Архи үнэхээр ч булчингийн үйл ажиллагааг суллаж, хөнгөн согтолт биеийн хөдөлгөөнийг уян хатан, үг хэлийг уран гоё, таныг хачин сайхан ааштай болгох нь бий. Сайхан ааш нь эргэн тойрны хүмүүст сайхан сэтгэгдэл төрүүлдэг. Энэ нь магадгүй архины ганц эерэг тал байх. Харин архи нь гармагц ууртай, уцаартай байдалдаа эргээд орно.

Ийн стрессээ архиар тайлсаар та долоо хоногт нэг ба түүнээс дээш удаа ууж байгаа бол хар уснаас хараат болжээ гэж сэжиглэхэд гэмгүй. Учир нь таны биеийн эд эрхтнүүд архийг боловсруулаад дуусмагцаа дахин нэхдэг тул уумаар санагдана. Хагас литр архи уугаад согтддогүй бол мөн л эргэлзээтэй. Архи уудаггүй хүн ийм хэмжээний архи уугаад согтохгүй байна гэж байхгүй. Мөн тасартлаа ууна гэдэг ч архичин хүний шинж. Хаяа нэг сархад хүртддэг хүн нэг удаадаа ийм их хэмжээгээр уулаа ч гол төлөв бөөлжчихдэг. Энэ бол бие махбодь нь хордлогоо тайлахын тулд авч байгаа арга хэмжээ, хариу урвал юм.

Та эхэндээ архийг зорилгодоо хүрэх хэрэгсэл болгон ашиглаж байсан бол яваандаа архи өөрөө таны зорилго болон хувирна. Архи уух нь биологийн хэрэгцээ болно гэсэн үг. Хүн архи уухын төлөө л амьдрана. Архи олж авах, нийлж архидахад хамаг цаг заваа зарцуулна. Ер нь бол архичин болсон хүн сав л хийвэл хундаганы үг хэлдэг, хэрвээ цугласан олон хуваагдан суусан бол ширээнээс ширээ дамжин хундага өргөсөөр тасарч, маргааш нь “Өчигдөр хаана байснаа ер санахгүй юм, ямарч байсан хана нь обойтой байсан” гэх мэтийн үг урсгадаг. Гэхдээ нөхцөл байдлыг хянаж чаддаг архичин нь архинд шүүмжлэлтэй ханддаг хүндлэл хүлээсэн хүмүүсийнхээ дэргэд уухгүй байх нь бий.

Архичид дундаас хамгийн төвөгтэй нь архичин-дарга. Түүнд үг хэлдэг хүн байдаггүй төдийгүй энэ сул сул талыг нь харин ч ашиглахыг хичээдэг. Тэгсээр нэг өдөр ажлаасаа хусагдаж таарна. Доод тушаалын ажилтаны хувьд байдал арай өөр.

Асуудлыг шийдэх ганц л арга бий. Ямар ажил хийвэл дур сонирхолтой байх, яаж амьдрвал баяр баясгалантай байхаа эргэцүүл. Энэ нөхцөлд уух хүсэл чинь буурах нь гарцаагүй.

Литвак М.Е. Архидалт нийтлэлээс

Харин дараа нь эрх дураараа хүүхэд шиг аашилж эхэлмэгц нь нэгэнт хаяж чадахаа байсан байдаг. Эрүүл байхдаа тэдэн шиг сайхан ааштай хүн энэ дэлхий дээр байхгүй гэж ярих эхнэрүүдийнх яриа их ээ.

Архичидыг сэтгэлийн тэнхээ муутай хүмүүс гэж яридаг. Үнэндээ архи эхний үед хүнийг тэнхээтэй, тэмүүлэлтэй болгодог. Харин зоригтой, тэмүүлэлтэй эр хүн нь эмэгтэй хүн бүрийн хүсэл мөрөөдөл байдаг. Аливаад санаачлагатай, ажилдаа амжилттай, цалин ч өндөртэй, бүтээмж сайтай, улам л олонтой нийцтэй, хүрээ өргөнтэй хүн болж хувирдаг. Сайтар ажиглавал энэ нь эцсийн дүндээ архи уухад л чиглэсэн байдаг. Эхэндээ ажил хийлээ архи уулаа, дараа нь найзаас мөнгө гуйлаа архи уулаа, эцэстээ хулгай хийлээ архи уулаа хэлбэрт шилжин даамжирсаар төгсдөг.

