамхиндаа автоматаар хүргээд байхгүйн тулд тамхиа өөрийнхөө дадал болсон газраас өөр газарт тавих, өөр кармаандаа хийх, буруу гараараа авах гэх мэт үйлдлүүдийг хийх.

* Тамхийг хайрцгаар нь авахаа болих.

* Тамхиа гэртээ болон ажилдаа авчрахгүй байх. Тэрнийг аль болох авахад өөртөө хэцүү болго.

* Тамхи татахын тааламжгүй байдлыг өөртөө бий болгох

* Татсан тамхиныхаа ишнүүдийг том шилэнд хийж цуглуулан өөрийнхөө хараан дор муухай болгож харагдуулах.

Тамхийг хаях нь хэцүү зүйл, гэхдээ урьдчилаад хангалттай аргуудыг сурсан байхад та зорилгодоо зайлшгүй хүрч чадна. Та бүхэнд тамхи татдагаа зогсоох 5 үр дүнтэй аргыг санал болгож байна.

1. Тамхийг хаяхыг хүсч байгаа шалтгаануудаа жагсаа.
Танд тамхийг хаях олон шалтгаанууд байгаа байх. Эрүүл мэнд, тамхинд зарж буй мөнгө, найз нөхөддөө үлгэрлэх гээд олон шалтгаан байж болно. Ямар ч шалтгаан байсан гэсэн дараа нь тамхи татахыг хүсэх үед бодол санаанд чинь гарч ирэх тийм дүрслэлийг бий болго. Маш олон хүмүүс харахад хялбар жагсаалт бичихийн ач тусыг үнэлсэн байдаг.

2. Зогсох өдрөө сонго.
Өдрөө товлох нь таны өөртөө өгсөн амлалтаа биелүүлэх хүчирхэг хэрэгсэл юм. Тамхины дараах амьдралдаа бэлэн болох, хамгийн ойрын өдрийг сонго. Энэ өдөр ойр байх тусам та хүслээ биелүүлэх илүү чадвартай байх болно.

3. Тамхийг орлох шинэ үйл ажиллагааг төлөвлө.
Хүмүүсийн тамхинд буцаж ордог шалтгаан нь зуршил болсонтой холбоотой байдаг. Тэд кофе юм уу цайтай хамт, ажлын завсарлагааны үеэр татаад сурчихсан байдгаас тэр. Та тамхи татдаг байсан цагтаа түүнийг орлох өөр шинэ зуршлыг олох хэрэгтэй. Идэвхтэй биеийн хөдөлгөөн их үр дүнтэй байдаг. Найзтайгаа хамт алхах, эсвэл шинэ спорт яаж байна?

4. Никотиныг орлох эмчилгээний арга
Энэ бол тамхи татахыг хүсэх үед никотины бага хэмжээний тунг авах арга юм. Никотины хэмжээг аажмаар бууруулснаар цаашид никотин ямар ч шаардлагагүй болох хүртэл явагддаг. Энэ нь зуршлаа багасгахад туслах ба таныг дур хүслээ хянаж сургана.

5. Өөрийгөө шагна.
Тамхи хаяхын маш сайн тал бол та маш их мөнгө хэмнэж чадна. Тамхи хямд биш бөгөөд та өдөрт хэд, хэдийг татдаг байх магадлалтай. Яагаад тамхинд зарцуулах мөнгөө цуглуулаад эртнээс хүсч байсан зүйлээ худалдаж авч болохгүй гэж? Тамхи татахын эсрэг эерэг бодолтой болсныхоо төлөө өөрийгөө урамшуулах нь тун чухал зүйл.

Арьс нь хүний биеийг бүхэлд нь хучиж бие мах бодид олон чухал үүргийг гүйцэтгэдэг хамгийн том эрхтэн гэж хэлж болно. Ийм учраас арьс гэдэг эрхтэний талаар хүн зохих мэдлэгтэй байх ёстой. Насанд хүрсэн хүний арьс биеийн гадаргын 1,5–2,0 м кв талбайг, биеийн жингийн 5%, өөхөн давхрагаа оруулбал 15% хүртлэх жинг эзэлдэг. Арьс нь өөрийн өвөрмөц өнгө, зураглал хээтэй байдаг. Хувь хүн бүрийн арьсны зураглал хээ давтагдашгүй өөр өөр байна. Энэ аргыг ашиглаж хөгжсөн шинжлэх ухаан ч байна. Үүнээс гадна арьс нь бүх биеийг хучиж байдаг хамгаалалтын даавуун бүрхүүл биш бөгөөд организмд олон чухал үүргийг гүйцэтгэдэг байна.

Үүнд :

Хамгаалах , амьсгалах / хүний нийт амьсгалын 2% нь арьсаар явагддаг /, бодисын солилцоонд оролцох, дулааныг зохицуулах, мэдрэх үүрэг гүйцэтгэх, арьс өөрөө өөрийгөө цэвэрлэх зэрэг үйл ажиллагааг гүйцэтгэдэг. Арьсан дотор маш олон тооны тос, хөлсний булчирхайнууд байрлана. Арьс байнга гуужиж шинэ залуу эсүүдээр солигдож байдаг. Арьс нь дэлүү шиг цус хадгалах нөөц эрхтэн болдог ба ус,эрдэс менералууд, лимфийн шингэнүүдийн ихэнх хувь нь арьсанд хадгалагддаг ажээ. Арьсанд ойролцоогоор 1 л орчим цус байдаг ба энергийн эх үүсвэр эрхтэн юм. Арьс нь бүх эрхтэн системтэй холбоотой байхаас гадна дотор эрхтэнтэй нягт уялдаа холбоотой байдаг.

Ийм ч учраас арьс, үс, хумс нь хүний нүдэнд ил байдгын хувьд эрүүл мэндийн байдлыг илэрхийлж байдаг толь гэсэн үг. Одоо тэгвэл дотоод эрхтэн систем, бодисын солилцооны үйл ажиллагааны хямралаас хамаарч арьсан дээр хэрхэн “Анхааруулах шинж тэмдэг “ илэрдэгийг авч үзье.

Нэг. Дотоод шүүрлийн олон булчирхай хүний гадаад өнгө үзэмжийг тодорхойлдог байна. Самототропин гэдэг Өсөлтийн гормон нь биеийн галбир төрх, булчингийн бүтэц хөгжил , өөхөн давхрагын тэнцвэрийг тогтоон барьж байдаг ба энэ гормон дутагдвал арьс цонхийж цайрах, хуурайших, хөлс, тосны булчирхайн ялгаралт алдагдаж арьсанд наснаас эрт үрчлээ үүсч эхэлдэг байна. Бөөрний дээд булчирхайн болон бэлгийн булчирхайн үйл ажиллагааны хямралтай холбоотой үсэрхэг шинж илрэх, үс оройноосоо эхлэн халцрах шинж илэрч болно. Бэлгийн стеройд гормоны бодисын солилцооны нэг гол газар нь арьс юм. Түүний үйлчилгээ нь эпидермис, үсний фолликул, тослогийн булчирхай, фибробластууд зэрэгт байрлах тусгай андрогены рецепторуудаараа дамжин явагддаг байна. Бамбай булчирхай нь тааварлахын аргагүй сонирхолтой үйл ажиллагаатай эрхтэн бөгөөд эрдэс, менерал, өөх тос , нүүрс усны солилцоонд оролцдог, үйл ажиллагаа алдагдаж / дутагдаж /эхэлбэл салстын хаван үүсч , арьс хуурайшин, барзгартаж, хогжруутан үс унаж эхэлдэг.

