Ерөнхий

Халдвар авах эрсдэлтэй газрууд
Зохих ёсоор ариутгал хийгээгүй, ариун цэврийн наад захын шаардлага хангаагүй газруудад пирсинг хийлгэх, чихээ цоолох, шивээс хийлгэхэд С гепатитын халдвар авах эрсдэлтэй. Тарих замаар хар тамхи хэрэглэдэг хүмүүс С гепатитын халдвар авах хамгийн их эрсдэлтэй байдаг нь олон тооны судалгаагаар тогтоогдсон. Хорих газруудад мөн л халдвар авах эрсдэл өндөр. Эмнэлгийн ажилтнууд халдвартай цустай ажиллах үедээ халдвар авах эрсдэлтэй. Зохих ёсоор ариутгал, цэвэрлэгээ хийдэггүй, ариун цэврийн хэм хэмжээг мөрддөггүй бол эмнэлгийн ажилбар хийгддэг газраас С гепатитын халдвар авах эрсдэлтэй. Орчин үед өндөр шаардлага тавьдаг болсны ачаар цус сэлгэхэд С гепатит халдах нь ховор бөгөөд нийт халдвар авсан тохиолдлуудын ердөө 4% эзэлдэг.

Халдвар тархах зам
С гепатит дийлэнхдээ цусаар дамжин халдварладаг. Халдвартай цусаар бохирлогдсон зүү, тариур, шивээс хийдэг төхөөрөмж, сахлын хутга, халдвартай цус хүрсэн шүдсний сойз, хазуулах зэргээр дамжин халдвар тархах магадлалтай.

Хөгжингүй орнуудад бол хагалгаа хийх, олон нийтийн хамруулсан вакцинжуулалт явуулах, шүд эмчилгээ зэргээр дамжин халдварлах эрсдэл бага байдаг.

Бэлгийн замаар халдварлах эрсдэл
С гепатит бэлгийн замаар дамжин халдварлах магадлал бага гэж үздэг. Хамгаалтгүйгээр бэлгийн харьцаанд орсон тохиолдолд С гепатитын вирус халдварлах магадлал 3-5% гэж тооцсон байдаг. Бэлгийн тогтвортой харьцагчтай, үнэнч хүмүүс халдвар авах эрсдэл байдаг бол бэлгийн хамтрагчийн тоо нэмэгдэхийн хэрээр халдвар авах эрсдэл ч даган нэмэгдэнэ. С гепатитаар өвдсөн, эсвэл вирусыг нь тээгч хүмүүстэй бэлгийн харьцаатай байдаг хүмүүс бэлгэвч хэрэглэх нь зүйтэй. Тэгээд ч хүнийг гаднаас хараад С гепатиттай эсэх, вирус тээгч эсэхийг нь мэдэх боломжгүй болохоор тохиолдлын бэлгийн харьцаанд орохоор бол бэлгэвч заавал хэрэглэж байх хэрэгтэй.

Эхээс хүүхдэд халдах эрсдэл
Халдвар тээгч эхээс хүүхдэд халдах тохиолдол цөөн бөгөөд нийт халдвар авсан тохиолдлын 5% байдаг. Төрөх явцад л халдвар авах боломжтой ч дийлэнхдээ хүүхэд эрүүл төрдөг. Үүнээс гадна эхийн сүүгээр дамжин С гепатит халдварласан тохиолдлуудын талаарх мэдээлэл байхгүй байна. Эх нь С гепатиттай бол хөхний булчирхайн арьсы бүтэн байдал алдагдсан, цус алдалттай үед хөхөөр хооллохыг зогсоохыг зөвлөдөг.

Ахуйн замаар халдварлах эрсдэл
С гепатит нь агаар дуслын замаар буюу ярих, найтах, шүлсээр дамжин халдварладаггүй. Мөн түүнчлэх гар барих, тэврэлдэх, аяга таваг, хоол ба ундаар дамжин халдварладаггүй.

Ахуйн нөхцөлд халдвар авсан бол заавал С гепатитаар өвдсөн, эсвэл вирусыг нь тээгч хүний цусны хэсэг ямар нэг байдлаар орсон байдаг. Гэхдээ С гепатиттай хүмүүс, вирусыг нь тээгч нарыг гэр бүл, нийгмээс тусгаарлах шаардлагагүй бөгөөд халдвар байна гэсэн шалтгаанаар ажил, гэр, сургуульд нь тусгай нөхцөл бүрдүүлэх шаардлагагүй.

Өвдөх эрсдэлтэй хүмүүс
С гепатитын халдвар авах өндөр эрсдэлтэй бүлэг хүмүүс гэж байдаг.

Хамгийн өндөр эрсдэлтэй нь :
• Тарих замаар мансууруулах бодис хэрэглэдэг хүмүүс.
• Цус бүлэгнүүлэх факторыг 1987 оноос өмнө хийж байсан хүмүүс.

Өндөрдүү эрсдэлтэй хүмүүс:
• Хиймэл бөөр төхөөрөмж хэрэглэдэг хүмүүс.
• Эрхтэн шилжүүлэн суулгасан, 1992 оноос өмнө цус сэлгүүлж байсан, хожим нь С гапатитын шинжилгээ нь эерэг гарсан донорын цусыг хийлгүүлж байсан бүх хүн.
• Элэгний тодорхойлогдоогүй эмгэгтэй хүмүүс.
• Халдвартай эхээс төрсөн хүүхдүүд
Эрсдэл багатай хүмүүс:
• Эмнэлгийн ажилтнууд, ариутгалын ажилтнууд.
• Бэлгийн олон харилцагчтай хүмүүс.
• Халдвартай нэг бэлгийн хамтрагчтай харьцаанд байдаг хүмүүс

Өндөр ба өндөрдүү эрсдэлтэй бүлэгт хамаардаг хүмүүс С гепатитын шинжилгээнд заавал хамаарагдах шаардлагатай. Тарих замаар мансууруулах бодис хэрэглэдэг хүмүүс бол олон жилийн өмнө ганц удаа ч гэсэн дундаа тариур ашиглаж байсан ч заавал шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. ДОХ-ын халдвартай хүн С гепатитын шинжилгээнд заавал хамрагдана. Халдвартай эхээс төрсөн хүүхдийг 12-18 сартайд нь С гепатитын шинжилгээнд хамруулна.

Халдвартай цустай контактласан байж болзошгүй /зүүгээр хатгуулсан, нүд рүү цус үсэрсэн г.м./ гэсэн тохиолдолд эмнэлгийн ажилтнууд шинжилгээ өгнө.

Эрсдлийн өндөр бүлэгт багтдаг хүмүүс В гепатитын вакцин хийлгэх хэрэгтэй.

Өгөх шинжилгээ
С гепатит илрүүлэх хамгийн өргөн тархсан шинжилгээ нь С гепатитын вирусын эсрэг биетийг илрүүлэх (анти-HCV) шинжилгээ. Энэ шинжилгээ нь одоо, эсвэл өнгөрсөнд С гепатитын халдвар авсан байна гэдгийг л тогтоодог. Үүнээс гадна энэхүү шинжилгээ нь янз бүрийн шалтгааны улмаас хуурамч эерэг /шинжилгээний дүн эерэг гарсан ч бодит байдал дээр халдвар аваагүй байх/, эсвэл хуурамч сөрөг /шинжилгээний дүн сөрөг гарсан ч бодит байдал дээр халдвартай байх/ өгч болзошгүй байдаг. Тиймээс баттай хариу авахын тулд илүү нарийвчилсан шинжилгээг эмчийн заалтаар хийлгэх хэрэгтэй болдог.

