Эрүүл мэнд » Шинжилгээ

Цусны бүлэг

103 — Fri, 04 Dec 2009 15:22:53 +0000

Ерөнхий

Өдөр тутмын амьдралд тэр бүр хэрэг болоод байдаггүй болохоор хэддүгээр цусны бүлэгтэйгээ мэддэг хүн цөөн. Тэгэж байгаад гэмтэж бэртэх, өвчин эмгэг тусах, эсвэл гадаад явах хэрэгтэй болохоор л аргагүйн эрхэнд цусныхаа бүлгийг тодорхойлуулдаг. Ингэхэд яагаад ийнхүү цусыг бүлэг болгон хуваагаад байгаа юм бэ, ямар хэрэгтэй юм бэ гэсэн асуулт төрөх нь зүйн хэрэг. Энэ талаар ойлгомжтой товчхон танилцуулахыг хичээв.

Цусны бүлэг

Цусны улаан эс буюу эритроцитүүд дээр цусны бүлгийн антиген гэж нэрлэгддэг тусгай уургууд байдаг. Харин цусны сийвэн буюу плазм дотор эдгээр антигенүүдийн эсрэг үйлчлэлтэй антибиет буюу antibody гэгч зүйл ялгардаг. Ингээд адил нэртэй антиген ба антибиет хоёр “учрахаараа” харицлан үйлчлэлд орж эритроцитүүд нь хоорондоо наалдчихдаг. Нэг ингээд наалдчихсан бол эритроцитүүд нь хүчилтөрөгчийг тээвэрлэж чадахаа байчихдаг /хүчилтөрөгчгүй бол хүн удаан тэсэхгүй нь мэдээж/. Ийм учраас нэг хүний цусанд адил нэртэй антиген ба антибиет хоёр байдаггүй. Энэхүү антиген ба антибиет хоёрын хослолыг та бид цусны бүлэг гэж ялгадаг. Улмаар дээр хэлсэнчлэн эритроцитүүд нь наалдаж үхэлд хүргэхээс сэргийлэх үүднээс зөвхөн адил бүлгийн цусыг сэлбэж хийх шаардлагатай болдог.

Хүний биеийн бүх уургуудын адилаар цусны бүлгийг тодорхойлогч антиген ба антибиетүүд нь хүнд эцэг, эхээс нь удам дамжин ирдэг. Ингэхдээ цусны бүлэг бус харин зөвхөн уургууд нь удамшдаг болохоор уламжлан ирсэн уургууд нь яаж хосолсноос болоод эцэг, эхээсээ өөр цусны бүлэгтэй байж ч болно.

Үүнээс гадна маш олон янзын антиген, антибиетүүд байдаг болохоор тэдэн дээр үндэслэн цусыг өөрөөрянз бүрийн бүлэг болгон ангилсан байдаг. Нийт цусыг 43 янзаар бүлэг болгон ангилсан байдгаас заримыг нь дурдвал:
АВО систем, Резус систем, Келлийн систем, Киддын систем, Даффийн систем, MNSs систем г.м.

Эдгээрээс АВО систем буюу манайд нэрлэж заншиснаар цусыг 1-ээс 4 хүртэл бүлэглэж ангилдаг систем нь дэлхийд хамгийн өргөн ашиглагддаг. Энэхүү системээр бол цусны дараах байдлаар бүлэг болгон хуваадаг.

Антигенууд: А, В; Антибиетүүд : альфа, бета.

Удамших явц: IA гэсэн генийн нөлөөгөөр А уураг нийлэгждэг, IB гэсэн ген нь В гэсэн уургийг, i нь уураг нийлэгжин удамих команд өгдөггүй.

I буюу О, /ОО/ цусны бүлэг. Генийн хэлбэр нь ii. Энэ бүлгийн цусны улаан эс буюу эритроцитүүд дээр нь антиген байдаггүй, харин цусны сийвэн буюу плазмд нь хоёр төрийн антиетүүд хоёул байж байдаг.

II буюу А, /АО/ цусны бүлэг. Генийн хэлбэр нь IA\IA эсвэл IА\i. Эритроцитууд дээр нь А антиген, плазмад нь бета антибиет.

III буюу В /ВО/ цусны бүлэг. Генийн хэлбэр нь IB\IB эсвэл IВ\i. Эритроцитүүд дээр нь В антиген, плазмад нь альфа антибиет.