Харин ихэсвэл хөлрөмтгий болох зүрх дэлсэх шинжүүд гарна. Саахарын шижин өвчний үед арьс цонхигор цайвар болж нүүрээрх цусны судаснууд тодрон өргөсөж, хөмсөгөөр шар толбонууд үүсэх , гүвдрүү туурах, идээт голомтууд үүсэх , хатигших зэрэг шинж эхэлдэг байна. Бэлгийн булчирхайн гормоны алдагдлын үед батгаших, үс унах , эсвэл нүүр, мөчдөөр хэт их үс ургах байдал илэрдэг.

Хоёр. Ходоод , элэг ,цөс, нойр булчирхай, нарийн бүдүүн гэдэс, бөөрний үйл ажиллагааны өөрчлөлт арьсан дээр илэрч гардаг . ОХУлсад хийсэн судалгаагаар Архаг экзематай өвчтөнийг шинжлэхэд 40,1 – 80,8% нь ходоодны архаг үрэвсэл, шүүс ялгаралтын эмгэгтэй, 48,1%-д нь бөөрний үйл ажиллагааны өөрчлөлт, 51,4 -64,9%-д нь цусны эргэлтийн архаг дутагдал, 70 – 80%-д нь төв мэдрэлийн системийн талаас ямар нэг өөрчлөлттэй болох нь тогтоогдож байсан байна. Энэхүү баримтаас харахад арьсны өвчин дотор эрхтэн системтэйгээ харилцан холбоотойгоор өвчилдөг болох нь харагдаж байна. Таны арьс хуурайшиж, гуужин, бараан өнгийн буюу шаргал нөсөө үүсэх, үрэлт, бариу хувцас өмсөх, маажих үед амархан улайх, гарын алганы нугалаас нөсөөжих, завьж цуурах, хэлний салст өнгөртөж шүлс өтгөрөх, хумс хугарамхай болох, цээжний ба хэвлийн өмнө хэсгээр улаан ягаан өнгөтэй цэгэн тууралт гараад дарахад арилахгүй, буйлнаас цусархаг шинж илрээд байвал ходоод, 12 хуруу гэдэс, нойр булчирхайн эмгэг байх магадлалтай.

Арьс тасралтгүй загатнаж хуурайшиж шаргалтан шаргал буюу бор өнгийн нөсөө тогтох, арьсан дээр цусархаг тууралт гарах, гарын алга улайх, хумс тэжээлээ алдаж амархан хугарах, хуудсарч цуурах, орой хувцас тайлах, хурц хоол идсэний дараа загатнах шинж илрэх нь элэг, цөсний замын эмгэг үүсч байгааг илтгэнэ. Харин арьс хуурайшин хувцас тайлах үед цагаан хогжруу унах, үс шингэрч халцрах, хумс хугарамтгай, нимгэн болж гялалзсан өнгө нь алдагдах, амны салстаар шархалж буйлнаас амархан цус гарах зэрэг шинж илрээд байвал нарийн бүдүүн гэдэсний үйл ажиллагааны өөрчлөлт байж болзошгүй. Ийнхүү арьс нь дотор эрхтэн системийн эмгэг үйл ажиллагааны өнгө төрхийг илтгэдэг байна.

АӨСТ-ийн дэд захирал: Ш.МягмаржавАУМагистр,Кл.Проф

Метилийн спирт (метанол) буюу модны спиртийг синтезийн аргаар их хэмжээгээр үйлдвэрлэнэ. Модыг хуурай нэрэх аргаар метилийн спиртийг гарган авах үед их  хэмжээний хольцтой өөрөөр хэлбэл бохирдолтой спирт гардаг. Уг спирт нь өнгөгүй  шингэн, дарвигнасан амттай, спирттэй төстэй үнэртэй. Метилийн спиртийн хэрэглээ олон салбарт нэвтэрсэн бөгөөд формальдегид, анилины будгийн үйлдвэрлэл, үл хөлдөгч, тэсрэгч холимогийг бэлтгэх, лак, олифийн уусгагч болгон  өргөн ашиглана. Гэр ахуйн зориулалттай цэвэрлэгээний бодисууд метанолын  агуулгатай байдаг. Хүнсний зориулалттай бүтээгдэхүүнд метанол агуулагдах ёсгүй.

Метанолын хордлого ганц нэг хүмүүст эсвэл нийтийг хамарсан байдлаар тохиолдоно. Гол төлөв этилийн спирттэй андуурч хэрэглэх юмуу эсвэл  санаатайгаар этилийн спирттэй хольц хэрэглэснээс хорддог байна. Нийтийг  хамарсан метанолын хордлого нь нийгмийн ядуурлын индикац болох бөгөөд  дайны үед юмуу эсвэл дайны дараах хүнсний хямралын үед нэлээд тохиолддог байна.

Метанол нь физик химийн шинжээрээ этанолыг бодвол устай илүү төрөлсөлтэй байдаг. Түүний өөх тосонд уусах чадвар их бага. Иймээс этанолтай харьцуулахад  метанолын шингээлт мэдэгдэхүйц удаан байна. Шингээгдсний дараа голлон  биеийн шингэнд тархана. Биед метанолын хувирал этанолын нэгэн адил  механизмаар явагдана.

Метанол алкохольдегидрогеназа /АДГ/ энзимийн тусламжтай исэлдэж формальдегидад хувирна. Формальдегидын өчүүхэн бага хэсэг нь  монооксигеназын тусламжтай, ихэнхи хэсэг нь цаашид альдегиддегидрогеназа  энзимийн нөлөөгөөр исэлдэж шоргоолжны хүчил үүсгэнэ. Шоргоолжны хүчил нь  С1- бодисын солилцооны дүнд /коэнзим: тетрагидрофолын хүчил/ СО2 ба Н2О болтлоо исэлдэхийн зэрэгцээ бас зарим хэсэг нь формальдегидын нэгэн адил аминхүчил болон өөр бусад бүтцийн нэгдлүүдэд холбогдох Каталаза I ба III–шатанд хэр их оролцдож буй нь одоогийн байдлаар бүрэн тогтоодоогүй байгаа. I-р  шатны урвал этанолынхоос харьцангуй удаан үргэлжлэх ба харин  формальдегидын хувирал маш хурдан явагдана. Формальдегидын хагас задралын  үе нь 1 минутаас ч бага байна. Гэтэл шоргоолжны хүчил нүүрсхүчлийн хий болон  задрах процесс маш удаан үргэлжлэнэ.

IV ба V шатны метилжих урвал тоо хэмжээний хувьд онц нөлөөлөхгүй.  Шоргоолжны хүчлийн шээсээр гадагшлах процесс мөн удаан байдаг. Иймд энэхүү  органик хүчтэй хүчил бие организмд хуримтлагдаж хордлого үүсгэх гол шалтгаан болно.

Метанолын хордлогын байдал: Симптом нь метанол ба түүний исэлдэлтийн бүтээгдэхүүн болох шоргоолжны хүчлийн концентрацаас хамаарна. Зарим төрлийн амьтад тухайлбал хулгана, харх, туулайнд шоргоолжны хүчлийн задрал хурдан явагддаг учир эдгээр амьтдад хожуу үеийн хордлогын шинж тэмдгүүд огт илэрдэггүй байна.

Гэтэл хүний биед шоргоолжны хүчлийн задрал нь концентрацаас шууд хамааралтай байх ба биед орсон метанолын хэмжээ их байх тусам шоргоолжны  хүчлийн задралын хагас үе нь удаан үргэлжилнэ, өөрөөр хэлбэл хордлого гүн, удаан үргэлжилнэ.

Метанолын исэлдэлт нийтдээ харьцангуй удаан үргэлжлэх бөгөөд түүний 30-60%  нь уушгаар /амьсгалаар/, багахан хэсэг нь бөөрөөр дамжин хувиралд оролгүйгээр  биеэс гадагшилна. Нүдний харааг гэмтээж байгаа механизмыг одоо болтол бүрэн  тайлбарлаж чадаагүй байгаа. Туршилтаар формальдегидийг шууд нүдний дотор  хэсэгт тарьж оруулвал ретинаг дегенерацид оруулдаг, харин формальдегидыг судсаар хийх үед ретинад ямар ч нөлөө үзүүлдэггүй болох нь тогтоогдсон байна.