Тээгч болох эрсдэл
С гепатитын халдвар аваад эдгэрэх магадлал 10-20% байдаг. Яваандаа илүү боловсронгуй эм, бэлдмэл бий болохын хэрээр энэ үзүүлэлт нэмэгдэх нь гарцаагүй. Үүний дээр С гепатитын халдвар авсан ч вирус нь хүнд ямар нэг хор хүргэлгүйгээр биед нь үржээд явдаг тохиолдол байдаг. Ийм хүмүүсийг тээгч гэдэг. Ийм хүмүүст шинжилгээ хийхэд элгэнд нь ямар нэг өөрчлөлт ороогүй, гепатитын шинж тэмдэг илэрдэггүй. / элэг /

Гэхдээ С гепатитын халдвар авсан дийлэнх хүн архаг гепатитттай болдог бөгөөд магадлал 70% байдаг. Халдвар авсан тохиолдолд өвчин нь идэвхжих эрсдэл ямагт байдаг болохоор эмчийн байнгын хяналтанд байх шаардлагатай. С гепатитад дархлаа үүсдэггүй болохоор дахин халдвар авч өвдөх эрсдэл байдаг.

Өвдсөн тохиолдолд
Гэр бүлийн нэг гишүүн нь С гепатитаар өвдсөн, халдвар авсан тохиолдолд гэр бүлийн бусад гишүүдэд вирус халдахаас урьдчилан сэргийлэх бүх л арга хэмжээг авах ёстой. Үүнд:
• Цусны, эсвэл эрхтэний донор болохгүй.
• Сахлын хутга, шүдний сойз, хумс янзлах тоног зэрэг халдвар тараах эрсдийн хүчин зүйлс байж чадах эд зүйлсийг тусдаа хэрэглэх, бусдынхыг хэрэглэхгүй байх.
• Зүссэн, шарх авсан тохиолдолд цус гадагш үсэрхийлэхээс сэргийлэх сайтар боож, наалт нааж байх. Ийм хүнд боолт хийх шаардлагатай бол резинэн бээлий өмсөж байх.
• С гепатит нь тасалгааны дулаанд 4 хоног амьдрах нь тогтоогдсон байдаг болохоор халдвартай цусны дусал хүрсэн газар болгоныг хлор агуулагч угаагч шингэн, хлорамины уусмалаар угаах. +60 хэмийн халуунд 30 минут угаах, 2 минут буцалгахад вирус бүрэн аюулгүй болно.

өвчний тухай

А Вируст гепатит өвчин нь аюулхай орчим хөндүүрлэж өвдөх, хоолонд дургүй болох, огиудас хүрэх, бөөлжих, арьс салст шарлах, бие нозоорох, шээс өтгөрөх  зэрэг шинж тэмдгээр  илэрдэг цочмог халдвар юм.  Элгэнд архаг үлдэцгүй, хүндрэл багатай, бүрэн эдгэрдэг өвчин юм.

Халдвар яаж дамжих вэ?

Халдвар өвчтэй хүнээс эрүүл хүнд дамжина. Өвчин үүсгэгч вирус нь хоол, хүнстэй хамт амаар орж, өтгөнөөр ялгардаг. Халдвар нь А вирусээр бохирлогдсон ус, хүнс, ахуйн эд хэрэглэлээр ихэвчлэн халдана.
Хэн өвчилдөг вэ?

Бүх насны хүн өвчлөх боловч 0-9 насны хүүхэд илүүтэй өртөнө. Нийтийн байранд суугчид, сургууль, цэцэрлэг болон хувийн ариун цэвэр, эрүүл ахуйн дэглэм сахидаггүй хүн амын дунд элбэг тохиолдоно.
Иргэдэд зориулсан зөвлөмж

Вируст гепатитаар өвчлөхгүйн тулд эрүүл ахуйн энгийн дэглэмийг сайтар сахих нь зүйтэй. Үүнд:

1.    Гарыг хоол идэхийн өмнө болон бие зассаны дараа сайтар савандаж угааж хэвших.
2.    Угаагаагүй ногоо, жимс идэхгүй, түүхий ус уухгүй байх.
3.    Хоол, хүнс бэлтгэхийн  өмнө заавал гараа угаах.
4.    Хүнсний түүхий болон болсон бүтээгдэхүүнийг тус тусад нь хадгалах, бэлтгэх тавиур нь тусдаа байх.
5.    Гудамж талбайгаас ил задгай хүнсний бүтээгдэхүүнийг авч хэрэглэхгүй байх.
6.    Бие засах газар, муу усны цооногт халдваргүйтгэлийн бодис хэрэглэх.
7.    Гэр орондоо цэвэрлэгээ хийж, хаалганы болон шатны бариулыг цэвэрлэх.
8.    Нойтон сальфетка хэрэглэх.

Гараа зөв, байнга угааж хэвших нь энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх хамгийн энгийн арга юм.

Гараа угаах дэс дараалал:

•    Гарын алга, бугуйг усаар сайтар норгоно.
•    Савангаар жигд савандана.
•    Хоёр алгаараа саванг сайтар савандаж, хөөсрүүлнэ.
•    Хуруунуудын завсрыг сайтар үрж угаана.
•    Гарын ар, хуруунуудын үзүүр, хумсыг нөгөө гарын алгаар сайтар   үрж угаана.
•    Гарын эрхий хуруу, бугуйг нөгөө гараар угаана.

Халдварт өвчнөөр өвчлөхгүй  байхын тулд  хувь хүн, айл өрх бүр баримталж хэвшвэл зохих хэд хэдэн эрүүл ахуйн зөв дадал хэвшлийг баримталвал иргэн та бүхэн халдварт өвчнөөр өвчлөхгүй байх бүрэн боломжтой. Үүнд:

•     Ил задгай бие засахгүй байх
•     Хог хаядалаа хогийн цэг, зориулалтын саванд хаяж хэвших
•     Гэр хороололын айл өрх  бүр хашаандаа эрүүл ахуйн шаардлага хангасан бие засах газар, бохир усны нүхтэй байх
•      Амьдарч байгаа орчныхоо хог хаягдлыг цэвэрлэж, орчныхоо хөрсийг бохирдуулахгүй байх

Дээрхи эрүүл ахуйн зөв дадал хэвшлийг хэрэжүүлснээр та бүхэн  халдварт өвчнөөр өвчлөхгүй байх болно.

НИЙСЛЭЛИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ГАЗАР

Дэлхий дээр мал амьтнаас хүнд халдварладаг 212 өвчин бүртгэгдсэн байна.

Манай улсад бруцеллёз, АЦХаХ, цусан суулга, хулгана тахал, ям, тарваган тахал, боом, галзуу, хачгаар дамжих халдварууд, бэтэгтэх, цагаан хорхойтох зэрэг  30 шахам  өвчин бүртгэгдсэн байдаг. Мал амьтнаас хүнд халдварладаг  өвчнөөс манай орны нөхцөлд хамгийн олонтоо тохиолддог нь бруцеллёз юм. 