Хэрэв зээ сүйт хархүү чинь нэлээд балгачихдаг, тэгээд яваандаа болих байх эсвэл засаад залаад, өөд нь татаад амьдрана гэж найдаж байгаа бол энэ горьдлого найдвараа одоохон хаяа. Итгэл найдвар эцсийн мөчид үхдэг гэж яридаг ч энэ нь лав архинд огт хамаагүй зүйл. Нэг удаа архичин бол насан туршдаа архичин гэдэг юм.

Хэрэвзээ нэгэнт тийм хүнтэй суучихсан бол боломжтой бол үтэр түргэн сал. Үр хүүхдээ өнчрүүлчихнэ гэж яридаг эмэгтэйчүүдэд хандан хэлэхэд ийм эцэг хүүхэддээ ямар үлгэр дууриал үзүүлэх үү? Үнэндээ эмэгтэйчүүд ганцаардахаас үхтлээ айдаг. Архичин-нөхөр нервийг чинь сорж, та түүний золиос байсаар амьдрал тань нэг л мэдэхэд хажуугаар чинь сүнгэнэн өнгөрөх болно шүү.

Харин цаашид амьдрах хүсэлтэй байгаа бол архи уухаа болитол нь гэр бүлээ цуцлуулалгүй тус тусдаа амьдар /хугацаагөө өөрөө тогтоо/, харин дахин ууж та мөн л салахгүй гэсэн шийдвэртээ үнэнч байх юм бол дээрх хугацаагаа 2 дахин нэмэгдүүл. Энэ нь цаашид хүүхэдтэй болох хүсэлтэй залуус хосуудад ихээхэн хамаатай. Учир нь ирээдүйн хүүхдийн генетикийн эрүүл мэндийн асуудлыг гагцхүү эр хүний бэлгийн эс л тодорхойлдог болоод тэр. Эмэгтэй хүний өндгөн эс аль охин эхийнхээ хэвлийд байх үед нь бүрэлддэг. Харин эр хүний бэлгийн эс ойролцоогоор 2 сарын дотор боловсордог. Иймд 2 сарын дотор биеийн эрүүл мэндэд асуудал үүсээгүй бол эр бэлгийн эс бүрэн дүүрэн эрүүл гэж итгэж болно. Эхийн өндгөн эс асуудалтай байсан ч ирээдүйн хүүхэд эрүүл бойжих бүрэн үндэстэй.

Эмэгтэйчүүд ээ! Сайхан ааштай, сэтгэл татам, зоригтой, авхаалж самбаатай, ажил хэрэгч, зорилго тэмүүлэлтэй, сэтгэлийн хат тэнхээтэй гэх мэтийн шинж бүрэлдэсэн эр хүнийг эрдэнэ гэхээс яахав! Гэхдээ энэ бүгд хар усгүйгээр л олдоосой билээ дээ!

Литвак М.Е. Архидалт нийтлэлээс

Мөшгөгч бол архичны эхнэр. Дийлэнх нь нэг бол нөхрөөсөө ахмад, нэг бол нийгмийн давхаргын хувьд доогуур оршдог хүмүүс. Нөхөрт гарсан нэртэй л болохоос биш, том болсон хүүхэд хүмүүжүүлдэг. Эх хүн сул дорой хүүхдээ хөсөр хаядаггүйн адил, нөхрөөсөө салж чаддагүй этгээд.