Хурц хордлого

Метанолын наркотик үйлчлэл нь этанолтай харьцуулахад харьцангуй бага байх ба харин хэрэв мансуурсан тохиолдолд метанолын исэлдэх болон ялгарах процесс  удаан явагддагтай холбоотойгоор мансуурлаас гарах нь удаан байна. Ямар нэгэн  согтох байдалд оролгүйгээр метанолын хожуу хордлогын /ацидроз, амауроз/ шинж тэмдэгүүд илрэх тохиолдол олон байдаг.

Биед шоргоолжны хүчил хуримтлагдсанаас улбаалж метаболик ацидозд орох  бөгөөд энэ нь метанол ууснаас 2-3 хоногийн дараа илэрч цаашид нэлээд олон  өдөр үргэлжилнэ. Энэ үед цусны рН хэмжээ 7.0 –оос багасаж, амьсгал хурдсаж,  шээс хүчиллэг болж зүрх – цусны эргэлтэнд нөлөөлнө.

Метанолын хордлогын нэг гол шинж нь нүдний хараа муудах бөгөөд энэ нь 2  фазаар явагдана. 1 ба 3 дах өдрөөс эхлэн visus булингартаж, хэрэв энэ байдал  буцаад хэвэндээ орохгүй бол энэ нь ретина-д одем үүссэн болохыг илтгэх ба энэ  процесс эргээд сайжирч болно. Дараагийн шатанд харааны мэдрэлийн дегенераци эргэлтгүй явагдаж улмаар сохрох аюултай. Харах эрхтэний мэдрэг  чанар нь тухайн хүний биеийн байдал ба хоол идсэн эсэхээс ихээхэн хамаардаг  болох нь тогтоогдсон байна.

Метанолын хордлогын үед үхлийн тавилан бусад хордлоготой харьцуулахад  өндөр байдаг. 30-100 мл метанол үхэлд хүргэх аюултай. Үхэлд хүргэж буй гол  шалтгаан нь ацидозийн улмаас бодисын солилцооны хямралд орсонтой холбоотой. Метанолыг хэт өндөр тунгаар хэрэглэсний улмаас ацидоз-д орохоос  өмнө наркотик үйлчлэлийн улмаас үхэлд хүрэх тохиолдол их цөөхөн гардаг.

Хордлогын үед авах арга хэмжээ

Метанолын хордлого тайлах тодруулбал, метанолын исэлдэх процессыг  саатуулах ба метаболийн ацидозыг арилгах гэсэн хоёр үндсэн зам бий.

1. Этанол өгөх: этанолын алкохолдегидрогеназа энзимтэй холбогдох чадвар нь метанолоос хамаагүй өндөр байдаг. Иймээс харьцангуй бага концентарцаар этанол өгөхөд метанолын исэлдэлтийг бүрэн дарангуйлж чадна. Ингэснээр  хордлогыг үүсгээд байгаа хортой нэгдэл болох шоргоолжны хүчил үүсэх процесс  зогсож, метанол хувиралгүйгээр амьсгалаар биеэс гадагшлах боломж бүрдэнэ.  Хордлогод орсон хүний цусанд дах спиртийн хэмжээ 1 промилл байлгахаар  тооцож 2-3 цагийн зайтай этилийн спиртийг биед оруулна. Энэ арга хэмжээг хэдэн  өдрөөр дараалан авах шаардлагатай. Энэ хугацаанд өвчтөнд хяналт сайтар тавих  шаардлагатай. Метанол ба этанолын холимог хордлого арай хөнгөвтөр байдаг.

Метилийн спиртийн бас нэг антидот бол фомеризоле /4-метилпиразол, антизол/ юм. Үйлчлэх механизм нь этилийн спирттэй  адилхан. Этилийн спиртээс давуу тал  нь сөрөг нөлөө багатай, серум дах концентрацыг хянах шаардлагагүйн зэрэгцээ  биед оруулахад хялбар байдаг. Гэвч өртөг өндөртэй байдгаас практикт тэр болгон хэрэглээд байдаггүй ажээ.

2. Шүлтлэгжүүлэх. Ацидозыг зохицуулахад натрийн бикарбонат ба трисбуферийн  уусмал хэрэглэнэ. Ацидоз-д хэр гүн орсноос хамаарч тун нь янз бүр байна. Биед  метанол ба шоргоолжны хүчил бүрэн задарч дуустал хяналтыг хийж давтан хэрэглэнэ. Шүлтлэгжүүлэх эмчилгээг цаг алдалгүй авч чадвал хүний амь насыг  эрсдэхээс хамгаалж чадна.

3. Гемодиализ нь метанолыг биеэс гадагшлуулахад үр дүн багатай, харин  ацидозыг зохицуулахад илүү үр дүнтэй арга хэмжээнд тооцогдоно.

Архаг хордлого

Хурц хордлогод шууд оруулахаас бага хэмжээгээр хэрнээ давтан олон хэрэглэсэн тохиолдолд хараа болон сонсголын мэдрэл дегенерацид орж, эдийн түвшинд энэ төрлийн хордлогын шинж илэрнэ.

Хордлого үүсгэх аюултай спиртийн бусад гомологууд

Алифатик спиртүүдийн гомолог эгнээ ихсэх тусам наркотик шинж нэмэгдэх бөгөөд  харин эмчилгээний хязгаар С3 –аас эхлээд огцом буурна.

Ариутгах зорилгоор, косметик болон зарим арьсны дерматологийн бэлдмэлүүдэд изопропилийн спиртийг өргөн ашигладаг.

Изопропилийн спирт нь алкохольдегидрогеназа эмзимийн үйлчлэлээр ацетонд  хувирна. Тус спиртийн хурц хордлогын үед мансуурлын байдалд орсон байхын  зэрэгцээ амьсгалаар нь ацетоны үнэр ханхална.

Хоёр болон олон атомт спиртүүдийг техникийн зориулалтаар өргөн ашигладаг.

Тухайлбал хоёр атомт спирт болох этиленгликолийг машины хөргөгчид  хөлдөлтөөс хамгаалагч бодис болгон ашиглахын зэрэгцээ косметикийн  үйлдвэрлэлд уусгагчаар маш өргөн хэрэглэдэг. Тус спиртийг этанол гэж андуурч хэрэглэснээс үүдэлтэй хордлого нэлээд тохиолддог байна. Этиленгликоль нь  бодисын солилцоонд этанолын нэгэн адил исэлдэх ба энэ нь олон шат дамжин  эцэст нь оксалын хүчил үүсгэнэ. Оксалын хүчил нь Са2+ ионтой урвалд орж муу уусдаг давс үүсгэнэ. Шээсэнд түүний концентрац нэмэгдэж улмаар бөөрний сувганцаруудыг бөглөнө, зарим үед шээс хаагдах тохиолдол ч гардаг. Хамгийн их  хордлого үүсгэдэг бодис нь завсрын бүтээгдэхүүн болох глиоксилын хүчил /СНОСООН/ юм.

Тэрээр бөөрний тубулусыг шууд гэмтээдэг байна. Үүний нөлөөгөөр урамие үүсч, комад орсны улмаас үхэлд хүргэдэг байна. Үүний зэрэгцээ  тархины үйл ажиллагаа алдагдаж, психозын шинж  тэмдэгүүд ажиглагддаг.  Этиленгликолийн 100-200 мл шингэн үхэлд хүргэнэ. Хордлогод орсон тохиолдолд  цаг алдалгүй хиймэл бөөрний аппарат-д оруулах бөгөөд түүний исэлдэж хортой  бүтээгдэхүүнд хувирах процессыг метанолын хордлогын нэгэн адил этанол өгөх  замаар сааруулна.