Бруцеллёз өвчтэй хонь, ямаа, үхэр, тэмээ, цаа  буга, гахай зэрэг амьтадаас хүнд халдварладаг бөгөөд ихэвчлэн бог, бод малын бруцеллёз өвчин үүсгэгч нянгууд  хүний  өвчлөлийн шалтгаан болдог.

Эдгээр нянгууд  буур, бух, хуц, ухна, бодон зэрэг бруцеллёз өвчтэй эцэг мал, амьтны  үрийн шингэн,  эх мал, амьтны төлийн ус, хаг,  сүү, баас, шээс  зэргээр ялгарч хүнс, ус, хөрс, орчныг бохирдуулдаг.

Хүний  биед бруцеллёзын нян гэмтсэн арьс салст болон хоол бoловсруулах  зам, амьсгалын замаар орж халдварлана.  Хүнээс хүнд  халдварлах нь  ховор. Бидний судалгаагаар тухайн жилд бруцеллёзоор өвчлөгсдийн 60 гаруй хувь нь төл хүлээж авах үед бог малаас халдвар авсан байдаг.

Бруцеллёзын үед толгой өвдөх, ядарч сульдах,  сэтгэл санаа хямрах, үдээс хойш, орой халуурах, шөнө хөлрөх, толгой, яс, булчин, ууц нуруу өвдөх,  хүзүү, суганы тунгалгийн булчирхайнууд хөндүүрлэхгүй томрох, хааяа арьсанд цусархаг тууралтууд  гарах зэрэг нийтлэг шинжүүд илэрдэг, манай улсад 66% нь архаг үедээ эмнэлэгт үзүүлж байна.

Өвчлөгсдийн 83 % малчид, мал  аж ахуйн мэргэжилтнүүд, малчдын хүүхдүүд байна. 64% эмэгтэйчүүд, 6,8% хүүхдүүд, 86% нь 15-55 насны хөдөлмөрийн насны иргэд байгаа  юм.

Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж:

1. Малтай айл, өрх мал аж ахуйн нэгж байгууллагууд эцэг мал, охин төлөө  жил бүр бруцеллёз өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх үзлэг, шинжилгээнд бүрэн хамруулж вакцинжуулах, өвчилсөн малыг тусгаарлах, хэрэгцээлэх
2. Төл хүлээн авах, ялангуяа бэрхшээсэн төл гардах үед заавал амын хаалт, хормогч,  резинин бээлий зэрэг хөдөлмөр хамгааллын хувцас өмсөх, малын эхэс, зулбадасыг нүхэнд булж устгахдаа хөдөлмөр хамгааллын хувцас ба  20%-ын хлорын шохойн уусмал, дэгээ зэргийг ашиглах, мөн  мал саах, ноослох, өтөг бууц цэвэрлэх, арьс шир бэлтгэх, хэрэгцээлэхдээ  хөдөлмөр хамгааллын хувцас өмсөх,  дараа нь гараа савантай халуун усаар тогтмол угааж занших.
3. Мал, амьтны түүхий сүү, цөцгий, мах, элэг, зээрийн цус, чонын мах, тарваганы мах зэргийг сайн боловсруулж, чанаж хэрэглэх, бруцеллёзын шинжилгээгүй  бог, бод малын түүхий  сүүг аль болохоор   амтлахгүй, хэрэглэхгүй байх.
4. Малын өтөг бууцыг дулааны улиралд овоолох, хатаах, сийрэгжүүлэх,  20% – ийн хлорын шохойн уусмалаар ариутгах.  Мал  бруцеллёзтой нь шинжилгээгээр батлагдсан тохиолдолд ил задгай усыг буцалгаж хэрэглэх.
5. Бруцеллёзын сэжиглэх  шинж тэмдэг илрэх, халуурах, хөлрөх, толгой, үе, мөч,  нуруугаар өвдөх, булчирхай томрох, ядрах, хоол унданд дургүй болох зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл  эмчид эрт үзүүлж шинжилгээнд   орох, малчид , м.а.а-ийн мэргэжилтнүүд, энэ өвчний эрсдэл бүхий хүмүүс жилд 1-2 удаа сэргийлэх үзлэг шинжилгээнд хамрагдаж үзүүлж байх нь зүйтэй.

Цусан суулга өвчин үүсгэгч нь шигелийн бүлгийн нянгууд бөгөөд дотроо хэд хэдэн дэд хүрээтэй, сүүнд 2-17 хоног, тарганд 6-15 хоног, хоолонд 2-62 хоног, хөрсөнд 2-4 сар, сүүдэрт 79 хоног амьдрах чадвартай, нарны гэрэлд 30 минут, 60 хэм халаахад 10 минут, 3-5%-ийн хлорын уусмал, сульмагийн уусмалд амархан үхдэг, цөцгий, ээдэм, зайрмаг, жимсний шүүс, махан хоол, ногоо, жимсэнд үрждэг нян юм. 

Халдварын эх уурхай нь цусан суулгын цочмог болон балархай хэлбэрээр өвчилсөн хүн.

Гадаад орчинд ялгаран гарсан нян орчны хөрс, ус, хүнс, эд зүйлс- тоглоом, хаалганы бариул, мөнгө, хүний гар гэх мэтийг бохирдуулж, биед 10-100 ширхэг нян ороход л өвчин үүсгэнэ.

Нэн ялангуяа тогтоол ус, ил задгай, гол булаг шандын ус, цэвэрлэж ариутгаагүй ус түгээгүүрийн ус, худаг, бохир саванд хадгалсан усыг түүхийгээр нь уух, ил бие засдаг, угаадас асгадаг, хог хаядаг газрын хөрстэй харьцах, ариун цэврийн шаардлага хангаагүй хүнсний үйлдвэр, агуулах, тээвэр, худалдаа үйлчилгээний газраар дамжсан хүнсний зүйлс идэж уух, бохир гар өвчин дамжих гол зам юм.

Вирүст хепатит А, цусан суулга, балнад зэрэг ходоод гэдэсний замын халдварт өвчнийг ариун цэврийн туйлын дорой байдлын илрэл буюу “Шинэхэн баасны бохирдол”-оос үүсдэг өвчин гэдэг.

Илрэх гол шинж тэмдэг нь халуурах, толгой өвдөх, гэдэс базлаж өвдөх, олон дахин / өдөрт 20 хүртэл удаа /  шингэнээр суулгаж, ялгадас усархаг, цусан судалтай, залхагтай гарах, дүлүүлэх, бие сулдаж, арьс хуурайших г.м. бүдүүн гэдэсний хамшинжээр илэрдэг халдварт өвчин.

Сэрэмжлэх гол арга бол: Өвчний сэжиг ажиглагдвал эмчид яаралтай хандаж үзүүлэх, шинжлүүлэх, онош тогтоогдсон бол эмнэлгийн хяналтанд бүрэн төгс эмчлүүлэх, эмчлэгдсэний дараа ч диспаисерийн хяналтанд байж, өтгөний шинжилгээ өгч хянуулана.

Ус, хүнс, хүүхэд, нийтийн үйлчилгээний газар болон хувь хүний хувийн ариун цэврийн байдлыг сайн байлгах орчин нөхцөл бүрдүүлж, стандартыг дагаж мөрдөх, түүнд тавих хяналтыг сайжруулах.

