Вакцин хийлгэхэд өвдөхгүй

Хүйтэн сэрүүний улирал болж ханиад томуу дэгдэлт байдлаар тархдаг энэ үед Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын сертификат бүхий сайн чанарын GC FLU /influenza vaccine split virion,inactivated/ вакциныг Монгол улсын хүүхэд асран хүмүүжүүлэх төвийн эцэг эхгүй, эмзэг хэсгийн өнчин 2-аас 18 насны 200 шахам хүүхэд болон Нийслэлийн цагдаагийн газрын харьяа Хүүхдийн хаяг тогтоох төвийн 20 гаруй хүүхдvvдэд “Ди Жи Би” ХХК үнэ төлбөргүй хийж буяны гараа сунгалаа.

Энэ жил ДЭМБ-ын судалгаагаар 2011-2012 онд хамгийн их тархаж байгаа influenza А төрлийн 2 вирус, influenza В төрлийн 1 вирусийн идэвхгүй холимогийг агуулдаг вирусны эсрэг вакцин гаргасан байна. Энэхүү вакциныг мөрний булчинд тарьдаг бөгөөд ямар нэгэн гаж нөлөө бараг үгүй. Энэ вакциныг БНСУ-ын GREEN CROSS корпорацид үйлдвэрлэж “Ди Жи Би” ХХК монгол дахь албан ёсны гэрээт борлуулагчаар 4 дэхь жилдээ ажиллаж байна.
Энэхүү вакциныг манай компанитай хамтран ажилладаг магадлан итгэмжлэгдсэн “Буянт Ээж”, “Улаанбаатар Сонгдо”, “Ачтан” эмнэлэгүүдэд хийж байна.

Танд эрүүл энхийг хүсье!

“Ди Жи Би” ХХК

СБД 5-р хороо Маяами зочид   буудлын баруун талд

И-мейл: dgb@mongolnet mn
Утас: 99000440, 313725 

Ханиад томуу нь хүйтний улиралд influenza овгийн RNA вирус ханиалгах найтаах үед агаарын замаар дамжин халдварлаж халуурах, ханиалгах, хоолой өвдөх, толгой өвдөх, нус гоожих, үе мөч өвдөх, бие сулрах, ядрах зэрэг шинж тэмдэгтэй бөгөөд хүндэрвэл вирусны хатгалгаа,цаашилбал вактерийн хатгалгаа үүсгэдэг. Ингэж хүндрэх нь зүрх судасны болон амьсгалын замын архаг өвчтэй хүмүүст онцгой аюултай байдаг. Хүүхдүүд өндөр халуурч, гүйлгэн суулгах ба таталт хүртэл өгч хүндэрч болно. Жил бүр 226 000 хүн томуугийн хүндрэлээр эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлдэг ба тэдгээрээс 36 000 нь нас бардаг байна.

Ханиад томуунаас хамгаалах хамгийн найдвартай цорын ганц хамгаалалт бол Томуугийн эсрэг вакцин юм.

Томуугийн вирус жил болгон өөрчлөгдөн хувирч байдаг. Иймээс ДЭМБ-аас жил бүр вакцинийг өөрчлөн  давтан хийлгэхийг зөвлөдөг байна. Эрдэмтэд   жил бүр  томуугийн хэлбэрийг сайтар судлаж тогтоосны дараа тэр жилдээ дэгдэж болох хамгийн өндөр магадлалтай вирусийн эсрэг, вакцинийг бүтээдэг.

Энэ жил ДЭМБ-ын судалгаагаар 2011-2012 онд хамгийн их тархаж байгаа  influenza А төрлийн 2 вирус, influenza В төрлийн 1 вирусийн идэвхгүй холимогийг агуулдаг вирусны эсрэг вакцин гаргасан байна. Энэхүү вакциныг мөрний булчинд таридаг бөгөөд ямар нэгэн гаж нөлөө бараг үгүй. Энэ гайхамшигт  вакциныг БНСУ-ын GREEN CROSS корпораци үйлдвэрлэж байна.

“Ди Жи Би” ХХК нь эм эмнэлгийн хэрэгсэл импортлох тусгай зөвшөөрлийн дагуу сүүлийн 4 жилд Монгол улсад ханиад томуугийн вакциныг БНСУ-ын “GREEN CROSS” корпораци-с оруулж иргэд, албан байгууллага, компаниудтай гэрээ хийж улирлын ханиад томууны эсрэг дархлаажуулах ажлыг зохион байгуулж ирсэн. Энэ жил мөн манай компани Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын худалдан авдаг сертификат бүхий сайн чанарын GC FLU /influenza vaccine split virion, inactivated/ вакциныг худалдан авч Магадлан итгэмжлэгдсэн “Буянт ээж” эмнэлэгтэй хамтран амжилттай зохион байгуулан ажиллаж байна.Энэхүү вакциныг хийлгэхийг хүсвэл албан газар, аж ахуйн нэгжүүд болон хувь хүмүүс доорх хаяг, утсаар холбогдоно…                                                        