1,2-пропиленгликоль нь 1,3-пропиленгликолиос бага хортой ба муу уусдаг бодисуудын уусгагчаар фармакологи ба токсикологийн салбарт өргөн ашиглагддаг.

Түүний исэлдэлтийн бүтээгдэхүүн нь хоргүй сүүний хүчил байдаг. Хоёр суурьт гликолийн дээд гомологууд нь С2ба С3 –ын төлөөлөгчдөөс илүү хүчтэй хордуулах  үйлчлэлтэй байна. Глицериныг их хэмжээгээр уусан эсвэл судсаар орсон тохиолдолд гемолизын хүнд хэлбэр үүсгэнэ.

Доктор Д.Энхмаа,хими-биохимийн тэнхим, ЭМШУИС

Сармис нь мөөгөнцрийн эсрэг, шимэгч хорхойн эсрэг, вирусын эсрэг, үрэвслийн эсрэг үйлчилгээ үзүүлдэг биологийн идэвхит бодисуудыг агуулж байдаг ургамал. Улмаар хүний дархлааг бэхжүүлэх, өвчин эмгэгийг эсэргүүцэх чадварыг нэмэгдүүлэх нөлөө үзүүлдэг. Биеийн эсэргүүцэл.
Сармисанд агуулагддаг бодисууд нь төмөртэй урвалд орсноор үйлчилгээгээ алддаг болохоор зөвхөн модон зүйлээр жижиглэж няцална.
Сармисаар ханд бэлдэх маш олон жор байдгаас заримыг танилцуулъя.
Жор №1
200 грамм сармисыг жижиглээд 0,5 л сайн архи хийн харанхуй газар хоёр долоо хоног дарна. Үүний дараа шүүгээд 5-6 ширхэг нимбэгний шүүс нэмнэ. Хоол идэхийн өмнө хоногт гурван удаа хагас аяга буцалсан усанд, эсвэл сүүнд амны халбагаар хийж хэрэглэнэ.
Жор №2
1кг сармис жижиглээд 1 литр буцалсан усанд хийгээд хуванцар тагаар таглан 30 хоног дарна. Дараа нь хоол идэхээс хагас цагийн өмнө хагас стакан сүүнд амны халбагаар нэг хийж ханиад хүрсэн үед ууна.
Жор №3
Сармсны жижиглэсэн хумсыг шөнийн туршид аяга тарганд байлгаад өдрийн туршид бага багаар ууна.
Жор№4
2-3 ширхэг сармисны хумс ба мөн тооны нимбэгийг жижиглэн нухаад 1 литр буцалсан усанд хийгээд хоёр хоног дарна. Амны халбаганы талыг хагас аяга усаар шингэлээд хоол идэхийн өмнө гурван удаа ууна.
Жор №5
2-3 долоо хоногийн туршид амны жижиг халбагаар өглөө оройд хоол идэхээс хагас цагийн өмнө ууна гэж баримжаалаад жижиглэн нухсан сармис ба зөгийн балын адил харьцаатайгаар хольж хэрэглэнэ.

Анхааруулга:
Сармисыг дархлаа бэхжүүлэх, өвчний илааршилтыг түргэсгэх эмийн бэлдмэл байдлаар хэрэглэж байгаа болохоор элдэв эмгэгтэй хүмүүс эхлээд эмчээс зөвлөгөө, зөвшөөрөл авах хэрэгтэй. Ялангуяа бөөрний эмгэг, цөсний чулуу, цус багадалт, ходоодны шарх, гэдэсний шархтай хүмүүс сармис хэрэглэхдээ тун болгоомжтой байх хэрэгтэй.

Гэхдээ цэвэрлэгээ хийхдээ хамгийн хатуу, хамгийн супер бодисыг сонгож аваад нэг мөр, “нам” цэвэрлэх гээд хэтрүүлээд байдаг талтай. Ингэж хүчтэй, олон гаж нөлөө ихтэй химийн бодис сонгож авснаар өөрсдийн эрүүл мэнддээ хор хүргэж байгаагаа хүн тэр бүр мэддэггүй. Гэтэл эдгээр хамгийн “нам” цэвэрлэдэг бүтээгдэхүүнүүд нь химийн хүчтэй бодисууд байдаг. Эдгээр бодисууд нь багтраа буюу астма үүсгэх, нүд ба хамар, арьсны салст бүрхэвчийг цочроох, харшил эхлүүлэх гаж нөлөөтэй байх нь олонтаа. Тиймээс аяга таваг угаагч, ариутгагч, цэвэрлэгч бодис авахдаа шошго дээрх найрлага, орц, зааварчилгааг маш сайн уншиж байж, өөрт аюулгүй, харшилгүй, гаж нөлөөгүйг нь сонгож авах хэрэгтэй юм.

Жишээ нь:

Хлор, хлорамин ба хлорын органик нэгдлүүд нь зүрх судасны өвчлөлийн шалтгаан болж, судасны хатуурал, цус багадалт, цусны даралт ихдэлт үүсэхэд нөлөөлөх эрсдэл маш өндөр байдаг. Улмаар өдөр болгон хлортой усаар усаар цэвэрлэгээ хийх нь арьс ба үсний байдалд таагүй нөлөө үзүүлдэг. Ийм ч болохоор Европын холбооны улсуудад хлор агуулсан ихэнх нэгдлүүдийг ахуйн зориулалтаар ашиглахыг 1987-оос хориглосон байдаг.

Фосфат, фосфонатууд нь ус зөөллөгч хэлбэрээр дийлэнх угаалгын нунтагт агуулагддаг бөгөөд арьсанд харшил өгөх эрсдэл их өндөр. Үүнийг олон ч гэрийн эзэгтэй мэдэрсэн. Үүнээс гадна фосфатууд нь нуур, цөөрөмд орвол замаг, усны ургамлын тэжээл болж, хэт ихээр ургах нөхцлийг бүрдүүлж, улмаар усны бусад амьд биетүүдийг үхэлд хүргэдэг. Тиймээс орчин үед хариуцлагатай үйлдвэрлэгчид нь ахуйн химийн хэрэгсэлд фосфат хийхээс татгалзах болсон. Фосфатуудыг цеолит ба поликарбоксилатуудаар орлуулдаг.

Гадарга идэвхтэй анионт бодисууд нь гол төлөв угаалгын нунтаг, аяага таваг угаагч бодисуудад агуулагддаг. Гадарга идэвхтэй бодисууд нь эд зүйлсийг хир буртгаас цэвэрлэдэг бөгөөд дотроо анионт, катионт, ионогений бус гэсэн гурван үндсэн төрөл байдаг. Эдгээрээс хамгийн аюултай нь анионт гадарга идэвхтэй бодисууд юм. Учир нь ийм гадарга идэвхтэй бодисууд нь арилалгүйгээр сав суулгаар дамжин хүний биед ордог. Халуун усаар арван удаа булхан зайлсан ч ийм бодис нь арилалгүй үлдээд хүний биед нэвтрэх аюултай. Тиймээс ийм сөрөг нөлөөг багасгахын тулд гадарга идэвхит бодис /surfactant/ -ын агуулга нь 5% ихгүй угаагч шингэнийг ашиглах нь хамгийн зохистой.

Натрийн гипохлорид нь (sodium hypochlorite) нь цайруулагч бодисуудад агуулагддаг. Энэ бодис нь тогтворгүй болхоор агуулж байгаа хлороо маш хурдан ялгаруулдаг. Харин хлор ямар сөрөг нөлөөтэйг дээр өгүүлсэн.