Цусан суулгын цочмог, балархай хэлбэрийн өвчтөнг эрт илрүүлж эмчлэх, нян залгиур уулгах, эдгэрэлтийг хянах.
Усыг буцалгаж уух, аюулгүй хүнс хэрэглэх, гараа угааж хэвших, орчныхоо хөрс, усыг бохирдлоос хамгаалах, хүмүүсийн ариун цэврийн мэдлэг, дадал хэвшлийг дээшлүүлэх гэх мэтийн орчны болон байгууллагын, хувийн ариун цэврийг сайжруулах нь чухал гэдгийг зөвлөе.

Гэдэсний халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор дараахи зөвлөмжийг өгч байна.

•    Бага насны хүүхдийг олон нийтийн газраар аль болох дагуулж явахгүй байх.
•    Гараа бохирдсон тухай бүрд сайтар савандаж угаах.
•    Өрөө тасалгааг чийгшүүлэх, агааржуулах, өдөр бүр чийгтэй цэвэрлэгээ хийх
•    Хүнсний бүтээгдэхүүнийг баталгаатай газраас, хугацаа хадгалалтыг шалгаж авах.
•    Ундаа, жүүс, айраг зэрэг шингэн бүтээгдэхүүнийг ам дамжуулан уухыг цээрлэх.
•    Гар дээрээс ил задгай хоол хүнснийг авч идэхгүй байх.
•    Витаминаар баялаг аньс, нэрс, чацаргана, нохойн хошуу, нимбэгийг хоол хүнсэндээ 7 хоногт 3-4 удаа хэрэглэх
•    Жимс ногоог сайн угаасны дараа 2%-ийн содын уусмалаар ариутган хэрэглэх.
•    Түүхий ус уухгүй баталгаатай ус хэрэглэх.
•    Ундны ус болон хүнс хадгалах, зөөвөрлөх савыг сайтар угааж байх.
•    Хүнсний бүтээгдэхүүний сав баглаа, боодол дээр үйлдвэрлэсэн он, сар, өдөр, нээхээс өмнө ба нээсний дараах хадгалах, дуусах хугацааг анхаарч шалгаж авах.
•    Хүүхдийн хамар хоолойн цочмог болон архаг үрэвслийг эмчлүүлэх
•    Хүүхдийн тоглоомыг угааж ариутгах
•    Хүүхдийн хувцас, хэрэглэлийг шинээр худалдан авсан даруйд угааж индүүдэж өмсгөх.
•    Сургууль цэцэрлэгт явдаг хүүхэд өвдсөн бол тухайн сургууль, цэцэрлэгт нь явуулахгүй эмчид хандаж эмнэлэгт буюу гэрт нь тусгаарлан эмчлүүлэх
•    Шавьж, мэрэгч болон бусад амьтнаас хоол хүнсийг хамгаалах.
•    Гадаад орчноо өтгөн, шингэн ялгадас, хогоор бохирдуулахгүй байх, бие засах газар бохирын цооногт ариутгал хийж хэвших.

Зөвлөмжийг хэрэгжүүлсэн танд баярлалаа.
Бусдад энэ мэдээллийг уншуулаарай. Энэ нь танд бас тустай.

НИЙСЛЭЛИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ГАЗАР

2011 оны эхний 9 сарын байдлаар улсын хэмжээнд А вируст гепатит өвчний 7376 тохиолдол бүртгэгдсэн нь 10000 хүн амд 26.5 байна. Өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 4585 тохиолдол буюу 10000 хүн амд 16.3 промилиэр нэмэгдсэн. Улсын хэмжээнд бүртгэгдсэн А вируст гепатит өвчний 28%(2053 )Улаанбаатар хот, 72%(5323) нь аймгуудад бүртгэгдсэн байна. Сүүлийн 2 жилд А вируст гепатит өвчин өмнөх жилүүдээс нэмэгдэж байгаа нь хэд хэдэн хүчин зүйлтэй холбоотой гэж үзэж байна.

1.    Сургууль хүүхдийн байгууллагын нягтрал их эрүүл ахуйн шаардлага хангахгүй байна.

2008 онд Нийслэлийнерөнхий боловсролын зарим сургуулиудад хийсэн судалгаагаар 100 хүүхэд тутамд нэг суултуур, 140 хүүхдэд нэг угаалтуур ногдож байгаа нь эрүүл ахуйн нормоос 3.5-4.0 дахин багабайна. Улаанбаатар хотод цэцэрлэгүүдийн 89.2%, аймагт 48.1% нь ариутгах татуургын системд холбогдсон боловч хүүхдийн байгууллагын усан хангамж, ариун цэврийн байгууламжийн тоног төхөөрөмжийн хүрэлцээ нормоос 2 дахин бага байсан бол 2011 онд А вируст гепатит өвчин голомтлон гарсан нийслэлийн ерөнхий боловсролын 31 сургуульд хийсэн тандалтаар 90.9% нь өөрийн хүчин чадлаас 0.6-4.2 дахин илүү хүүхэдтэй хичээллэж, нэг суултуурт 61-598 хүүхэд ноогдож байгаа нь эрүүл ахуйн нормоос 2.2-17 дахин илүү, нэг угаалтуурт  68-791 хүүхэд ноогдож байгаа нь эрүүл ахуйн нормоос 1.8-26 дахин илүү болж жилээс жилд хүүхдийн тоо нэмэгдэж эрүүл ахуйн норм нормативыг баримтлах нь хангалтгүй болсоор байна.

А вируст гепатит өвчин голомтлон гарсан дээрх сургуулиудын 22.0% нь зөөврийн устай, 15.0% нь зориулалтын бус барилгатай байна. Жишээ нь: Хан-Уул дүүргийн 59-р сургуулийн сурагчид гэрээсээ ундааны саванд ус хийж авчран гараа угаадаг байна.

2.    Хүн амын ундаанд хэрэглэж буй ус нь Монгол улсын Ундны усны стандартын шаардлага хангахгүй, хүрэлцээгүй байна.

Манай улсын хүн амын 30.8%-нь ус хангамжийн төвлөрсөн системийн түгээгүүрийн сүлжээнээс, 35.7% -нь ус түгээх байрны усан сангаас, 24.8%-нь зөөврийн уснаас, 9.1% нь гадаргын болон булаг, шанд, цас, мөсний усыг унд ахуйдаа хэрэглэж байна.

Аймгийн төвүүд болон түүнтэй адилтгах орон нутгийн хотуудын нийт хүн амын 20-30% нь нийтийн орон сууцанд зөвхөн хүйтэн цэвэр ус болон бохирын сүлжээнд холбогдсон.

Улаанбаатар хотын хүн амын 20 орчим хувь нь төвлөрсөн усан хангамжийн сүлжээнд холбогдсонбөгөөд 80% нь ус түгээх байр, 8-10% нь булаг шандныус унд ахуйдаа хэрэглэж байна.

УБ хотын 6 дүүргийн 283 ус түгээх байрнаас санамсаргүй түүврийн аргаар 40 дээжинд хийсэн хими, нян судлалын шинжилгээ -гээр 22.5%-д нь E.Coli, 87.5%-д нь нийт нянгийн тоо их,16.6%-д нь гэдэсний бүлгийн нян илэрч ус түгээх байрны ус нь нянгийн болон гэдэсний бүлгийн нянгийн бохирдолтой байсан байна.