IV буюу АВ цусны бүлэг. Генийн хэлбэр нь IA\IB. Эритроцитүүд дээр хоёр антиген хоёул байрласан, плазмад нь хоёр антибиет хоёул байхгүй.

Эцэг, эхийн цусны бүлгээс хамаараад хүүхдийн цусны бүлэг нь дараах хэлбэрээр байж болно:

Эцэг, эх нь хоёул нэгдүгээр буюу О бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь зөвхөн нэгдүгээр бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь хоёул хоёрдугаар буюу А бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь нэг, эсвэл хоёрдугаар бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь хоёул гуравдугаар буюу В бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нэг, эсвэл гуравдугаар бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь нэг ба хоёрдугаар бүлгийн цустай болно хүүхдүүд нь нэг, эсвэл хоёр хоёрдугаар бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь нэг ба гуравдугаар бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь нэг, эсвэл гуравдугаар бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь нэг ба дөрөвдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь хоёр, эсвэл гуравдугаар бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь хоёр ба гуравдугаар бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь ямар ч бүлгийн цустай байж болно.

Эцэг, эх нь хоёр ба дөрөвдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь хоёр, эсвэл гурав, эсвэл дөрөвдүгээр бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг эх нь гурав ба дөрөвдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь хоёр, эсвэл гурав, эсвэл дөрөвдүгээр бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг, эх нь хоёул дөрөвдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхдүүд нь хоёр, эсвэл гурав, эсвэл дөрөвдүгээр бүлгийн цустай байх болно.

Эцэг эх хоёрын аль нэг нь нэгдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхэд дөрөвдүгээр бүлгийн цустай байна гэж байхгүй.

Эцэг эх хоёрыны аль нэг нь дөрөвдүгээр бүлгийн цустай бол хүүхэд нэгдүгээр бүлгийн цустай байна гэж байхгүй.

Хүүхдийн цусны бүлэг эцэг, эхийн цусны бүлгээс хамааран тодорхойлогдох магадлал :

Эхийн цусны бүлэг

Эцгийн цусны бүлэг

1 (OO)

2 (AO)

3 (BO)

4 (AB)

1 (OO)

1 (00) – 100%

1 (00) – 50%

2 (A0) – 50%

1 (00) – 50%

3 (B0) – 50%

2 (A0) – 50%

3 (B0) – 50%

2 (AO)

1 (00) – 50%

2 (A0) – 50%

1 (00) – 50%

2 (A0) – 50%

1 (00) – 25%

2 (A0) – 25%

3 (B0) – 25%

4 (AB) – 25%

2 (A0) – 50%

3 (B0) – 25%

4 (AB) – 25%

3 (BO)

1 (00) – 50%

3 (B0) – 50%

1 (00) – 25%

2 (A0) – 25%

3 (B0) – 25%

4 (AB) – 25%

1 (00) – 50%

3 (B0) – 50%

2 (A0) – 25%

3 (B0) – 50%

4 (AB) – 25%

4 (AB)

2 (A0) – 50%

3 (B0) – 50%

2 (A0) – 50%

3 (B0) – 25%

4 (AB) – 25%

2 (A0) – 25%

3 (B0) – 50%

4 (AB) – 25%

2 (A0) – 25%

3 (B0) – 25%

4 (AB) – 50%

Цусны бүлгээр үл таарах тохиолдол

Жирэмсний үед манай сайт дээр өмнө гарч байсан резус зөрчилдөөнөөс гадна цусны бүлэгтэй холбоотой зөрчилдөөн үүсэх эрсдэл байдаг. Эхэд байхгүй антиген нь урагт байгаа үед эхийн бие нь антигений эсрэг антибиет ялгаруулж эхэлж болзошгүй байдаг. Ийм зөрчилдөөн нь дараах тохиолдлуудад үүсэж болзошгүй:

ураг II буюу АО бүлгийн цустай харин эх нь нэг буюу ОО, эсвэл гурав буюу ВО бүлэгтэй үед

ураг III буюу ВО бүлгийн цустай харин эх нь нэг буюу ОО, эсвэл хоёр буюу АО бүлэгтэй үед

ураг IV буюу АВ бүлгийн цустай харин эх нь өөр аль нэг бүлгийн цустай үед.

Иймд эх, эцэг хоёр өөр өөр бүлгийн цустай тохиолдолд /эрэгтэй нь нэгдүгээр буюу ОО бүлгийн цустайгаас бусад/ цусны бүлгийн антибиет урагт байгаа эсэхийг шалгаж байхыг зохистой гэж үздэг.