Нашатырийн спирт нь шил, толь өнгөлөн цэвэрлэгч бодисуудад агуулагддаг. Цэвэрлэх явцад хэтрүүлбэл нүд ба амьсгалын замыг цочроох, толгой өвдүүлэх аюултай.

Нитробензол нь шахмал шал буюу манайхны ярьж заншсанаар паркет ба мебель эд өнгөлөгчдөд ашиглагддаг бөгөөд багтраа үүсгэх, бөөлжүүлэх нөлөө үзүүлнэ.

Формальдегид нь хадгалагдах хугацааг уртасгагч бөгөөд хорт хавдар үүсгэгч бодис юм.

Фенол ба крезолууд нь нянгийн эсрэг бодис бөгөөд маш идэмхий, агуулга нь өндөр бол гүйлгүүлэх, толгой эргэх, элэг ба бөөрний үйл ажиллагааг доголдуулах зэрэг сөрөг нөлөөтэй.

Эдгээр бодисуудыг онцгой анхаарахаас гадна авч байгаа аяга таваг угаагч, угаалгын нунтаг, өнгөлөгч, ариутгагч, цайруулагч, цэвэрлэгч зэрэг ахуйн химийн бодисны сав, баглаан дээрх дараах тэмдэглэгээг анзаарч байх хэрэгтэй.

 Цочроогч бодис

Цэвэрлэгч, угаагч бодис бүхий сав баглаан дээр олонтаа харж болно. Нүд, арьсанд хүрсэн үед цочроон загатнаа үүсгэх, үрэвсүүлэх аюултай. Тиймээс гартаа бээлий өмсөн ашиглана. Ашиглаж байх үедээ өрөө, тасалгааны цонхыг нээн сайтар агааржуулахгүй бол ууршил нь ханиалга өдөөх, амьсгалын дээд замыг үрэвсүүлж болзошгүй.

 Хортой бодис
Будаг шингэлэгч /манайхан “расворитль” гэж хэлээд байдаг/, лак, будагны саван дээр байдаг. Хүнд хортой бодис агуулагдсан бүтээгдэхүүн гэдгийг анхааруулж байдаг.

 Идэмхий бодис
Хоолойн бөглөө гаргагч бодис бүхий саван дээр заавал ийм тэмдэг байх ёстой. Тухайн бодис найрлагадаа шүлт, эсвэл хүчлийг өндөр тунгаар агуулсан гэдгийг зааж байдаг. Тиймээс арьсанд хүрвэл маш хүчтэй түлдэг. Ийм бүтээгдэхүүнтэй ажиллахдаа хамгаалтын бээлий заавал өмсөх ёстой.

 Байгаль орчинд аюултай

Амьтан, ургамалд аюул учруулж болзошгүй бодис агуулж байгааг заасан тэмдэг. Тэгэхээр сав баглааг нь хамаагүй хаяхгүй, хүүхэд, амьтан хүрэхээргүй газар хадгалах ёстой.

Энэ мэтээр ахуйн химийн бодисууд нь таагүй үр дагавар ихтэй болохоор аюулгүй, сөрөг үр дагаваргүй гар доорх хамгийн энгийн хэрэгсэл, бодис ашиглан цэвэрлэгээ хийх боломж ямагт байдгийг санаж байх хэрэгтэй. Тухайлбал,
• Хүнсний сод нь аяга, таваг, савыг элдэв толбо тосноос бүрэн арилгадаг. Хөргөгч, хивс зэргийг цэвэрлэх, ариутгахад хэрэглэхэд хэрэглэж болно.
• Нимбэгний шүүс нь зэв арилгана, шил, толийг маш сайн цэвэрлэн өнгө оруулдаг.
• 00-ийн өрөөнд гол төлөв хэрэглэдэг үнэр оруулагчдыг аль болох ашиглахгүй байсан нь дээр.
• Хүнсний уксусыг /манайхан “орос цуу” гэж хэлээд сурчихсан байдаг/ цайны жижиг халбага хоёрыг 1 литр усанд хийчихсэн байхад л шил, толь, “плита” цэвэрлэх маш сайн уусмал болдог.

Иймээс хүн бүр өөрийн био цагийн бага ч гэсэн ойлголттой явж байхад илүүдэх зүйл ер үгүй. Дундаж хүний био цагийн хэмнэлийн талаарх бага зэрэг ойлголт өгөх зорилгоор товч танилцуулж байна. Хүний био цаг нь гадаа хүйтэн, эсвэл халуун байна уу, ажилдаа яарч байна уу, найрлаад сууж байна уу ер хамаагүй өөрийн гэсэн хэмнэлээрээ тасралтгүй явсаар байдаг.

01 цаг

Хүний биеийн ажиллах чадвар хамгийн бага байна. Элэг нь оройн хоолоор дамжин бие махбодид орж ирсэн бодисуудын солилцоонд идэвхтэй оролцож байдаг болохоор энэ үед буюу, 24 цагаасхойш согтууруулах ундаа даах чадвар нэлээн мууддаг. Мөн хүний биеийн дулаан, цусны даралт багассан байдаг болохоор эрчимтэй, идэвхтэй ажиллах чадвар багассан байна. Нойрны гормон буюу нойрны даавар гэгддэг мелатонин эрчимтэйгээр ялгарна.

02 цаг

Харааны чадвар буурдаг. Иймд жолооны ард суугаа хүмүүсийн самбаачлах хурд нь нэлээд багсдаг тул аваар осол гарах тоо ч нэмэгддэг. Хүйтэнд их мэдрэг болдог тул ихэнх хүн өдийд бээрдэг. Элэгний үйл ажиллагаа хамгийн дээд цэг рүүгээ ойртон хүний бие дэх хортой бодисуудыг эрчимтэй саармагжуулж байна.

03 цаг

Нойрны даавар мелатонины нөлөөгөөр хүний бие махбодь суларч, сулбагар идэвхгүй болсон байх тул сэтгэл гутралд нь өртөмтгий хүмүүс яг өдийд тун таагүй байдлаар сэрдэг. Үүнийг дагаад амиа хорлох оролдлогын тоо ч өснө. Нарны гэрэл нь мелатонины ялгаруулалтыг дарангуйлдаг болохоор өдрийн цагаар хүн идэвхтэй, сэтгэл санаа нь өөдрөг явдг.

04 цаг

Тархи нь хүний бие махбодийг өглөөний сэрэлтэнд бэлдэж эхэлнэ. Үүний тулд стрессийн гормон гэгддэг кортизоныг ялгаруулна. Үр дүнд нь хүний бие махбодь сэрснээс хойш өдрийн турш их бага тодорхой хэмжээгээр орох стрессийн нөхцөл байдалд бэлтгэгдэж эхэлдэг. Гэвч энэ нь зүрх судасны системд тийм ч сайнгүй нөлөө үзүүлдэг тул зүрхээр өвдөх, зүрхний шигдээс үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг гэсэн сөрөг талтай. Мөн уушигны гуурсан хоолой нарийссан байдаг тул багтраатай хүмүүст яг өдийд ихээхэн хэцүү байдаг. Элэгний үйл ажиллагааны эрчим хамгийн дээд цэгтээ тулна. Хүний бие махбодь нь яг өдийд болон 16,00 цагт инсулинд маш сайн хүлээж авдаг гэдгийг чихрийн шижинтэй хүмүүс мэдэж байхад илүүдэхгүй.

05 цаг

Эрэгтэй хүний бие махбодид тестостерон нэртэй бэлгийн гормон хамгийн ихээхэл ялгаруулна. Мөн дээр дурдагдсан кортизон нэртэй нэртэй дааврын ялгаруулалт дээд хэмжээндээ хүрнэ. Үр дүнд нь цусан дахь кортизоны агуулга өдрийнхөөс зургаа дахин өндөр болдог тул зарим эмч нар яг өдийд эм уухыг зөвлөдөг.