Өөгшүүлэгч. “Эвий эвий, ийм хүүхэнтэй суусан юм чинь миний муу хүүд хэцүү байж таараа. Уу! миний хүү, зовлонгоо нимгэл” гэх архичны ээж. Нөгөө нь, мөнгөө эргүүлж авахгүйгээ мэддэг атлаа мөнгө зээлдүүлдэг сайн санаат этгээдүүд. Архичны авьяас чадварыг хямд үнээр ашиглах гэсэн сонирхолдоо хөтлөгдсөн хүмүүс гэсэн үг. Архи авьяас чадварын араас дагадаг гэлтэй, архи хамгийн сор чадалтай хүмүүсийг өвдөг сөхрүүлэх нь олон.

Илааршуулагч. Дондолтоос гаргаж буй эмч нар. Мөшгөгч нар ихэвчлэн архичнаа илааршуулагч дээр дагуулан ирдэг. Эмчлэгдээд хэдэн сар уулгүй гэрийнхнээ баярлуулж байгаад, жалганд хэвтэж олдоно. Уучлалт гуйж дахиад эмчлэгдээд дахиад л очсоор ….

Нийлүүлэгч. Мөнгө төлөн архи авч болох хүн. Яахав хаяа зээлээр өгөх нь бий. Дээрх дөрвөн этгээдээс ганцхан нийлүүлэгч л материаллаг ашиг олдог. Ашиг нь ил байдаг болоод тэр үү нийгмийн зүгээс хамгийн их хараал зүхэл хүртэнэ.

Харин  эхний гурван этгээд хэдий архичинд хамаг хүч нервээ соруулдаг ч, ухамсартай бус сэтгэл зүйн ашиг түүнээс хайж, гэм үйлдэнэ. Үнэлэмж дорой эхнэрийн хаягдахвий гэсэн мэдрэмж, ээжийн ганцаардана гэсэн ухамсартай бус айдас, архидалтыг даамжруулах нь бий. Харин эмч хүн арчаагаа алдсан архичинаас хүн ямар байж болохгүйг ойлгодог.

Архидалт -ын эхний үе шатуудад эхнэр нь нөхрөө архинаас гар хэмээн үглэн дуулж, ажлаас нь тосч, уухлаар нь оронд нь унтуулж, бантаж хийж хийж өгч өөгшүүлэн, дээрх гурван дүрд ганцаараа тоглодог. Хэрэг даамжрах тусам дүрүүд нарийсан салсаар, бусад дүрүүд гарч ирнэ.

Иймд хорыг үндсээр тасдая гэвэл дээрх гурван этгээд тэр дундаа эхнэр, ээж хоёрыг сэтгэл зүйн эмчилгээнд давхар хамруулах нь чухал.

Литвак Е.М “Архидалт” нийтлэлээс

Хүн ямагт аз жаргал хайдаг сэтгэл зүйн зүй тогтолтой. Аз жаргал нь эерэг мэдрэмж, харин эерэг мэдрэмж нь сонирхол, баяр баясгалангаас эхээ авдаг. Сонирхол, бүтээлч хөдөлмөр ба түүний үр дүн, баяр баясгалан, хайр сэтгэлийн үрээр бий болдог. Ажилдаа амжилт, амьдралдаа жаргал дүүрэн явахыг бид нэг нэгэндээ үргэлж ерөөдөг нь эндээс улбаатай.

Хүнд хүсэл сонирхол төрөх үед биеийн эд эрхтэнүүд морфинтой ижил үйлчилгээ бүхий эндорфин бодисыг цусанд шахдаг болохыг биохимичид баталдаг. Нэг ёсны, хүн амьдралдаа СОНИРХОЛТОЙ байх аваас өвчинд нэрвэгдэх нь бараг үгүй, архи уухыг ч хүсээд байхгүй. Харин БАЯР ХӨӨРЛИЙН процесс явагдахад хүний биеийн эд эрхтэнүүд цусанд алкоголь их хэмжээгээр ялгаруулдаг тул хүн баярласандаа хэсэг хугацаанд ажил хийх чадваргүй, дүйнгэ болоод эргээд хэвэндээ ордог байх нь. Нүцгэн гараад гүйсэн Архимедийн цусан дахь алкоголийн хэмжээ ямар байсныг төсөөлөөд үздээ.