Резус фактор, резус зөрчлийн талаар энд дарж уншаарай.

Хорт хавдар /өмөнгийн маркерууд ба хорт хавдрын оношилгоон дахь тэдгээрийн гүйцэтгэдэг үүрэг

103 — Wed, 12 Aug 2009 12:49:53 +0000

Хорт хавдар/өмөнгийн маркерууд гэдэг нь аль нэгэн ганц, эсвэл олон төрлийн хавдрын үед өвчтөний цус, шээс, эсвэл эдээс хэвийн хэмжээнээс илүүгээр илэрдэг бодисууд юм. Гормон буюу даавар, фермент, сөрөг биет зэрэг олон янзын бодисууд нь хавдрын маркерийн үүрэг гүйцэтгэж байж болно.

Хавдрын маркерийн хэмжээ, агуулгыг нь тодорхойлсноор хавдрыг эрт оношлох боломж олгодог. Мөн хавдрыг эсрэг янз бүрийн эмчилгээний үр дүнг үнэлэхэд ашигладаг. Ингэж эмчилгээний үр дүнг тодорхойлох явцад анхандаа өндөр байсан маркерийн хэмжээ нь буурах нь нааштай үзүүлэлт гэж үздэг. Одоогоор эрдэмтэд зуу орчим хавдрын маркеруудыг илрүүлээд байгаа ч бодит практик дээр цөөн хэдийг нь ашиглаж байдаг. Иймд аль нэгэн маркерийн хэмжээ буурсан, эсэн нэмэгдсэн нь ямар зүйлийг өгүүлээд байгааг зөвхөн нарийн мэргэжлийн эмч л үнэн зөв тодорхойлж чадна гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Маркерийн судалгааг хийхдээ хураагур судас буюу венийн судаснаас цус авдаг.

Доорх хүснэгтэнд хамгийн өргөн ашигладаг хавдрын маркеруудын нэр, байвал зохих хэвийн хэмжээг харуулав.

Товч нэр	Маркер	Хэвийн хэмжээ	Маркерийн хэмжээг байнга нэмэгдүүлдэг хавдар	Маркерийн хэмжээг байнга бус нэмэгдүүлдэг хавдар
PSA	Prostat specific antigen- Түрүү булчирхайн онцог антиген	< 4 ng/ml	Түрүү булчирхайн хорт хавдар
CA125	Өндгөвчний салсархаг хорт хавдар	< 35U/ml	Өндгөвчний илдэсийн хорт хавдар	Хөхний булчирхайн хорт хавдар Шулуун гэдэс, бүдүүн гэдэсний хорт хавдар
CA 15-3		< 32 U/ml	Хөхний булчирхайн хорт хавдар
CA 19-9		< 33 U/ml	Нойр булчирхайн хорт хавдар Бүдүүн гэдэс, шулуун гэдэсний хорт хавдар
AFP	Alfa phetoprotein Альфа фетопротеин	<40 ng/ml	Элэгний өмөн Өндөгөвчний хорт хавдар
CEA	Cancer embrional antigen Карцино эмбриональ антиген	< 2.5 ng/ml	Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар Уушигны хорт хавдар	Хөхний булчирхайн хорт хавдар Өндөгөвчний хорт хавдар
FDP	Fibrinogen degradation products Фибриногений бодисын солилцооны бүтээгдэхүүн	< 4microg/ml	Олон эрхтэний хорт хавдар
ROM’s Fre radicals	Reactive Oxygen Metabolites Свободные радикалы	300-320 U.Carr	Олон эрхтэний хорт хавдар	Үрэвслийн эрчимтэй үйл явц бүхий өвчин эмгэг

Маркерийн хэмжээ тодорхойлох аргын ач холбогдол ба ашиглагдах хүрээ

PSA
Түрүү булчирхайн онцлог антиген нь түрүүн булчирхайн хорт хавдар туссан байж болзошгүй гэгдсэн эрэгтэйчүүдэд үзэх явцад өргөн ашиглагддаг. Энэ антигений хэмжээ нэмэгдэх нь түрүү булчирхайн өмөнг илрүүлэх, өмөнгийн эмчилгээний үр дүнг үнэлэхэд ашигладаг хамгийн мэдрэмтгий маркер гэж үздэг.