“Ди Жи Би” ХХК

СБД 5-р хороо Маяами зочид   буудлын баруун талд
И-мейл:dgb@mongolnet mn
Утас:99000440,313725        

“Буянт ээж “эмнэлэг

СБД 11-р хороо нийгмийн даатгалын хэлтсийн зүүн  талаас 3-р давхарт,
Имейл:Buyanteej_naraa@yahoo.com
Утас:98008451,99008451                                   

“Улаанбаатар Сонгдо” эмнэлэг

СБД 1-р хороо Чойдогийн гудамж -5
Имейл:Ubsd@yahoo.com
Утас:70111163

Ачтан эмнэлэг :

Утас: 689624,  689623
БГД, 6 хороо, Ард Аюушийн гудамж1, 6 хороолол, Нэгдсэн 3-р эмнэлгийн ард, Ачтан эмнэлэг, өөрийн байр

Томуу, ханиадаар өвдсөн бол заавал эмчид үзүүлж байж эмийг хэрэглэнэ. Эмийн сангийн хүнээс шинж тэмдгээ хэлж эм авч уудаг дадлаас салах. 

1. Халуунтай үед хоолонд дургүй байдаг тул шингэн юм аль болох их уулгаж хордлого тайлна. Гэхдээ хүйтэн юм уулгаж болохгүй. Аньс, чацаргана, нимбэгний жүүс, ханд, буцалсан аарц, байхуу цай, хярам зэргийг өдөрт 1-1.5л уулгана. Хоол хорихгүй, ердийн хоол өгнө.
2. Халуун бууртал хэвтрийн дэглэм сахиулна. Хэвтэх орчин, гэр нь чийглэг (60-80% хүртэл), дулаан (23оС- ээс дээш), агаарын сэлгээ сайтай, боломжоороо зайтай, сэлүүхэн хэвтүүлэх нь чухал. Агаарын чийгжилийг аппаратын болон механик (саванд ус хийж тавих, нойтон даавуу орны толгойд нь тавих г.м.) аргуудаар үүсгэнэ.

Томуугийн эмчилгээ өвөрмөц ба өвөрмөц бус гэж байдаг.

Эмийн эмчилгээ буюу өвөрмөц  эмчилгээ:

• Биобэлдмэл: Өвөрмөц иммуноглобулин, эхсийн гаммаглобулин, лактоглобулин, полиглобулин
• Химийн бэлдмэл: интерферон, М2 уургийн саатуулуур (римантидин, амантидин), нейраминидазын саатуулуур (оселтамивир, занамивир).
• Римантадин 100 мг х 3удаа, эхний 2 өдөр, 100мг х 2 удаа, 3-5 дахь өдөрт уулгах
• Интерферон – 5 дуслаар өдөрт 5 удаа өвчний эхний 3 хоногт, хамарт дусааж хэрэглэнэ.
• Оселтамивир, занамивир өвчний эхний 12-48 цаг дотор хэрэглэж чадвал томуугийн үргэлжлэх хугацааг 3 хүртэл хоногоор богиносогодог байна. Энэ эмчилгээг манайд өргөн хэрэглэх боломжгүй байдаг.

Эмгэг жамын эмчилгээ: 

• Тайвшруулах, харшлын эсрэг – хлорфенамин, фенобарбитал, кальци хлоридын уусмал г.м эмчийн заавраар уулгах
• Витамины эмчилгээ –Витамин С –г том хүнд өдөрт 10г , хүүхдэд 5-8г хүртэл тунгаар 7-10 хоног уулгах, В,А,Е витамин агуулсан нэгдлүүд болон жимс, хүнсний бүтээгдэхүүн өргөн хэрэглэх
• Халуун бууруулах – /парацетамол бага хүүхдэд лаа хэлбэрээр хэрэглэх нь тохиромжтой/
• Хамар гуурсан хоолойн амьсгалыг хөнгөрүүлэх- /хамрын судас нарийсгах, ксилометазолил, нафазолин, фенилэфрин эмчийн заавраар хамарт дусааж хэрэглэх/
• Ханиалга намдаах- /кодтерпин, либексин, гич, содын утлага, термопсис, бромгексин, Гвайфенсин, декстрометрофан/ . Утлага эмчилгээг өдөрт 5 удаа 15-20 минутаар хийнэ
• Хавсарсан үйлчилгээтэй эмийн бэлдмэлүүд / Колдрекс, Колдрекс найт, Колдрекс бронх, Контак/ өвчний эхний өдрүүдэд хэрэглэвэл үр дүнтэй бөгөөд 3-5 өдөр ууна.