Амьдрал утгагүй, баяр баясгалангүй бол хүн алдагдсан аз жаргалаа архи, хар тамхинаас хайж, хараат болох нь бий. Ийм хүмүүст хор хөнөөл, үр дагаварыг залхтал яриад нэмэргүй ээ. Хүн гэдэг амьтан хорих тусам тэмүүлдэг гэмтэй. Үүнд орвол бүтээлч амьдралыг мэдрүүл. Энэ тохиолдолд амжилт гарах нь дамжиггүй. Харин амжилт цусан дахь эндорфин, алкоголийн хэмжээг хүссэн тун, грамм, магадгүй бүр шилээр нь өгч, тэгээд бас шартаж толгой өвдөх мэтийн ямар ч хор балгүй боловсруулаад өгнө. Байгаль эх бүгдийг бодолцсон байхад өөрийгөө хуурах хэрэг байна уу.

Литвак М.Е. “Архидалт” нийтлэлээс

Стандарт уулт өдөрт хоёроос илүү хэмжээтэй байх, долоо хоногт таваас дээш өдрөөр  архийг хэрэглэж байгаа тохиолдолд хор хөнөөлийн эрсдэл ихсэж байгаа нь олон  судалгаагаар батлагдсан. Мөн зарим нэг тохиолдолд архины бага хэмжээ ч гэсэн эрсдэлийг ихэсгэж болно. Дор дурьдсан зөвлөгөөнүүд таны эрүүл мэндийн хохирох эрсдэлийг бууруулна:

• Өдөрт хоёр стандартаас илүү хэмжээгээр бүү хэрэглэ
• Долоо хоногт таван өдрөөс илүү битгий уу
• Дараах байдалд архийг огт хэрэглэхгүй байгаарай:
• Авто машин жолоодож байгаа үед
• Жирэмсэн эсвэл хөхүүл хүүхэдтэй бол
• Архитай харшилдаг эм хэрэглэж байгаа тохиолдолд
• Эрүүл мэндийн байдал муу байгаа тохиолдолд
• Архины хэрэглээг зогсоож чадахгүй байгаа үед

Архины бага эрсдэлтэй хэрэглээний хэмжээ нь архины стандарт уултын /зохистой хэрэглээ/ хэмжээнээс  хамааралтай юм. Таны ууж байгаа согтууруулах ундаа ямар хэмжээний цэвэр этанолыг  өөртөө агуулж байгааг та мэдэх естой. Нэг лааз шар айраганд агуулагдаж байгаа цэвэр  этанолын хэмжээ нэг стакан дарс эсвэл нэг хундага архинд агуулагдаж байгаа этанолын хэмжээтэй адилхан байдаг. Та өөрийгөө ямар хэмжээгээр ууж байгаагаа бодож үзээд  стандарт уултын хэмжээгээ тодорхойлоорой. Та архийг бага эрсдэлтэй хэмжээнээс илүү хэрэглэж байгаа тохиолдолд өөртөө болон бусдад хор хөнөөл тодорхой хэмжээгээр  учруулж байгаа гэж ойлгоорой. Нэг удаагийн уултаар стандарт уултыг гурав ба түүнээс  дээш хэмжээгээр хэтрүүлэн хэрэглэсэн тохиолдолд авто ослын, гэмтлийн, харьцааны,  ажлын, эрүүл мэндийн эрсдэл шууд ихсэж байгаа гэж мэдээрэй. Өдөрт хоёр стандартаас илүү хэрэглэж байгаа тохиолдолд хорт хавдар, элэгний эмгэгтэй болох, сэтгэл гутралд орох  олон архины хамааралд орох эрсдэл өндөр болдог.

Стандарт уулт гэж юу вэ?