06 цаг

Кортизон нь бие махбодид цагны сэрүүлэгтэй адил нөлөө үзүүлнэ. Биеийн бодисын ерөнхий солилцоо идэвхжиж, цусан дахь сахар ба амин хүчил г.м. эдийн шинэ эсийг байгуулахад шаардлагатай бусад бодисуудын хэмжэ нэмэгдэж, өдрийхн турш хүнд шаардагдах эрч хүч, энерги бэлтгэгдэнэ. Энэ үед цусны даралт буурах нөлөөтэй болон бета блокираторууд /хүний бие махбоди дахь адреналин ба түүнтэй төстэй органик нэгдлүүдийн үйлчилгээг сулруулагч эмийн бэлдмэлүүд/ зэргийн үйлчилгээ хамгийн үр ашигтай болж өгдөг. Харин никотин болон хоол хүнсний хорыг даач чадвар нь эрс буурна. Тэгэхээр өдийд, тэр тусам өлөн элгэн дээрээ татсан тамхи нь орой татсан тамхинаас хавьгүй илүү хор хүргэдэг. Архич мөн адил өдийд уусан архины нөлөө орой усныхаас хоёр дахин илүү хүндээр тусна.

07 цаг

Өдийд идсэн хоолны нүүрс усны дийлэнхийг хүний бие махбодь эрч хүч болгон задлаж хэрэглэдэг бол адил хэмжээтэйгээр оройд идсэн хоолны нүүрс усыг өөх болгон хадгалдаг. Тиймээс өдийд идэж байгаа хоолны илчлэх 2000 ккалориос багагүй байх ёстой гэж хоол судлаач мэргэжилтнүүд үздэг. Бүдүүн гэдэсний үйл ажиллагаа эрчимжиж эхэлнэ. Тиймээс яг өдийд хүндээр бие засах нь хамгийн тохиромжтой бөгөөд ингэвэл ажлын чадвар, тэсвэр тэвчээр зэрэг их сайн нөлөө үзүүлнэ.

08 цаг

Булчирхайнууд хүний өдөр тутмын амьдралд хэрэгтэй олон төрлийн даавруудыг ялгаруулна. Өдрийн турш ажиллахад бэлдэж байгаа хэрэг. Гэхдээ үед өвчин мэдрэх чадвар эрс нэмэгддэг бөгөөд элдэв архаг хууч хөдөлнө.  Эрчүүдийн бэлгийн даавры хэмжээ өндөр болно. Өөрөөр хэлбэл эрчүүдийн хувьд бэлгийн хавьталд ороход тохиромжтой цаг.

09 цаг

Ходоодны үйл ажиллагаа эрчимжинэ. Энэ үед хийгдсэн вакцин нь бусад цагт хийлгэсэн вакцинаас хавьгүй бага сөрөг үр дагавартай байдаг. Мөн рентген туяаг даах чадвар нэмэгддэг болохоор туяа эмчилгээг хүн хавьгүй сайн даадаг.

10 цаг

Биеийн дулаан ба ажиллах чадвар дээд цэгтээ хүрнэ. Түр санах ой санамжийн үйл ажиллагаа маш сайн байдаг. Харин удаан хугацааны ой санамжийн хамгийн идэвхтэй цаг нь үдийн хоолны дараах цагуудад ирдэг. Тэгэхээр 9-10 цагийн үед уншсан зүйлсийг хүн 15 цагт уншиснаас хавьгүй хурдан тогтоож авдаг ч хэд хоногийн дараа гэхэд мартсан байдаг. Харин үдээс хойш уншсан зүйлсийг тогтоож авах нь хэцүү ч ой санамжинд хавьгүй удаан хадгалагдана. Тэгэхээр өдийд уншсан зүйлээ өдрийн хоолны дараа дахин давтаж унших нь ямар нэг мэдээллийг тогтоож авах хамгийн зохистой арга юм. Тоо бодох чадвар мөн өдийд хамгийн сайн байна.

11 цаг

Ажиллах чадвар урдын адил өндөр байна. Ялангуяа тоо бодох чадвар. Тиймээс 9-12 цагийн хооронд орсон тооны хичээлийг хүүхдүүд хамгийн сайн ойлгож, хэрэгжүүлдэг. Энэ чадвар нь оройдоо 16,30-18,00 цагийн хооронд дахин сэргэнэ. Зүрхний үйл ажиллагаа мөн л сайн байх тул өдийд хийгдсэн үзлэгээр зүрхний зарим эмгэг анзаарагдахгүй өнгөрч болзошгүй. Үүнтэй зэрэгцэн зүрхний мэдрэмтгий чанар нэмэгддэг бөгөөд стрессийн хариуд цохилох нь тоо нь оройныхоос олон байдаг. Гэсэн хэдий ч өдийд гимнастик хийхийг хамгийн тохиромжтой гэж үзнэ.

12 цаг

Ходоодны хүчил ялгаралт нэмэгдэнэ. Өлсөнө. Улмаар удахгүй идэх хоолыг хүлээн авахад бэлдэхийн тулд цус хоол боловсруулах эрхтэнүүд рүү түлхүү чиглэх тул тархины үйл ажиллагааны эрч буурна. Өглөө сэрэхээс эхэлсэн идэвхтэй үе дуусч амрах шаардлага гарна. Тиймээс яг өдийд цаг, цаг хагас ч гэсэн унтаж амардаг хүмүүс нь ажилласан хэвээр байдаг хүмүүсийнхээс 30% бага зүрхний шигдээс үүсдэг. Тэгээд ч тархины цусан хангамж багассантай холбоотойгоор нойр аяндаа хүрдэг.

13 цаг

Цөсний үйл ажиллагаа эрчимжинэ. Тиймээс цөөс хөөх үйлчилгээтэй эмийн нөлөө хамгийн сайн байдаг. Ажиллах чадвар өдрийн дунджаас 20% буурсан байна.

14 цаг

Цусны даралт, дааврын түвшин буурна. Цуцалт их мэдрэгддэг ч сэргэхийн тулд хэдэн минут хэвтэж амрахад л хангалттай. Оюутан сурагчдын хувьд гэрийн даалгавар хийхэд хамгийн тохиромжтой үе. Урт хугацааны санах ой нь хамгийн сайн ажиллаж байдаг болохоор өглөөд үзсэн зүйлээ дахин нэг давтах хэрэгтэй. Шүд, арьсны өвчин мэдрэх чадвар хамгийн бага байдаг тул өвчин намдаах үйлчилгээ нь өглөөнийхөөс гурав дахин илүү үйлчилдэг. Тэгэхээр шүдний эмчид үзүүлэх, хэсэг газар бага зэрэг мэс ажилбар хийх зэрэг хамгийн тохиромжтой цаг.

15 цаг

Ажлын чадвар ахин сэргэж дээд цэгтээ хүрнэ.

16 цаг

Цусны даралт нэмэгдэнэ. Тамирчид яг өдийд хамгийн өндөр үзүүлэлт гаргадаг. Өдийд хийсэн бэлтгэлийн үр дүн ч өндөр байна. Тийм ч бтлохоор хөнгөн атлетикийн тэмцээний шигшээ тоглолтуудыг яг өдийд явагддаг. Хүчиллэгт нөлөөлдөг эм бэлдмэлийн нөлөө маш өндөр болж ирнэ.

17 цаг

Эрч хүч илэрхий нэмэгдэнэ. Бөөр, давсаг идэвхтэй ажиллана. 16-18 цагуудын хооронд хумс, үс бусад үеийнхээс хавьгүй илүү хурдан ургаж байдаг.