Эмийн бус эмчилгээ нь:

• Хүндрэлээс сэргийлж халуун бууртал 2-5 хоног хэвтрийн дэглэм сахих
• Хордлого намжаахад шингэн сайн уулгахын зэрэгцээ хөлөргөх, цэгэн иллэг хийх зэрэг улалмжлалт эмчилгээнүүд
• Хамар нармайд бүлээн жин тавина
• Сүү ба ургамлын гаралтай хоолыг зонхилон хэрэглэнэ
• Сонгино сармисны уураар хамар, залгиурыг утна

Томуу болон амьсгалын замын бусад халдвараар өвдсөн бол даарч болохгүй, энэ нь хүндрэл үүсэх гол шалтгаан болно.

Пневмони буюу уушгины хатгаа нь хөгжиж буй орнуудын хүүхдүүдийн гол аранга байсаар байгаа бөгөөд жил бүр 1.5 сая орчим хүүхэд пневмонийн улмаас эндэж байгаа нь Дэлхий дээр 20 секунд тутам нэг хүүхэд буюу өдөр бүр 4300 хүүхэд энэ өвчний улмаас амь насаа алдаж байна гэсэн үг юм.

Манай улсад ч хөгжиж буй бусад орнуудын адилаар пневмонийн өвчлөл, эндэгдэл харьцангуй өндөр байсаар байна. ТҮТ-ийн эмнэлэгт суурьласан харуулдан тандалтын нэгжүүдээс авсан мэдээгээр 2006-2010 оны томуугийн 3 улиралд эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлэгсэдийн 5.4% нь пневмонийн улмаас хэвтэн эмчлүүлсний 0.4% нь нас баржээ. Пневмонийн улмаас эмнэлэгт нас барсан өвчтөний 74.6% нь 5 хүртлэх насны хүүхэд байсан байна.

Хөгжиж байгаа орнуудын хүүхдийн эндэгдлийн зонхилох шалтгаан болсоор байгаа пневмони өвчнийг хяналтандаа авахад нь барих чиглэл болгох үүнээс ДЭМБ, НҮБ-ын Хүүхдийн Сан хамтран 2009 онд “Пневмонигоос сэргийлэх, хягалтанд авах Дэлхий нийтийн төлөвлөгөө” (GAPP: Global Action Program for Prevention and Control of Pneumonia) хэмээх бодлогын баримт бичиг боловсруулан нийтлүүлсэн билээ (http://www.unicef.org/media/files/ GAPP3_web.pdf).

Энэхүү бодлогын баримт бичигт тусгагдсан зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэлд нь хөгжиж буй орнуудад туслах зорилготой “Хүүхдийн пневмонитой тэмцэх бүх нийтийн эвсэл” (GCCP: Global Coalition against Child Pneumonia) хэмээх олон улсын, олон нийтийн байгууллага 2009 онд байгуулагдаж, мөн оноос эхлэн жил бүрийн 11 дүгээр сарын 12-ны өдрийг “ПНЕВМОНИТОЙ ТЭМЦЭХ ДЭЛХИЙН ӨДӨР” болгон тэмдэглэх болсон юм (http://worldpneumoniaday.org/).

GCCP “Пневмонитой тэмцэх Дэлхийн өдөр”-ийг угтуулан хөгжиж буй орнуудын төрийн болон төрийн бус байгууллагуудын дунд энэ өдрийг олон нийтэд хүртээлтэй, өгөөжтэй тэмдэглэн өнгөрүүлэх төсөл шалгаруулж, түүнээ нийтийн хүртээл болгодог (http://worldpneumoniaday.org/wp-content/uploads/pneumonia-report.pdf) уламжлалтай. Энэ жилийн “Пневмонитой тэмцэх Дэлхийн өдөр”-ийг “Би пневмонитой тулгарсан” гэсэн сэдвээр явуулах бөгөөд 10 000 ам.дол. хүртэл хэмжээтэй байж болох төслийн уралдааныг 8 дугаар сарын 5-наас зарлаад байна. Уг төслийн өрөгдлийг http://worldpneumoniaday.org/wp-content/uplads/2011/06/2011-WPD_Small_Grants_Report.pdf вэб-хаягаар татан авч, оролцохыг уриалж байна.

Халдварт өвчинтэй тэмцэх Монголын үндэсний холбоо

Дэлхий нийтээрээ 2009 оноос эхлэн жил бүрийн 11 сарын 02-ны өдрийг “Уушгины хатгаа өвчинтэй тэмцэх дэлхийн өдөр” болгон зарлаж, “Цэнхэр жинс өмсөцгөөе” уриан дор 6 тивийн 36 улсын 167 байгууллагын идэвх санаачлагаар тэмдэглэсэн.

Дэлхийн статистик мэдээгээр 15 секунд тутамд нэг хүүхэд, өдөр бүр 5500 хүүхэд, жилд 2 сая хүүхэд уушгины хатгалгаа өвчний улмаас нас барж байна.