033 мл хэмжээтэй, 0,5%-ийн хатуулагтай 1 лааз шар айраг, эсвэл 40 мл буюу нэг хундага хэмжээтэй 40% хатуулагтай архи, виски, жин, эсвэл 12% хатуулагтай дарс 140 мл багтаамжтай нэг хундага, эсвэл 18% хатуулагтай дарс 90 мл багтаамжтай нэг хундага, эсвэл 25% хатуулагатай дарс 70 мл-ийн нэг хундагыг нэг удаад уухыг стандарт гэж үзнэ. Энд “эсвэл” гэж тодотгосон байгааг анхаарна биз.

Ямар хэмжээг хэтэрхий их гэх вэ? Энэ бол согтууруулах ундааны хэмжилтэнд чухал зүйл юм. Дээрх хэмжээ нь хэвийн хэмжилт бөгөөд бүх төрлийн согтууруулах ундааны стандарт хэмжээнд ижил  хэмжээний согтууруулах бодис оногдохоор тогтсон. Дээрх бүх төрлийн хэмжээнүүд нь стандарт уулт юм.

Тамхины утаатай орчинд орохгүй байх

• Зоогийн газар, бааранд тамхи татдаггүй хэсэг байгаа эсэхийг лавлаж тамхи татдаггүй (тамхигүй) газар суух
• Машиндаа тамхи татуулахгүй байх
• Тамхи татаж буй хүний дэргэд очихгүй байх

Хэрвээ Та тамхи татдаг бол

• Бусдын эрүүл орчинд амьдрах эрхийг хүндэтгэе.
• Бусдын дэргэд тамхи татахгүй байх
• Тамхи асаахаасаа өмнө дэргэдэх хүнээсээ асууж занших
• Зориулалтын газар тамхи татаж байх
• Хэрэв таны эхнэр, найз эмэгтэй жирэмсэн болсон бол эсвэл та хүүхэдтэй болохыг төлөвлөж байгаа бол тамхинаас гарч дам тамхидалтаас хамгаалах нь чухал.
• Аль болохоор өөрийгөө дайчлан тамхинаас гарах -ыг хичээгээрэй.

Хүүхэд:

• Нүд хорсох, нулимс гоожих, уушгины багтраа (астма), архаг бронхит, ханиад зэрэг амьсгалын замын  өвчнүүд болон янз бүрийн харшил үүсдэг.
• Дунд чихний үрэвсэл, гуурсан хоолойн багтраа, уушгины үрэвсэл, тархины цусан хангамжийн  дутагдал, хүчилтөрөгчийн дутагдалд орох нь хүүхдүүдийн дунд түгээмэл тохиолддог.
• Нярай хүүхдийн гэнэтийн үхлийн шалтгаан болдог.

Эмэгтэйчүүд:

• Эмэгтэйчүүдийн сарын тэмдэг өвдөлттэй ирэх, мөчлөг алдагдах, хөхний болон умайн хорт хавдар,  умайн буюу савны гадуурх жирэмслэлт, үргүйдэлд хүргэх аюултай.
• Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн ургийн өсөлт зогсох, жин багатай, амьдрах чадвар муутай, эрхтэн  системийн согогтой хүүхэд төрөх, дутуу төрөх, эсвэл амьгүй төрөх, ураг эндэхэд хүргэдэг.

Эрэгтэйчүүд:

• Эрэгтэйчүүдийн түрүү булчирхайн үрэвсэл, бэлгийн сулрал, үргүйдэлд хүргэдэг. дутуу эсвэл амьгүй  төрөх, ураг Эрэгтэйчүүдийн түрүү

Тамхигүй орчин бүрдүүлсний ашиг
Сургууль, ажлын байр Эрүүл мэнд сайжирна:

• Тамхигүй орчин нь нийгмийн эрүүл мэндийг дэмжиж сайжруулна.
• Ажиллагсдын өвчлөл багасна.