А вируст гепатит өвчин  голомтлон гарч буй аймгууд, нийслэлийн захын хорооллын хүн ам эрүүл ахуйн нормоос 7-8  дахин бага усны  хэрэглээтэй байна.

Бохир ус цэвэрлэх байгууламжийн хэвийн үйл ажиллагаа алдагдаж, газар доорхи инженерийн байгууламж, шугам сүлжээ хуучирснаас бохирын шугам хагарч, халилт үүсч газрын хөрсийг бохирдуулснаар хүний оршин суудаг орчны газруудад тархах явдал гарсаар байна.

2011 онд Сонгинохайрхан дүүрэгт байдаг ус түгээх байранд хийгдсэн усны шинжилгээгээр авсан сорьцны 17.1% нь стандартын шаардлага хангахгүй гэж гарсан байна.

3.    Орчин, хөрсний бохирдолт хог хаягдал их байгаа

Улаанбаатар хотын хөрсний бохирдлыг нянгийн ерөнхий тоо, гэдэсний бүлгийн савханцрын таньц, перфрингесийн таньц, эмгэг төрөгч нян гэсэн үзүүлэлтээр судлахад 75-78% нь дөрөвдүгээр зэрэг, 21-25% нь гуравдугаар зэргийн бохирдолтой байна..

Улаанбаатар хотын хөрсний бохирдол нь хүн амын дунд тохиолдож буй гэдэсний халдварт өвчнүүд болон А вируст гепатит өвчний өвчлөлд шууд хамааралтай (р=0,01) байна. Улаанбаатар хотын хөрсний бохирдол, тухайлбал нянгийн ерөнхий тоо, гэдэсний савханцар, агааргүйтэн нянгийн таньцын үзүүлэлтүүд нэмэгдэж,улмаар дунд зэрэг, их бохирдолтой сорьцын эзлэх хувь жилээс жилд нэмэгдсэн нь хөрс бохирдуулах эх үүсвэр эрс ихэсч байгааг харуулж байна.

4.    Иргэдийн эрүүл мэндийн боловсрол дутмаг, эрүүл ахуйн наад захын дадал  эзэмшээгүй, ариун цэвэр тааруухан байна.

А вирүст хепатит өвчин гарсан гэр хорооллын 211, төвлөрсөн орон сууцны оршин суугч 74 хүнийг санамсаргүй түүврийн аргаар сонгон авч, тусгайлан бэлтгэсэн асуумжаар  судалсан дүнгээс үзэхэд гэр хороололд оршин суугчдын бохирын цооногын  74,8% нь ариун цэврийн шаардлага хангахгүй ба ялгааны тэнцүү харьцаат эрсдлийн үнэлгээ нь  (OR -6,6; P-0,67),  3,7%  нь цооноггүй, бие засах газрын 63,9% нь, (OR-2,8; P-0,47), ариун цэврийн шаардлага хангахгүй, 3,7% бие засах газаргүй, нийт судалгаанд оролцогчдын 68,4% нь (OR-4,69) гар нүүрийн алчуураа дундаа хэрэглэж хэвшсэн, 59,2% нь гараа зөв угаах мэдлэггүй, дадал хэвшил тогтоогүй гэсэн дүгнэлт гарсан байна.

А   вируст гепатитээс урьдчидан сэргийлэх мэдлэг дутмаг, амьдралын нөхцөл муутай байна.

Эх сурвалж: Халдварт Өвчин Судлалын Үндэсний Төв

Мэдэх шаардлага байгаа юм уу гэсэн асуулт гарах нь зүйн хэрэг. Вирусээр үүсгэгдсэн өвчнийг нян буюу бактерийн эсрэг үйлчилгээтэй эмээр мянга эмчлээд эдгэрдэггүй гэхээр мэдэж байхад илүүдэхгүй нь ойлгомжтой байх.

Юуны өмнө микроб гэдэг үгний талаар тайлбарлах хэрэгтэй байх. Микроб гэдэг нь энгийн нүдээр олж харах боломжгүй бичил амьд биетүүдийн ерөнхийлсэн нэр юм. Бактерийг монголоор нян гэдэг бол вирус нь тэр чигтээ хэлэгддэг.

Бүтэц

Бактери
Бактери буюу нян нь эрчим хүч ялгаруулах, амьдрах, үржихэд шаардлагатай бүх зүйлсийг өөртөө агуулсан байдаг. Гэхдээ жирийн эсээс ялгаатай нь гэвэл цөм гэж байдаггүй бөгөөд цөмөнд агуулагдах ёстой генийн материал нь эсийн доторх шингэнд нь агуулагдаж байдаг.

Вирус
Вирус нь амьд ба амьгүй байгалийн зааг дээр оршиж байдаг амьдралын хамгийн бүдүүлэг хэлбэр юм. Вирус нь уургийн бүрхүүлээр бүрхэгдсэн ДНХ, эсвэл РНХ гэсэн генийн материалаас л тогтож байдаг.

Амьдрах онцлог

Вирус
Вирусийн биет нь бие даан үржих чадваргүй. Өөрөөр хэлбэл өөрийг нь тээж яваа эзэн биеийн махбодийн эсийн тусламжтайгаар л үржиж чадна. Цаашилбал дан ганц генийн материалаас бүрдэж байдаг болохоор бодисын солилцоо байхгүй. Хар үгээр хэлбэл “хоол унд иднэ” гэсэн ойлголт байдаггүй.Үржихдээ эхлээд вирусын биетийн уургийн бүрхүүл нь өөр эсийн гадаргуйд бэхлэгдэж авна.

Ингэхдээ вирус хаа таарсан эсүүд дээр очиж наалдаад байдаггүй өөрийн онцлогоос хамаараад зөвхөн тодорхой эсүүд дээр наалддаг. Жишээлэхэд, томууны вирус нь салст бүрхүүл, ялангуяа мөгөөрсөн хоолойн салтс бүрхүүлийн хучуур эсүүдэд бэхлэгддэг, хомхойны вирус нь мэдрэлийн эс, ДОХ-ын вирус нь дархлааны эсүүдэд очиж бэхлэгддэг.

Ингээд эсийн гадаргуйд бэхлэгдэснийхээ дараа нь өөрийн генийн материалыг эзэн эсийн дотогш оруулна. Тэндээ вирусын ДНХ, эсвэл РНХ нь эзэн эсийн фермент системийг өөртөө тохируулан өөрчилнө. Ингэсний дараа эс нь өөрөө вирусын уургийг шинээр үйлдвэрлэж эхэлдэг байна. Эзэн эсийн нуклеины хүчил болон уургийг ашиглан “угсрагдсан” шинэ вирусууд нь эзэн эсийг үхэж задрахад нь цааш тархан шинэ шинэ эсүүдийг гэмтээдэг. Вирусээр үүсгэгддэг хамгийн түгээмэл халдваруудаас тоочвол: томуу, хомхой, ДОХ, улаан бурхан буюу корь, улаан эсэргэнэ, гахайн хавдар, цагаан цэцэг, цусархаг халуурал, тархины хачигт үрэвсэл, гепатит.