Өнөөдөр дэлхий даяар “УУШГИНЫ ХАТГАЛГААГААС СЭРГИЙЛЬЕ, ХҮҮХДҮҮДЭЭ АВРЪЯ” уриан тэмдэглэн өнгөрүүлж байгаа бөгөөд энэ жил 3 дахь удаагаа тэмдэглэн өнгөрүүлж байна.

Манай улс энэ жилийг “УУШГИНЫ ХАТГАЛГААГААР ХҮҮХДҮҮДЭЭ ӨВЧЛҮҮЛЭХГҮЙ БАЙЯ” гэсэн уриан дор тэмдэглэн өнгөрүүлэх гэж байна. Энэ өдрийн хүрээнд ЭМЯ, НЭМГ, ЭХЭМҮТ, ЭМШУИС, Дүүргүүдийн эрүүл мэндийн нэгдлүүдтэй хамтран уушгины хатгалгаа өвчний талаарх мэдээ, мэдээлэл, сургалт, сурталчилгаа хийх, эцэг эхчүүдэд зөвлөмж тараах, уушгины нарийн мэргэжлийн эмч нарын үзлэг хийх зэрэг ажлуудыг зохион байгуулахаар төлөвлөөд байна.

Дүүргүүдийн Эрүүл мэндийн нэгдлүүдэд уушгины нарийн мэргэжлийн эмч нарын үзлэгийг зохион байгуулснаар уушгины архаг өвчнүүд, эмгэгүүдийг эрт илрүүлэн хяналтанд авах зорилготой.
Хамтран зохион байгуулагч:
· ЭМЯ
· ДЭМБ
· НЭМГ
· ЭХЭМҮТ
· ХӨСҮТ
· Монголын уушги судлалын нийгэмлэг
· ЭМШУИС-ийн хүүхдийн тэнхим

Хугацаа: 2011 оны 10 дугаар сарын 29 нд төвийн 6 дүүрэг, 11 сарын 05 нд алслагдсан 3 дүүрэгт үзлэгийг зохион байгуулна.

Үзлэг шинжилгээ өглөө бүх дүүрэгт нэгэн зэрэг 10.00 цагаас нээлтийн арга хэмжээгээр эхэлнэ. Нээлтийн арга хэмжээн дээр хамтран оролцогч байгууллагууд оролцоно.

Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар
Холбоо барих:
Дүүргийн Хүүхдийн ерөнхий зохицуулагчийн утас
1. БГЭМН Н.Үнэгэнцагаан 99248338 93120834
2. БЗЭМН Хандсүрэн 99002090 93084656
3. СХЭМН Т.Цолмон 680117 93144090 96018283
4. ХУЭМН Б.Онон 99070751
5. СБЭМН М.Чимгээ 99020958
6. ЧЭМН Б.Рэнчинханд 70110716 99869845
7. Нийслэлийн Эрүүл Мэндийн Газар Хүүхдийн мэргэжилтэн Б.Бадамханд 99097331, 324124

Эх сурвалж: Нийслэлийн засаг даргын хэрэгжүүлэгч агентлаг, Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газар.

Сармис нь мөөгөнцрийн эсрэг, шимэгч хорхойн эсрэг, вирусын эсрэг, үрэвслийн эсрэг үйлчилгээ үзүүлдэг биологийн идэвхит бодисуудыг агуулж байдаг ургамал. Улмаар хүний дархлааг бэхжүүлэх, өвчин эмгэгийг эсэргүүцэх чадварыг нэмэгдүүлэх нөлөө үзүүлдэг. Биеийн эсэргүүцэл.
Сармисанд агуулагддаг бодисууд нь төмөртэй урвалд орсноор үйлчилгээгээ алддаг болохоор зөвхөн модон зүйлээр жижиглэж няцална.
Сармисаар ханд бэлдэх маш олон жор байдгаас заримыг танилцуулъя.
Жор №1
200 грамм сармисыг жижиглээд 0,5 л сайн архи хийн харанхуй газар хоёр долоо хоног дарна. Үүний дараа шүүгээд 5-6 ширхэг нимбэгний шүүс нэмнэ. Хоол идэхийн өмнө хоногт гурван удаа хагас аяга буцалсан усанд, эсвэл сүүнд амны халбагаар хийж хэрэглэнэ.
Жор №2
1кг сармис жижиглээд 1 литр буцалсан усанд хийгээд хуванцар тагаар таглан 30 хоног дарна. Дараа нь хоол идэхээс хагас цагийн өмнө хагас стакан сүүнд амны халбагаар нэг хийж ханиад хүрсэн үед ууна.
Жор №3
Сармсны жижиглэсэн хумсыг шөнийн туршид аяга тарганд байлгаад өдрийн туршид бага багаар ууна.
Жор№4
2-3 ширхэг сармисны хумс ба мөн тооны нимбэгийг жижиглэн нухаад 1 литр буцалсан усанд хийгээд хоёр хоног дарна. Амны халбаганы талыг хагас аяга усаар шингэлээд хоол идэхийн өмнө гурван удаа ууна.
Жор №5
2-3 долоо хоногийн туршид амны жижиг халбагаар өглөө оройд хоол идэхээс хагас цагийн өмнө ууна гэж баримжаалаад жижиглэн нухсан сармис ба зөгийн балын адил харьцаатайгаар хольж хэрэглэнэ.