Эдийн засагт ашигтай:

• Ажлын цагийн алдагдал багассанаар хөдөлмөрийн бүтээмж нэмэгдэнэ.
• Тамхинд зардаг мөнгөө өөр ашигтай зүйлд зарцуулна.
• Тухтай орчинд үйлчлүүлэгчдийн тоо нэмэгдэж сэтгэл ханамж өндөр байна.
• Галын аюулд өртөх эрсдэл багасна.
• Тамхигүй орчин бүрдүүлснээр өөрийн байгууллагаа сурталчлах нэг хэлбэр болно.

Хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлнэ:

• Монгол улсын Тамхины хяналтын тухай хуулийг хэрэгжүүлнэ.

Ажилчдын сэтгэл ханамж өндөр байна:

• Бие биенээ хүндэтгэх соёлт орчин буй болно
• Тамхинаас гарах хүсэлтэй ажилчдад дэмжлэг болно
• Тамхи татдаг хүмүүсийн 88%, тамхи татдаггүй хүмүүсийн 95% нь тамхигүй орчинд ажиллахыг илүүд үздэг байна.

Гэр бүл

• Гэр бүлийн гишүүдийн өвчлөх эрсдэл эрс буурна.
• Хүүхдийн сурлага хүмүүжил сайжирна.
• Гэр бүлийн гишүүдийн харилцаа сайжирна.

• Зоогийн газар, ресторан, бааранд тамхины утаа ердийн нөхцөлтэй харьцуулахад: Тамхи татдаг ажлын байранд 150% Ресторан, зоогийн газарт 160-200% Бааранд 390-600% өндөр байдаг.

• Машинд татсан тамхины утаа нь зайнаасаа болоод гэрт татсанаас 23 дахин илүү хортой. Цонх онгойлгоход дам тамхидалтаас сэргийлж чадахгүй.

• Тамхины утаан дах никотин болон бохины хэмжээ нь тамхи татаж байгаа хүний уушгинд орж байгаа хэмжээнээс хоёр дахин илүү.

• Хэдийгээр та -тамхи татдаггүй боловч дам тамхидалтад өртсөнөөр өвчлөх эрсдэл:
  Гэр бүлийн нэг гишүүн тамхи татдаг бол 68.3% хоёр гишүүн тамхи татдаг бол 88.6% Зүрх судасны эмгэг 67.2% Харшил 65.3% Амьсгалын замын өвчин 75%-иар нэмэгддэг.

Мансууруулах бодис уу эсвэл сэргээх бодис уу?
Жишээ нь, Зимбабве улсад мбанже, АНУ-д өвс, мөн Энэтхэгт чарас гэж нэрлэдэг. Энэ нь одоогоор хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг хар тамхины нэг боловч ихэнх улс оронд хууль бус байдаг.

Голланд зэрэг зарим оронд олсны ургамлыг хор багатай гэж үзэн тусгайлан заасан газар, хяналттайгаар хэрэглэхийг зөвшөөрсөн байдаг. Хэдий тийм боловч зарим үүнийг их хэмжээгээр хэрэглэвэл эрүүл мэндэд нөлөөлдөг.

Энэ нь дараах хоёр замаар тохиолдож болно

• Олсны ургамлыг голдуу татдаг учраас энэ нь амьсгалын зам, уушгинд хор хохирол учруулж болно.

• Сэтгэцийн хурц эмгэг (солиорол)-тэй хүмүүс олсны ургамлыг хэрэглэвэл өвчин нь улам бүр
  даамжирна.

Хүмүүсийн хар тамхи татахыг нь болиулах талаар үргэлж хүчин чармайлт гаргаж байх, ялангуяа тэдгээр хүмүүс нь сэтгэцийн хурц эмгэгтэй байвал илүү анхаарах нь зүйтэй. Уушиг, толгой хоёр эрүүл бол болох татаад мансуураад байж болох юм байна гэж төөрөлдөх хэрэггүй. Хар тамхи бол хар тамхи болохоор сөрөг нөлөө нь эрт оройгүй гарах нь мэдээж тул аль болох иймэрхүү зүйлсээс хол явах хэрэгтэй.