Бактери
Бактериуд нь дийлэнх тохиолдолд хуваагдах замаар бие даан үржих чадвартай байдаг бөгөөд өөрийн гэсэн бодисын солилцоотой байдаг. Бактери буюу нян нь эзэн эсийг зөвхөн “хооллож ундлах”, амьдарч, үржих таатай орчин болгож ашигладаг. Ингэхдээ нянгууд нь эс, эдийг өөрийн ферментээр нураахын сацуу амьдралынхаа явцад ялгардаг бүтээгдэхүүн буюу хортой ялгадсуудаараа хүний бие махбодийг хордуулж байдаг. Ингэснээр өвчин үүснэ.

Бактерийн гаралтай хамгийн түгээмэл халдваруудаас тоочвол: хижиг, гэдэсний ихэнх халдварууд, тарваган тахал, булчин задрах тахал, уяман, тэмбүү, заг хүйтэн /гонорей/, идээд халдвар, боом, сахуу, татран.

Гэхдээ бактериудыг бүгдийг нь өвчин үүсгэгч, шимэгч гэвэл буруу. Хүний бие махбодийг эрүүл, хэвийн байхад зайлшгүй шаардлагатай бактериуд гэж байдаг. Эдгээр бактериуд нь гэдсэнд амьдардаг бөгөөд хоол боловсруулах, амин дэм ялгаруулах, гэдэсний халдвараас сэргийлэх зэрэгт чухал зүйлст шууд оролцож байдаг. Арьс, амны хөндий, үтрээ зэрэгт байдаг бактериуд нь өвчин үүсгэгч бактериудын өсөлтийг дарангуйлах үүрэгтэй.

Ийм ч болохоор антибиотик хэт их хэрэглэх үед хүнд сайн нөлөөтэй бактериуд нь мөхснөөр дисбактериоз г.м. эмгэг үүсдэг.

Мөн уушигны хатгаа, менингит зэрэг зарим өвчин нь вирусын ч бактерийн ч тэр гаралтай байж болдог. Иймд өвчин үүсгэгчийг нь тодорхойлсны дараа л эмчилгээг нь тодорхойлдог.

Төөрөгдөл

Энэ мэт вирус ба нян хоорондын бүтэц, амьдрах онцлогын талаар сайн мэддэггүй хүмүүс нь хэд хэдэн түгээмэл төөрөгдөлд автаж, өөртөө төдийгүй өрөөл бусдад хор болох нь цөөнгүй.

1-р төөрөгдөл
Вирусын гаралтай халдварт өвчнийг пенициллин, ампициллин г.м. антибиотикоор эмчилж болно гэж хүмүүс төөрөлдөх нь элбэг. Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ антибиотикуудаар вирусын гаралтай халдварыг яагаад ч эмчлэх боломжгүй. Учир нь антибиотикууд нь эсийн гадаргыг угсрах, нуклеины хүчил болон уургийг нийлэгжүүлэлтийг алдагдуулах, эсвэл нянгийн доторх зарим бодисын солилцоог нь доголдуулах замаар нянг устгадаг. Харин вируст гадарга, бодисын солилцоо, нийлэгжүүлэх өөрийн гэсэн систем энэ тэр байхгүй тул антибиотикийн үйлчилгээнд тэсвэртэй байдаг. Ийм ч болохоор томуу туссан хүнд мянга антибиотик хийгээд нэмэргүй.

2-р төөрөгдөл
Өвчин үүсгэсэн тухайн вирусыг тусгай аргаар устгах боломжтой гэсэн ташаа ойлголт байдаг. Үнэн хэрэг дээрээ элдэв эм тан бүү хэл хүний дархлалын систем өөрөө хүртэл халдварлагдсан эсийг вирусээс нь цэвэрлэх чадваргүй байдаг. Өөрөөр хэлбэл дархлалын систем нь хүний биед нэвтрээд эсийн дотор орж амжаагүй байгаа вирусыг л устгаж чадна. Харин вирусын генийн материал нь нэгэнт эсийн гадаргыг нэвтлээд орчихсон бол эсийг бүхэлд нь устгаад гадагш ялгарсан вирусыг дархлалын эсээр залгиулан устгахаас өөр арга байдаггүй.Зарим төрлийн вирус нь хүний биенд нэг л нэвтэрсэн бол тэндээ насан туршид нь амьдардаг. Жишээлэхэд, хомхойн вирус, папиломын вирус, ДОХ-ын вирус нь ийм чадвартай. Ингэж хүний биед амьдрахдаа идэвхтэй үржих буюу өвчин сэдрэх, идэвхгүй унталтын байдалд орох буюу өвчин намжих гэсэн үечлэлтэй байдаг. Унтаа байдалд байгаа вирусыг ямар ч эм тангаар устгах боломжгүй.

3-р төөрөгдөл
Вирусын гаралтай өвчний эсрэг эм байдаггүй гэсэн ташаа ойлголт байдаг. Үнэн хэрэг дээрээ вирусын эсрэг үйлчилгээтэй эм байдаг. Эдгээр эм нь дор дурдагдах гурван зарчмын аль нэгийнх нь дагуу үйлчилдэг.

Эхнийх нь хүний биеийн эсэргүүцлийг өдөөн сэргээх замаар вирусын эсрэг тэмцэх. “Арбидол”, «Циклоферон» зэрэг эм нь ийм үйлчилгээтэй.

Дараагийнх нь вирусын шинэ биетийн бүтцийг эвдэх. Ийм эм нь нуклеины хүчлийг нийлэгжүүлэхэд ашиглагддаг азотлог суурийн хувиргасан аналоги хэлбэртэй. Ингээд бүтцийн хувьд адил болохоор эсийн дотор үржиж байгаа вирусын ДНХ, эсвэл РНХ-ийн эгнээнд багтаад орчихдог. Үүний дараагаар шинэ вирус нь согогтой болж цаашид шинэ эс гэмтээх чадваргүй болдог ажээ. Ацикловир нь ийм үйлчилгээтэй эм юм.

Гурав дахь зарчим нь вирусыг эсийн дотор нэвтрэхээс сэргийлэх дээр тулгуурлсан. Ийм төрлийн эм нь вирусын ДНХ, эсвэл РНХ-ийг уургийн гадаргаасаа салахад нь саад болдог. Ингэснээрээ вирусын ген нь эсийн гадаргаар нэвтрэн орох чадвараа алддаг. Ремантадин нь ийм үйлчилгээтэй эм юм

Энэ бүх эм, бэлдмэлүүд нь зөвхөн идэвхтэй үржиж байгаа вирусын эсрэг үйлчилгээтэй байдгийг мэдэж авахад илүүдэхгүй байх.

Энэ мэдээлэл таныг болон таны ойр дотны хүмүүсийг тохирохгүй эм бэлдмэл хэрэглэн эрүүл мэнддээ хохирол учруулахаас сэргийлэхэд туслана гэдэгт найдаж байна.

Өвчтэй хүний шүлс, хамрын шингэн нус, ялгадас, арьсан дээр гарсан бижрүүний шүүсдэс,өтгөнөөс халдвар дамжин халдана. Ялангуяа өвчний шинж тэмдэг  илэрсэн эхний долоо хоногт хамгийн их халдвартай байдаг. Халдвар авсанаас хойш 3-7 хоногийн дараа өвчний анхны шинжүүд илэрнэ.Өвчин илрэхэд хамгийн их нөлөөлөх хүчин зүйл бол нас. Ихэвчлэн 10-аас доош насныхан өвчилдөг.Насанд хүрэгсэд өвчлөх боловч тохиолдлын чанартай өвчилнө. Учир нь насанд хүрэгсэд ихэнхдээ халдвар авч дархлаа тогтсон байдаг.