Анхааруулга:
Сармисыг дархлаа бэхжүүлэх, өвчний илааршилтыг түргэсгэх эмийн бэлдмэл байдлаар хэрэглэж байгаа болохоор элдэв эмгэгтэй хүмүүс эхлээд эмчээс зөвлөгөө, зөвшөөрөл авах хэрэгтэй. Ялангуяа бөөрний эмгэг, цөсний чулуу, цус багадалт, ходоодны шарх, гэдэсний шархтай хүмүүс сармис хэрэглэхдээ тун болгоомжтой байх хэрэгтэй.

Шувууны томуу / ханиад гэгч зүйл дэгдэж нэг хэсэгтээ хүмүүсийг айлгаж байгаад арай гайгүй болсон. Гэтэл гахайны гэсэн тодотголтой бас нэг айхтар томуу дэлхийн хэмжээнд цар тахал болон дэгдэх дээрээ тулаад байгаа тухай яригдаж эхэллээ. Энэ талаар үнэн худал нь мэдэгдэхгүй зүйл ихээр яригдаж байгаа болохоор бодит мэдээллийг товчлон хүргэсэн нь дээр гэж бодлоо.

Ерөнхий

H1N1 гэдэг вирусын энэхүү шинэ хувилбар нь дэлхийн нийтийг хамарсан цар тахал болж болзошгүй болоод байгаа тухай Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага албан ёсоор мэдэгдсэн.

Одоогоор энэхүү гахайны томуугаар Мексикт өвдөж нас барсан хүмүүсийн дийлэнх нь ноцтой архаг эмгэгүй залуучууд байсан болохоор халдвар нь нэлээд хурц хэлбэрээр явагддаг. Уг нь бол жаахан хүүхэд, өндөр настан, дархлаа нь суларсан хүмүүс л томуу туссан үед амь насаа алдаж болзошгүй байдаг. Гэхдээ АНУ өвчилсөн хүмүүсийн дийлэнхид нь өвчин хөнгөн хэлбэрээр өрнөж байжээ. Одоогоор вирусын тархалтын бодит аюулын тодорхойлохын тулд судлаачид халдвар авсан хүмүүсийн тоо болон хүнд хэлбэрээр өвдсөн хүмүүсийн эзлэх хувийг тодруулахаар ажиллаж байгаа юм байна.

Шинж тэмдэг
Гахайн томууны илрэх шинж тэмдэг нь ердийн томуутай адил. Халдвартай хүнтэй контактласанаас 1-5 хоногийн дараанаас халуун огцом нэмэгдэж, чичрүүдэс хүрэх, ханиалгах, амьсгалахад бэрхшээлтэй болох, бие сулрах, үе мөч болон булчин, толгой өвдөх шинж тэмдэг илэрнэ. Зарим тохиолдолд эдгээр шинж тэмдэгээс гадна гүйлгэх, бөөлжих шинж тэмдэг илэрнэ.

Тархалт
Юуны өмнө энэхүү вирус нь томоохон гахайн аж ахуйн орчим амьдардаг оршин суугчдын дундаас анх илэрсэн болохоор ийнхүү гахайны гэсэн тодотголтой болсон. Улмаар АНУ зэрэг улсад халдвар авсан хүмүүс гахайтай контактлаж байгаагүй зэргээс үүдэн вирус нь хүнээс хүнд халдварладаг нь тогтоогдсон болохоор гахайн гэсэн нэрийн учир дутагдалтай гэж үзсэн. Иймээс Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын удирдлагаас энэхүү H1N1 вирусыг “А томуу” гэж албан ёсоор нэрлэж байх шийдвэр гаргасан. Учир нь хүмүүс гахайны гэсэн тодотголоос болж төөрөгдөн гахайн мах худалдан авахаас эрс татгалзах болж, улмаар гахай үржүүлэх салбар асар их хэмжээний хохирол амсах болсон аж. Өөрөөр хэлбэл монгол гахайн маханд ямар нэг аюул байхгүй гэсэн үг.

Үүнээс гадна А томууны вирусын тархалт удаашрах хандлагатай болсныг ДЭМБ-ын мэргэжилтнүүд онцолж байгааг мэдэж авахад илүүдэхгүй. Одоогоор А томууны халдвар авсныг нь албан ёсоор нотолсон 236 тохиолдол л бүртгэгдээд байна /2009-5-1 байдлаар/

Бодит аюул
Юуны өмнө гахайны гэгдэх томууны халдвар өмнө нь ч бүртгэгдэж байсан ч тухайн үед хүнээс хүнд тийм ч амар халдахгүй байсан тул цар тахлын хэмжээнд хүрдэггүй тэгэс гээд намддаг байсан гэдгийг хэлэх хэрэгтэй байх.