18 цаг

Нойр булчирхай өндөр идэвхтэй байна. Согтууруулах ундааг боловсруулах элэгний чадвар сайн байна. Амьсгалын эрхтэнүүдийн үйл ажиллагаа эрчимтэй болно.

19 цаг

Судасны лугшилт удааширна. Цусны даралт бууруулдаг эмийн үйлчилгээ эрс нэмэгддэг болохоор их болгоомжтой хэрэглэж байх хэрэгтэй. Төв мэдрэлийн системийн хямрал, хоол боловсруулах эрхтэнүүдэд нөлөөтэй эм бэлдмэл хэрэглэхэд тохиромжтой цаг. Бөөрний үйл ажиллагааны эрчим дээд цэгтээ тулна.

20 цаг

Элгэн дээх тосны агуулга буурч, судасны лугшилтын давтамж нэмэгдэнэ. Өдийд  уусан, тарьсан антиобиотикийн өчүүхэн тун ч гэсэн бие махбодид маш сайн нөлөө үзүүлнэ. /үйлчилгээ нь өглөөний 4 цаг хүртэл/ Хамгийн зохимжтой цаг нь 20,32 бөгөөд гаж нөлөө барагтай бол ажиглагддаггүй. Харшил, багтраагийн эсрэг эм, сэтгэл гутралыг засах бэлдмэлүүдийн үр нөлөө илүү сайн болно.

21 цаг

Бие махбодь шөнийн  амралтандаа бэлдэж эхэлнэ. Энэ үед хэт их идэх хэрэггүй. Өдийд идсэн хоолны шингэц өглөө болтол үргэлжилдэг бөгөөд өөх ихээхэн хуримтлах нөхцөл бүрдэнэ.

22 цаг

Ажиллах чадвар огцом буурна. Цусан дахь цагаан эсийн тоо нэмэгдэнэ. Шөнө хүний бие махбодийн хордлогыг эсэргүүцэх чадвар эрс буурдаг болохоор гаж нөлөө ихтэй эм бэлдмэл уухгүй байсан нь дээр.

23 цаг

Бодисын солилцоо буурахыг даган цусны даралт, судасны лугшилтын давтамж, биеийн дулаан буурч, анхаарлаа төвлөрүүлэх ажиллах чадвар багасна. Кортизоны ялгаралт зогсоно.

24 цаг

Арьсны эрчимтэйгээр нөхөн төлжинө. Эсүүд нь өдрийнхөөс илүү хурдтай хуваагдаж байдаг. Элэг, цөсөөр хатгуулах магадлал өндөр болно. Хэсэг газрын цусны эргэлт алдагдахтай зэрэгцэн цусны даралт буурч, судасны лугшилтын давтамж цөөрөхтэй холбоотойгоор тархины цус харвалт буюу инсульт үүсэх эрсдэл өндөр болно. Эмэгтэйчүүдийн хувьд төрөх үеийн базлалт  -ыг удирддаг дааврын нөлөө маш өндөр байдаг бөгөөд ийм ч учраас шөнөдөө өдрийнхөөс хоёр дахин илүү олон хүүхэд төрдөг.

Хүний эрхтэнүүдийн үйл ажиллагааны хамгийн өндөр идэвхтэй байдаг цагууд

Элэг:  01 -ээс 03 цаг

Уушиг: 03 -аас 05 цаг

Бүдүүн гэдэс 05-аас 07 цаг

Ходоод:  07-оос 9цаг

Дэлүү, нойр булчирхай: 09 цагаас  11 цаг

Зүрх: 11-ээс 13 цаг

Нарийн гэдэс: 13-аас 15 цаг

Давсаг: 15 -аас 17 цаг

Бөөр: 17-оос 19 цаг

Цусны эргэлтэнд оролцдог эрхтэнүүд, бэлиг эрхтэн – 19 -өөс 21 цаг

Цөс : 23-аас 01цаг

Энд танилцуулж байгаа био цагийн хэмнэл нь дундаж. Тэгэхээр бодит амьдрал дээр таных энэ жишигээс нэг цагийн наана цаана ялгаатай байж болно. Иймд өөрийн бодит био цагийг тодорхойлохын тулд хоёр долоо хоног орчим өдрийн тэмдэглэл хөтөлж, өдрийн турш ажиллах чадвар, ой тогтоол, эрч хүч, дур хүсэл г.м. зүйлс хэрхэн өөрчлөгдөж, ихэсч багасч байгааг тэмдэглэн авах хэрэгтэй. Ийнхүү өөрийн био цагийг мэдэж авснаар элдэв стресс, хямрал, өвчин эмгэгээс өөрийгөө зайлуулж чадах нь гарцаагүй.

Тэгэхээр эхлээд түрүү булчирхай гэгч зүйл эр хүний бие махбодид ямар үүрэг гүйцэтгэдэг талаар тайлбарлах нь зөв байх.
Түрүү булчирхай гүйцэтгэдэг үүрэг:

• Үрийн шингэний суурь болж өгдөг түрүү булчирхайн шүүс ялгаруулах. Тэгэхээр энэ шүүс багасаад ирвэл хүүхэдтэй болох магадлал багасна.
• Тестостерон нэртэй эр бэлгийн даавар буюу гормон ялгаруулдаг. Энэхүү үндсэн эр бэлгийн даавар нь маш олон нөлөө үзүүлдгээс заримыг нь тоочвол: төв мэдрэлийн системийн бэлгийн төвүүдийн өдөөмтгий чанарыг нэмэгдүүлнэ, бэлгийн дур хүслийг нэмэгдүүлнэ, эр бэлэг эрхтэний хөвчрөлтийн хүч ба давтамжийг нэмэгдүүлнэ.
• Простагландин нэртэй маш олон тооны үйлчилгээтэй биологийн идэвхт бодисыг ялгаруулдаг.
• Эрхтэн хөвчрөх үед давсагны амсарыг хааж хавхлаганы үүргийг гүйцэтгэдэг. Энэ ямар ач холбогдолтой болох талаар эрчүүдэд хэлэх ньт илүүц байх.
• Дотоод мэдрэлийн эсийн систем маш өндөр хөгжсөн байдаг болохоор дур тавих үед таатай мэдрэмж төрүүлдэг. Энэ ямар ач холбогдолтой талаар эрчүүдэд тайлбарлах нь мөн л илүүц байх.

Тэгвэл түрүү булчирхайн үрэвслийн үед энэ бүх зүйл их бага тодорхой хэмжээгээр алдагдана гэдэг яаж ч бодсон таатай зүйл биш. Эр хүний хувьд маш чухал ийм олон үүрэг гүйцэтгэдэг болохоор зарим хүн түрүү булчирхайг эр хүний хоёр дахь зүрх ч гэдэг. Тэгэхээр эр хүн болгон хоёр дахь зүрхээ үрэвсэхээс уьдчилан сэргийлэх эдгээр дасгалуудыг хийж дадсан байхад илүүдэх зүйл ер байхгүй.

Гайхамшигтай үр нөлөө, ид шид амлаагүй байна, “наад захын истюүпид хүн” хийж чадах хэт энгийн юм байна г.м. голох гэж бүү яараарай. Жинхэнэ өндөр үр ашигтай, өгөөжтэй юм болгон энгийн байдаг.
Дасгал №1
Үндсэн байрлал: Зогсоо, эсвэл суугаа, эсвэл хэвтээгээс.
Гүйцэтгэл: Амьсгаагаа гүнзгий авахтай зэрэгцэн гэдсээ төвийлгэнэ. Төвийлгэсэн чигтээ амьсгалаа 10-12 секунд бариад дараа нь төвийсэн гэдсээ нуруу руугаа татан шахаж амьсгаагаа гарна.
Давтамж: Дасгалыг 5-7 удаагийн давталттайгаар өдөрт гурван удаа хийж байгаарай.