Шинж тэмдэг

Ихэнхдээ хавар,намрын улиралд өвчний дэгдэлт ихэсдэг.6,7 сард өвчний ид оргил үе-дээд хэмжээнд хүрдэг.

• Халуурах. Биеийн халуун их өндөр биш 101-102  хэм  \37,5-39,5\ хүрнэ.
• Толгой өвдөх
• Хоолонд дургүй болох.
• Маш жижиг цэврүүт бижрүүт тууралт хөл, гар, цавины орчмоор гарах ба дарахад өвчтэй байна. Хөлийн тавхай, гарын алгаар тууралт  илүү ихээр байрлах бөгөөд хурууны салааг мөн өвчлүүлнэ
• Хоолой өвдөх
• Гүйлсэн булчирхай, ам, хэлэн дээр тууралт гарч шархлуулан юм идэхэд төвөгтэй болно.

Жирэмсэн эх энэ халдвараар өвчлөж болно. Жирэмсний явцад нөлөөлсөн тохиолдол  зулбалт, ургийн эмгэг үүсгэсэн тухай хэвлэлд бага мэдээлэгдсэн байна. Хурц  идэвхитэй хэлбэрээр өвчилсөн  жирэмсэн эхийн хэвлийд буй хүүхэд халдвар авах магадлал  маш өндөр. Нярай халдвар авсан тохиолдолд ихэнхидээ хөнгөн хэлбэрээр өвчлөх боловч ховор тохиолдолд амин чухал эрхтэн элэг, зүрх, тархийг гэмтээн амь насанд аюул учруулж  болно.

БИД ЭНЭ ӨВЧНИЙ ТУХАЙ ЯАГААД УРЬД НЬ СОНСООГҮЙ БАЙСАН ЮМ БЭ?

Энэ өвчнийг харьцангуй сүүлд таньж мэддэг болсонтой холбоотой. Гар-хөл-ба-амны  өвчний анхны  мэдээлэл 1956 онд  Австралид мэдээлэгдсэн байна. Энтеровирус нь хүний (+)ss РНХ вирусийн генээр үүсгэгддэг. Түүхэн хөгжлийнх нь явцад олонтаа тохиолддог хэлбэр нь Полиовирусууд.Дараагийн элбэг тохиолддог хэлбэр нь коксаки  болон эховирус.

Энтеровирусийн гол үүсгэдэг өвчин нь дархлаа нь буурсан нярайг  хүнд хэлбэрийн асептик менингитээр өвчлүүлдэг. Хүний энтеровирус нь анх танин мэдэгдэж эхэлсэн цагаасаа эхлэн дэлхийн улс орнуудад өвчлөл нь улам бү�р тархаж  хөнгөн хэлбэрийн амьсгалын замын өвчлөлөөс эхлээд гар-хөл-ба-амны өвчин, нүдний цусан үжилт үрэвсэл, асептик менингит, миокардит  \зүрхний булчингийн үрэвсэл\ , нярайн хүнд хэлбэрийн  цусан үжил төст өвчлөл, хурц хэлбэрийн саажилт үүсгэх зэргээр хүрээгээ  улам тэлсээр байна.

Америкийн Нэгдсэн Улсад жил бүр 30-50 сая  хүн  энэ өвчний халдварыг авч 30,000-50,000 хүн менингитээр хүндэрч эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлдэг байна. Серологийн судалгаагаар эсрэг биетийг саармагжуулах замаар 6а төрлийн олонтаа тохиолддог  хүний энтеровирусийн серотпийг  судалж  тогтоосон байна. Энтеровирусийг үүсгэж байгаа өвчний  шинжээр нь  дөрвөн том бүлэгт хуваадаг. Үүнд:полиовирус, коксаки А вирус, коксаки В вирус, эховирус.

Гэвч сүүлийн үед энтеровирусийн шинээр гаргаж авч байгаа хэлбэрүүдийг дугаар тавьж нэрлэдэг болсон: EV68, EV69, EV70  ба EV71 г.м

Энтеровирус 71 ( EV71)

EV71 – ийг анх 1969 онд Калифорнид мэдрэлийн өвчнөөр өвчилсөн тохиолдлоос гаргаж ялгаж авчээ. Хүүхдэд хүнд хэлбэрийн мэдрэлийн өвчин үүсгэдэг энтеровирусийн шинэ хэлбэр. Мэдрэлийн  эд, эсэд хоруу чанартайгаар үйлчилж саажилт үүсгэдэг. Энтеровирус 71 ( EV71)- ийн халдвар нь шинж тэмдэггүйгээр эсвэл гүйлгэх, бижрүүт тууралт гарах, гар, хөл, амны өвчний хэлбэрэээр илэрч болно. EV71-нь үндсэндээ мэдрэлийн хүнд хэлбэрийн саажилт үүсгэдэг хэлбэр юм. Гэвч энэ вирусийн молекулын механизмын  талаархи  мэдлэг одоогоор  тийм ч сайн биш байна. Ихэнх  тохиолдол энэ вирус гар, хөл, амны өвчлөлийг үүсгэх ба заримдаа төв мэдрэлийн системийг хүндээр гэмтээж болохнээ. 1997 онд Малайз, Японд 1998 онд Тайваньд энэ өвчний дэгдэлт гарч бага насны хүүхдүүдийг хамарсан ба тэдгээрээс зарим нь нас барсан байна. EV71 бүрийн нуклеотидуудын дэс дараалалыг тогтоон тусад нь ялган авч, харьцүүлах зэргээр генетикийн дүгнэлт хийсний дүнд дээрхи гарсан өвчний дэгдэлтүүд генотип А-1, энэ нь цааш хоёр хуваагдаж генотип А-2 ба В  хэлбэрээр үүсгэгдэж гэдгийг тогтоосон байна.

Малайз ба Сингапурт

1997, 2000 онуудад энтеровирус 71 ( EV71)- ийн  дэгдэлт болсон, генотип В3 ба В4 -өөр үүсгэгдсэн байсан. 1997 оноос эхлэн  \ генотип В ба С\   Сингапурт жил бүр энэ өвчлөлийн дэгдэлт бүртгэгдэх болсон.2000 оны дэгдэлт генотип В4 давамгайлсан өвчлөл байв.

Солонгост

2000 онд Солонгост энэ энтеровирус 71 ( EV71)- ийн  дэгдэлт гарч шинэ генотип С3 бүртгэгдсэн байна.

Тайваньд

1998 онд Энтеровирус 71 ( EV71)- ийн маш том дэгдэлт болж 129,106 хүн өвчилж, 405 хүүхэд хүнд хэлбэрээр өвдөж , тэдний 80 нь нас барсан байна. 1998 оноос хойш жил бүр шахам  Тайваньд жижиг дэгдэлтүүд гарч байгаа бөгөөд энтеровирус 71 ( EV71)- ийн генотип С2 ба В4  хэлбэрээр үүсгэгдсэн байна. 1998-2000 оны хооронд Тайваньд гар,хөл,амны өвчлөлийн  хоёр удаагийн дэгдэлт гарчээ.