Нөгөө талаас АНУ зэрэг улсууд руу өнөөдөр чөлөөтэй аялах боломжтой болсон тул халдвар манай улсад орж ирэхгүй гэх баталгаа байхгүй. Иймд хүн болгон ялангуяа А томууны өвчлөл илэрсэн орнуудад амьдардаг, эдгээр орноос ирсэн хүмүүстэй уулзсан зэрэг хүмүүс урьдчилан сэргийлэх хамгийн энгийн арга хэмжээг сайн авч байх хэрэгтэй.

Урьдчилан сэргийлэлт

Юуны өмнө сандарч тэвдэх хэрэггүй. Сандарч тэвдэх нь стресст орохын нэг шалтгаан. Харин стресс хүний дархлааг буруулдаг. Мөн нойр, хоол, биеийн идэвх дутагдах, архи, тамхи хэтрүүлэн хэрэглэх нь стресст оруулдаг. Тиймээс аль болох тайван байж амьдралын эрүүл хэв маягийг сахих хэрэгтэй.

Дараа нь гараа байнга савантай бүлээн усаар угааж байх хэрэгтэй. Ялангуяа дэлгүүр, баар цэнгээний газар, автобус зэрэг олон хүн орж гарч байдаг газар орсны дараа гараа сайтар угаах хэрэгтэй. Угааж амжаагүй бол нүд, хамраа бохир гараар оролдохгүй байх хэрэгтэй. Ханиалгаж, найтаж байгаа хүмүүсээс хол байх. Ийм хүн олноор цуглардаг эмнэлэгийн байгууллагаар орох бол амны хаалт зүүх хэрэгтэй.

Эцэст нь, ханиад томуу туссан байж болзошгүй шинж тэмдэг илэрвэл дур мэдэн тун тунгаар нь элдэв хүчтэй эм бэлдмэл уухын оронд эмчид үзүүлж мэргэжлийн зөвлөгөө авч, шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. Ялангуяа А томууны илрэл гарсан орнуудаас ирсэн хүн.

Тархалт

• ГХБ бол дэлхий дээр түгээмэл тохиолддог архаг өвчний нэг бөгөөд, олон улс оронд энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг эрчимтэй хэрэгжүүлж байна. Ялангуяа бага насны хүүхдийг энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд онцгой анхаардаг.ГХБ-ны хүндрэлээр нас барах тохиолдол ихэсч байна.

Шалтгаан

Удамшлын хүчин зүйлс:

• атопи эсвэл харшил
• хэт мэдрэг хариу урвал
• хүйс

Орчны хүчин зүйлс:

• дотоод харшил төрөгч (аллерген)
• гадаад харшил төрөгч
• ажил
• мэргэжлийн байдал
• тамхи татах
• агаарын бохирдол
• амьсгалын замын халдвар
• шимэгчийн халдвар
• нийгэм эдийн засгийн хүчин зүйлс
• ам бүлийн тоо
• хоол хүнс, эмийн бодис
• таргалалт

Урьдчилан сэргийлэлт

• Үүсэх шалтгааны эрсдэлт хүчин зүйлсийг мэддэг байхЭрсдлээс зайлсхийх, ялангуяа тамхи татахгүй байхХүүхдийг аль болох хөхүүлж эхийн сүүгээр хооллох, тухайлбал: үнээний сүү хүүхдэд харшил үүсгэх нь элбэг тохиолддог.

УАБӨ –ий тархвар зүй

• ДЭМБ-ын мэдээнд 2000 онд УАБӨ-өөр 2.74 сая хүн эндсэнийг тэмдэглэжээ. АНУд нас баралтын шалтгааны дөрөвдүгээрт (зүрхний өвчин, хавдар, тархины судасны өвчний дараа) орж байна.

• ДЭМБ-ын 1990 оны мэдээгээр хөгжиж буй орнуудын хүн амын өвчлөлийн тэргүүлэх шалтгааны 12 дугаарт УАБӨ орж байна. 2020 он гэхэд 5 дугаарт орох магадлалтай байна.

• Амьсгалын эрхтэн тогтолцооны өвчин манай орны хүн амын өвчлөлийн тэргүүлэх шалтгаан болж байна.

Тодорхойлолт

УАБӨ гэдэг нь гуурсан хоолойн бөглөрөл эргэшгүй, эсвэл хэсэгчлэн эргэх онцлогтой, амьсгал гаргахад саадтай болох, ханиах, цэр гарах шинжээр илэрдэг, архаг даамжирах явцтай өвчин юм.

Шалтгаан/эрсдэлт хүчин зүйлс

• УАБӨ нь голдуу гуурсан хоолойн архаг үрэвсэл, уушги тэлэх өвчний суурин дээр үүсдэг.