Дасгал№2
Үндсэн байрлал: Зогсоо, эсвэл суугаа, эсвэл хэвтээгээс
Гүйцэтгэл: 8-10 секундын турш хошногоо аль болох хүчтэй хумиж татна.
Давтамж: Нэг хийхдээ 3 удаа давтана. Өдөрт өөрийн мэдрэмжээ хэд хэдэн удаа хийж болно.

Дасгал №3
Үндсэн байрлал: Зогсоогоос
Гүйцэтгэл: Биеийн жингээ баруун хөл дээрээ шилжүүлж байгаад зүүн хөлөөрөө урагш хойш чөлөөтэй савлаж хөдөлгөнө.
Давтамж: хөл тус бүр дээр 40-100 удаа. Давталтын тоог заавал 40-өөс эхлэх хэрэггүй, өөрийн боломжоор бага тооноос эхлэн бага багаар ахиулсаар 100 хүргэнэ гэдгийг анхаараарай. Өдөрт нэг удаа хийгээд байхад хангалттай.

Дасгал №4
Үндсэн байрлал: Зогсоогоос.
Гүйцэтгэл: Их биеэ баруун зүүн тийш хазайлгана. 30 градусаар. Гүйцэтгэх хурд дундаж. Өөрөөр хэлбэл хэт удаан биш, өөрт эвтэй хурдаар. Хазайж байгаа талын хөлийг өвдгөөр нь нугалж болно.
Давтамж: Өдөрт нэг удаа.

Дасгал №5
Үндсэн байрлал: Зогсоогоос
Гүйцэтгэл: Доороо үсэрнэ. Үсрэхдээ үсрэлтийн өндрийг өөрчилнө. Нэг өндөр, нэг нам гэх мэт үсрэлтийн өндрийг Дасгалыг нүцгэн хийхэд хамгийн зохистой гэж боловсруулсан эмч нар нь зөвлөсөн байна. Үсрэлтийг 50-аас эхлээд нэмсээр өдөрт 300 хүргэнэ. Энд мөн л адил өөрийн биеийн боломжоор эхлээд үсрэлтийн тоог аажмаар нэмэхээ мартуузай. Эхэндээ бэлиг эрхтэний орчим бага зэрэг эвгүй мэдрэмж мэдэгдэж магадгүй.
Давтамж: Өдөрт нэг удаа.

Дасгал №6
Үндсэн байрлал: Зогсоогоос
Гүйцэтгэл: Хоёр гараараа юм тулж, эсвэл юмнаас сайтар зүүгдэн хамгаалж байгаа шпагат суухыг хичээнэ. Сунгалтын дасгал хийж байгаагүй хүн шпагат сууна гэдэг бараг боломжгүй гэлээ дараа дараагийн удаад хоёр хөлийн хоорондох зайг аль болох ихэсгэхийг хичээгээрэй. Ингээд хоёр хөлийн хоорондын зайг чинээнд нь тултал ихэсгээд энэ байрлалдаа 20-30 секунд тогтоон барина
.Давтамж: Өдөр нэг удаа.

Дасгал №7
Үндсэн байрлал: Суугаагаас
Гүйцэтгэл: Өгзөгөн дээрээ мөлхөх. Хоёр хөлийн хооронд мөрний хэмжээний зайтаагаар урагш жийж суугаад хоёр өгзөгөө ээлжлэн урагшлуулах замаар урагш “мөлхөнө”. Өгзөг тус бүр 30-50 “алхам” хийнэ. Мөн л тоог өөрийн боломжоос эхлээд бага багаар ахиулна.
Давтамж: Өдөрт нэг удаа.

Дасгал №8
Үндсэн байрлал: Дээш харж хэвтэнэ.
Гүйцэтгэл: Дагз, өгзгөөрөө тулж байгаад нуруугаа хотойлгон газраас хөндийрүүлнэ. Хөндийрүүлсэн чигтээ 10 секунд оржим бариад буулгана.
Давтамж: нэг удаад 3-10 удаа давтана. Өдөрт нэг удаа хийнэ.

Дасгал №9
Үндсэн байрлал: Доош харж хэвтэнэ. Гар биеийн дагуу.
Гүйцэтгэл: Гараараа тулалгүйгээр цээж, хөлөө газраас нэгэн зэрэг өргөнө. Зөвхөн гэдсээрээ тулна. Энэ байрлалд цуцталаа, өөрөөр хэлбэл аль болох удаан барьна.
Давтамж: Нэг удаад хийхдээ 3 удаа давтана. Өдөрт 1 удаа хийнэ.

Дасгал №10
Үндсэн байрлал: Хөлөө жийн сууна.
Гүйцэтгэл: Хөлөө өвдгөөр нь нугалалгүйгээр гараа хөлийн өлмийнд хүргэнэ. Эхэндээ хүрэхгүй байж магадгүй. Тэглээ гээд шантрах хэрэггүй хамгийн гол нь хөлөө нугалалгүйгээр хөлий өлмий рүү аль болох ойртоод, хамгийн ойртсон байрлалдаа тогтоон барихыг хичээнэ.
Давтамж: Дасгалыг өдөрт 1 удаа, 20 минутаас цөөнгүй хугацаанд хийж байгаарай.

Дасгал №11
Өөрөө өөртөө түрүү булчирхайн массаж хийх. Усанд орж байхдаа баруун гарын /солгой хүн зүүн гарын/ долоовор, эсвэл дунд хурууг сайтар угааж цэвэрлэсний дараа нейтрал тосоор сайтар тослож байгаад хошного руугаа хийнэ. Дараа нь хуруугаараа шулуун гэдэсний урд хананд болгоомжтой иллэг хийнэ. Нийтэлийн эхэнд байгаа зураг дээрхтай адил. Дасгалыг хийж эхлэхийн өмнө уролог, эсвэл андрологич эмчид хандан зохих ёсны зааварчилгаа авсан байх хэрэгтэй шүү. Хамгийн гол нь болгоомжтой.

Дасгал №12
Үндсэн байрлал: Суугаагаас
Гүйцэтгэл: Суугаагаас дээш харан хэвтээд мөрөн дээрээ тулж их биеэ өргөх йогийн дасгал. Хүзүүний үеийн гэмтэлтэй, даралт ихтэй, синуситтэй хүмүүс хийх хэрэггүй шүү. Дагз, мөр, тохойгоороо тулжбайгаад их бие, хөлөө дээш өргөнө. Гарын сарвуугаар их биеээ тулж өгнө. Энэ байрлалыг боломжийн хэрээр бариад буулгана.

Мөн л өөрийн мэдрэмжийг даган баг багаар биеэ дасгасаар сайн гүйцэтгэдэг болно. Энэ дасгалыг бие даан гүйцэтгэхэд бэрхшээлтэй байгаа бол фитнес төвүүдийн йогийн багшид хандан зөвлөгөө аваарай.

Ерөнхийдөө нэг иймэрхүү дасгалууд байна. Өглөө босоод 30-40 минутын дотор эдгээр цөөн хэдэн дасгалыг хийхэд ядаад байх юмгүй биз. Эсвэл ажлаа тарж ирээд 30 -40 минут зарцуулж яагаад болохгүй гэж. Хамгийн сүүлийн дасгалыг эс тооцвол бусад нь гүйцэтгэхэд ямар нэг тусгай бэлтгэл энэ тэр огт шаардахгүй. Давтах тоог өгсөн байгаа ч хэдэн удаа, яаж давтахыг тодорхойлох хамгийн гол зүйл нь таны өөрийн мэдрэмж гэдгийг мартаж болохгүй.

Эрүүл мэнддээ анхаарал тавьдаггүй, сексд дургүй эрчүүд бол эдгээр дасгалуудыг хийхгүй байж болно.