Гонг Конгт

1987 онд энтеровирус 71 ( EV71)- ийн нэг талын саажилтын хэлбэр анх бүртгэгдсэн байна. 2001 онд энтеровирус 71 ( EV71)- ийн өвчлөлөөр нас баралт гарсан байна. 2004-2007 онд энтеровирус 71 ( EV71)- ийн өвчлөл жил бүр 8-35 хүн өвчилж бүртгэгдсэн мэдээлэл байна. 2008 онд 18  хүн өвчлөөд байна.

Хятадад

1999-2004 онуудад энтеровирус 71 ( EV71)- ийн дэгдэлт гарч байгаагүй  боловч орон нутгийн чанартай  цөөн тооны  мэдрэлийн хэлбэрийн өвчлөлүүд  бүртгэгдэж, нас баралт хүртэл гарч байжээ. Шинжин хотод 147 хүүхдэд гар, хөл, амны өвчлөл бүртгэгдэж  тэднээс 19-нь энтеровирус 71 ( EV71)- ийн  халдвартай хэмээн тогтоогдсон байна. 1998-2004 онд Хятадад энтеровирус 71 ( EV71)- ийн генотипийн С4 хэлбэр л тархаж байжээ.

2008 оны 5 сарын 3 -нд  Хятадын эрүүл мэндийн байгууллагаас энтеровирус 71 ( EV71)- ийн халдвар Фуянг, Анхуй, Жижианг, Гуангдонг  хотуудад олон хүнийг хамарсан томоохон хэмжээний дэгдэлт тархаад байгааг мэдээлсэн байна. Энэ өдрийн байдлаар нийт 3736 хүүхэд голцуу өвчилж, 42 нь хүнд байдалтай, 22 нь нас бараад байгааг мөн мэдээлжээ.

5 сарын 5-ны байдлаар Жижианг хотод 6,300 өвчлөл бүртгэгдэж,26 хүүхэд нас барсан байна.Өвчилсөн хүүхдүүд  6 хүртлэх насныхан зонхилж,тэр дундаа 2 хүртэл насныхан илүү их  энэ өвчинд өртсөн байна.

5 сарын 16 -ны байдлаар энтеровирус 71 ( EV71)- ийн дэгдэлт  Хятадад 24,932 -т хүрч тэдгээрээс 43 нь нас бараад байна.

Эмчилгээ

Шинж тэмдгийн эсрэг эмчилгээ хийнэ. Халуурах үед парацитамол буюу tylenol  уулгана. Аспирин 12 -оос доош насны хүүхдэд  болж өгвөл уулгах хэрэггүй. Шилэн аяганд хагас цайны халбага давс хийж уулгахгүйгээр амыг зайлуулна. Шингэн юм сайн уулгах хэрэгтэй. Жимсний шүүс,лаазтай ундаа зохимжгүй. Учир нь эдгээр нь хүчиллэг учир аманд гарсан шархыг улам хорсгож өвтгөдөг.Хамгийн зохимжтой ундаа бол буцалгасан бүлээн сүү.Ялангуяа халуурч байгаа үед шингэн зүйл нэмэлтээр уулгах шаардлагатай.

Гарч болох хүндрэл

Шингэний дутагдалд орж, таталт өгч болно.Шингэний дутагдалд орж буй шинжүүд:

• Арьс  салст хуурайшина.
• Жингээ алдаж эхэлнэ.
• Тайван биш болно
• Үргэлжлэн халуурна
• Хөдөлгөөн багасч сулран шээс өтгөн бараан өнгөтэй болно.

Урьдчилан сэргийлэлт

Халдвартай хүнийг тусгаарлана. Бохир гарын өвчин. Хүүхдийг гараа зөв ,сайн угааж сургахад онцгойлон анхаарах хэрэгтэй.

Б.Сэлэнгэ \Чикаго\

2. Хүүхдийг өвчилсөн тухай сургууль, цэцэрлэг, өрхийн эмчдээ нэн даруй мэдэгдээрэй.

3. Биеийн халууныг тогтмол үзнэ.

4. Хүүхдийг дулаан хувцаслаж, аминдэмээр баялаг, илчлэг сайтай хоол хүнс, чацаргана, аньс, зөгийн бал, халуун сүү, аарц хэрэглүүлнэ.

5. Витамин С-г уусмалаар эсвэл үрэл, шахмалаар өгнө.

6. Гэр бүлийн бүх гишүүд гарын ариун цэврийг маш сайн сахиж, гараа савандаж угаах бөгөөд ариутгалын бодистой (1 л усанд 10 ширхэг

шахмал хлорамин) уусмалаар өвчтэй хүүхдийн ялгадсаар (өтгөн, шүлс, цэврүүт тууралтын шүүс) бохирлогдсон орчны эд зүйлсийг арчиж ариутгана.

7. Хүүхдээ хөхүүлэхдээ гар, хөхөө сайн угаана.

8. Гэр орондоо өдөр бүр чийгтэй цэвэрлэгээ хийж, агаар салхи сайн оруулж 15 минутаар өдөрт 2 цаг тутам агаар сэлгэж байх шаардлагатай.

Хэзээ эмнэлэгт хандах вэ?

• Биеийн халуун 38 хэмээс ихсэх
• Тууралт нэмэгдэх, шархлах, идээлэх
• Бөөлжих
• Толгой өвдөх
• Амьсгаадах
• Гар хөл сулрах
• Хөөстэй ягаан цэр гарах
• Унтамхай, тайван биш болох зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл 100 тоот утсанд холбогдоно уу.

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв

Хятадад гарсан энтеровирусын халдвар Монголд тархаж олон зуун хvн өвдөөд байна. Сонин хэвлэлд гарч байгаа мэдээнээс үзвэл энтеровирусын халдвар чухам хүү аюултай, эмчлэгдэшгүй, аймшигтай өвчин юм байх.

Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ байдал өөр байгааг хүмүүс мэдэхгүй байгаа нь харамсалтай. Энтервирус -71 (EV71)-ын халдвар авсан хүүхдүүдийн дундах нас баралт нь өргөн тархсан хүүхдийн бусад өвчнийхөөс илүү гараагүй гэдгийг мэргэжилтнүүд онцолж байна.

Түүх

Энтервирус -71 нь гэв гэнэт сая илрээд байгаа аймшигт өвчин үүсгэгч гэдэг нь ор үндэсгүй зүйл юм. Энтервирусуудын бүр 1940-50 онуудад америкийн судлаачид нээн илрүүлжээ. Энэ төрлийн вирус нь хүний гэдсэнд үржих чадвартай ч төв мэдрэлийн системийг хамгийн ихээр гэмтээх аюултай.

Төрөл зүйл

Энтервирусууд нь пиковирус буюу асар жижиг вирус ба РНХ төрөлд багтдаг. Дотроо хүнд аюултай 67 зүйлтэй. Эдгээрээс 3 нь полиомелтийнх /нугасны бор эстэс/, 23 нь Коксаки А-ийнх, 31 нь ЕСНО-вирус, 4 нь энтеровирус 68-71.

Явц ба тархалт

Энтеровирусын халдваруудын 85% орчим нь ямар ч шинж тэмдэггүй явцтай байдаг бол 12-14% -д нь вирусын гаралтай хөнгөн хэлбэрийн халуурал гэж оношлогддог. Харин менингит, энцефалит /тархины үрэвсэл/ г.м. ноцтой байдлаар хүндэрдэг өвчлөл нь нийт халдварын ердөө 1-3 % байдаг ажээ.