• УАБӨ-ий анхдагч эрсдэлт хүчин зүйл нь тамхи таталт юм.

Оношлогоо

1. Өртөмтгий бүлгийн хүн амын дунд эрсдэлт хүчин зүйлийн нөлөөгөөр ханиах, цэр гарах, амьсгаадах шинжтэй хүн бүрт УАБӨ-ийг оношлох шаардлагатай. Оношийг спирометр, пикфлометрээр баталгаажуулах боломжтой.

2. Архаг ханиалга, цэр нь ихэвчлэн агаарын урсгалыг саатуулдаг боловч ханиалгах, цэр ялгаруулах тохиолдол бүрт УАБӨ оношлогддоггүй.

Хүндрэл

• АМЬСГАЛЫН ДУТАГДАЛ – УАБӨ даамжрахад амьсгалын замын захын хэсгийн бөглөрөл, холбогч эдийн бүтцийн өөрчлөлт, уушгины судасны эмгэг зэрэг нь амьсгалын багтаамжийг бууруулна.

• ЗҮРХ СУДАСНЫ ӨВЧИН – УАБӨ-ий хүнд хэлбэрийн төгсгөл үед уушгины даралт ихэссэнээр уушги зүрхний хам шинж -ээр хүндэрдэг учир тавилан муутай байдаг.

Ерөнхий

Сүрьеэ янз бүрийн эрхтэн, тэдгээрийн дотор уушиг, / уушги /- нд гол төлөв нэг ба түүнээс олон тооны үрэвслийн голомт үүсгэдэгг халдварт өвчин юм. 1882 онд Роберт Кох гэгч германы эрдэмтэн нь сүрьеэгийн халдвар үүсгэгчийг анх нээжээ. Иймд сүрьеэгийн халдвар үүсгэгчийг “кохын савханцар“ гэж нэрлэх болсон юм. Кохын савханцар нь газарт, цасанд, спиртэнд, хүчил ба шүлтэнд тэсвэртэйгээрээ бусад нян, бактериудаас ялгаатай юм. Зөвхөн өндөр температур, нарны шууд туяа ба хлор агуулсан бодисонд үхдэг байна. Одоо дэлхий дээр сүрьеэ өвчтэй 20 сая хүн байна. Үүний нэг хүн нь жилд 100 хүнийг халдварлуулж, тэдгээрээс 10 нь өвчилж байна.

Шалтгаан

Сүрьеэгээр өвдөхөд дан ганц сүрьеэгийн микобактери хангалтгүй гэж үздэг. Жишээлэхэд, зарим хүний дархлалын систем хүчтэй байдаг тул өвчин үүсгэгчийг устгачихдаг. Нөгөө хэсэг хүмүүсийн дархлал нь өвчин үүсгэгчийн идэвхжлийг зогсоон удаан хугацаагаар хяналтандаа барьж байдаг. Гэвч ямар нэг хүчин зүйлийн нөлөөгөөр дархлалын систем нь сулравал  “зүүрмэглэж байсан” Кохын савханцар идэвхтэй үржиж, өвчнийг үүсгэнэ. Иймд сүрьеэгийн бактерийн халдвар авсан 100 хүний ердөө тав нь л шууд өвчилдөг. Сүрьеэ өвчин үүсэхэд нөлөөлдөг хүчин зүйлс:

• Нийгэм болон байгаль орчны эрүүл ахуйн таагүй байдал
• Хангалтгүй хооллолт
• Архи хэрэглэх, тамхи татах, мансуурах
• Дархлаа сулрах
• Стресс
• Дагалдах өвчнүүдтэй байх (чихрийн шижин, ходоод, 12 хуруу гэдэсний шархлаа өвчин, уушгины өвчин).

Өвчтэй хүнээс сүрьеэгийн халдвар авах амархан. Өвчтэй хүнийг ярих, ханиах, найтаахад эргэн тойронд нь их хэмжээний Кохын савханцар тархаж байдаг. Ховор тохиолдолд сүрьеэ өвчтэй амьтны сүүн бүтээгдэхүүнийг хүнсэндээ хэрэглэхэд халдварладаг байна.

Явц

Кохын савханцар хүний бие махбодод ороод дархлалын системийн өөрчлөлтийг үүсгэдэг. Түүнээс гадна уушги ба тунгалагын зангилаанд орж үрэвслийн жижиг голомтыг үүсгэнэ. Цаг хугацаа өнгөрөхөд энэ голомт нь эдгэрч, шохойжиж, эсвэл сорвиждог. Гэвч голомт үүсгэсэн бактери -үд тэр болгон үхдэггүй бөгөөд “унтаа” байдалд ордог. Ийм байдалд орсон бичилбактери нь таатай нөхцөл бүрдмэгц “нойрноос сэрж”, давтан үрэвсэл үүсгэн, ужгирсан голомтын  ханыг сэтлэн бүрхүүлээсээ гарна.  Сүрьеэгийн идэвхтэй хэлбэрийн үед Кохын савханцар өвчтний уушгинд хурдан үржиж, хүний эсээр хооллон бие махбодыг өөрийн амьдралын үйл ажиллагааны бүтээгдэхүүнээр хордуулдаг. Цус ба тунгалагаар бүх бие махбодоор тархана. Ингэж хоёрдогч сүрьеэ үүснэ. Зарим тохиолдолд гаднаас давтан халдвар авдаг. Сүрьеэ хүний нүд, яс, арьс, шээс бэлгийн зам, гэдэс гэх мэт янз бүрийн эрхтэнүүдийг гэмтээдэг. Тэдгээрийг уушгины бус үрьеэ гэж нэрлэнэ. Гэвч уушгины сүреэ хамгийн их буюу нийт өвлөлчийн 83-88% нь тааралддаг.

Шинж тэмдэг

Уушгины сүрьеэгийн үндсэн шинж тэмдэг дараах байдлаар илэрнэ, үүнд:

• Бие сульдах, амархан ядардаг болох
• Хооллох дур багасах, богино хугацаанд 5-10 кг турах
• Шөнөөр хөлрөх
  Биеийн хүчний ажил хийхэд амьсгаадах
• Тогтмол 37-37,5 хүртэл халуурах
• Ханиалгах, цустай цэр гарах
• Нүдний харц гялалзсан болох

Серьеэгийн явц ба эдгэрэл нь хүний дархлалын ерөнхий байдлаас ихээхэн хамаардаг.

Оношлогоо

Халдвар авсан хүн бүр шууд өвчдилдөггүй тухай дээр өгүүлсэн. Иймд халдвар авсан хүн нь ихэвчлэн нян тээгч болно. Нян тээгч эсэхийг зөвхөн Мантугын сорилын тусламжтайгаар илрүүлнэ. Дээр дурдсан шинжүүдээс нэг нь 3 долоо хоногоос дээш хугацаагаар ажиглагдвал сүрьеэгийн эмчид очиж үзүүлж, тусгай шинжилгээ өгнө. Энд, цэрний шинжилгээ, уушгины рентген хийлгэнэ. Цэрэнд Кохын савханцрыг илрүүлсний дараа эмчилгээг зөв хийхийн тулд өсгөврөөс эмийн мэдрэг чанарын шинжилгээг хийнэ.

Эмчилгээ

Сүрьеэ нь бүрэн эдгэрэх боломжтой өвчин. Гол нь зөв эмчлэх хэрэгтэй. Эмчилгээг сүрьеэгийн эсрэг хэд хэдэн эмээр нэг зэрэг тасралтгүй хийнэ.  4-5 эмийг өдөр бүр 6 сарын турш уух бөгөөд эдгээр нь Кохын савханцарт янз бүрээр үйлчлж байж сая устгана.

Дан ганц  сүрьеэгийн эсрэг эмэн эмчилгээ нь эмчлэх чадварын хувьд дутагдалтай. Өвчтөнд нөхөн сэргээх эмчилгээ, амьсгалын гимнастик, дархлал сайжруулах эмийн бэлдмэл хэрэглэнэ.

Буруу эмчилснээс болж өвчний хөнгөн эмчлэгдэхээр хэлбэр нь эмчлэхэд төвөгтэй эмэнд тэсвэртэй сүрьеэд шилжиж аюултай.

Мэс заслын эмчилгээг сүрьеэ ужгирсан үед хийх бөгөөд уушигны хэсгийг нь авдаг. Эмчлэхгүй бол идэвхтэй хэлбэрийн сүрьеэгийн үед нас баралт нэгээс хоёр жилийн дотор 50% хүртэл байна. Үлдсэн 50% нь архаг хэлбэрт шилжинэ. Архаг хэлбэрийн сүрьеэтэй хүмүүс удаан жил амьдарч, микобактери ялгаруулж, орчин тойрноо халдварлуулсаар байдаг.

Урьдчилан сэргийлэлт

Идэвхтэй хэлбэрийн сүрьеэтэй өвчтөн орчин тойрноо халдварлуулахгүйн тулд тодорхой зааврыг баримтлах хэрэгтэй, үүнд:

• Ханиах үедээ буруу харах, эсвэл амаа алчуураар таглах,
• Хэрэглэсний дараа цаасан алчуураа шатаах,
• Тусгаар сав суулгатай байх, түүнийг өөр хүнд хэрэглэхгүй байх

Халдваргүйжүүлэх зорилгоор хлор агуулсан уусмалыг хэрэглэнэ. Халдваргүйжүүлэх сайн бөгөөд энгийн арга бол бүтээлгэ, ноосон, нэхмэл, хөвөнгөөр хийсэн бүтээлгэ эд зүйлсийг нарны туяанд тавих, салхилуулах юм. Бактери нарны шууд тусгалд 5 минут болоход үхдэг.