40-с дээш насны эрчүүдийн цусан дахь PSA-ийн хэмжээ өндөрсөхийг цаашид хэт авиа, булчирхайн эдийн дээж авах зэрэг илүү нарийвчилсан шинжилгээ хийх дохио байх ёстой гэж үздэг. Гэхдээ үүнтэй зэрэгцэн булчирхайн хоргүй хавдар, түрүүн булчирхайн архаг үрэвсэл бүхий өвчтөнүүдийн 30-50% нь PSA-ийн хэмжээ дунд зэрэг ихэссэн байж болдог гэдгийг анхаарах хэрэгтэй байдаг ажээ.

CA-125
Өндөгөвчний ийлдэсийн хорт хавдрын үед энэ маркерийн хэмжээ ихэсдэг болохоор ач холбогдолтой байдаг бол өндөгөвчний салстлаг өмөнгийн үед хэмжээ нь нэмэгдэггүй байна. Хөхний хорт хавдар болон бүдүүн гэдэсний хангалттай том хэмжээний хавдрын үед хэмжээ нь мөн нэмэгддэг. Үүнээс гадна эндометриоз, бүдүүн гэдэсний үрэвслийн өвчин, элэгний цирроз, нойр булчирхайн архаг үрэвслийн үед маркерийн агуулга дунд зэргээр нэмэгддэг.

CA-15.3
Энэ маркерийн хэмжээ нь хөхний хорт хавдрын үед ач холбогдолтой байдаг. Гэхдээ үүнтэй зэрэгцэн хөхний булчирхайн хоргүй эмгэгийн үед агуулга нь өндөрсөж болно.

CA-19-9
Энэ маркерийн хэмжээ нь шулуун гэдэс ба бүдүүн гэдэсний өмөн, нойр булчирхайн өмөнгийн үед гол төлөв нэмэгддэг. Гэхдээ нойр булчирхайн архаг үрэвсэл, шулуун гэдэсний шархлаат үрэвсэлтэй өвчтөнүүдийн CA-19-9 маркерийн хэмжээ дунд зэргээр нэмэгдэг.

Ca-72-4
Энэ маркерийн хэмжээ нь дийлэнхдэ ходоодны өмөнгийн үед нэмэгддэг.

AFP
AFP буюу альфа-фетопротеиний хэмжээ нэмэгдэхийг элэгний хорт хавдрын найдвартай маркер болж өгдөг. Гэвч үүнээс гадна жирэмсэн эмэгтэйчүүд, элэгний цирроз, идэвхтэй архаг гепатит, элэгний хорт бодисын гэмтэл зэргийн үед альфа-фетопротеинийн хэмжээ нь нэмэгдсэн байж болдог.

CEA
Бүдүүн гэдэсний өмөн, уушигны өмөнг танихад CEA маркерийн хэмжээ тодорхойлдог. Цөөн хувьд нь хөхний хорт хавдар, өндөгөвчний хорт хавдартай өвчтөнүүдийн CEA маркерийн хэмжээ нэмэгддэг. Үүнээс гадна нойр булчирхайн архаг үрэвсэл, архаг гепатит, хатгаа, механик шар зэрэг өвчний үед CEA-ийн хэмжээ нэмэгддэг аж.

FDP
Уушиг, хөхний булчирхай, ходоод, шулуун гэдэс, элэг, өндөгөвч, бамбай булчирхай, нойр булчирхай, давсаг зэргийн хорт хавдар, лейкоз, лимфомын үед FDP буюу фибриногений бодисын солилцооны бүтээгдэхүүний хэмжээ нэмэгддэг.

ROM’s (Fre radicals)
Цусан дахь хүчилтөрөгчийн чөлөөт радикалуудын тоо нэмэгдэх нь бие махбодид гэмтлийн процесс байгааг илтгэдэг. Ийм үзэгдэл нь маш осолтой ч удаан хугацаанд илрэлгүй явагддаг г.м. олон өвчний үед ажиглагддаг. Тухайлбал, судасны хатуурал, архаг гепатит, бөөрний өвчин, чихрийн шижин, уушигны архаг өвчин, ходоод бологн гэдэсний өвчин, янз бүрийн эрхтэний хорт хавдар зэрэг.

Тухайн хүнд байж болзошгүй гэж үзсэн хавдрын аль нэгэн маркерийн шинжилгээ авдаг. Харин урьдчилсан сэргийлэх үзлэгийн үед олон тооны маркерүүдийн цогц шинжилгээ хийдэг. Ингэснээр олон тооны хорт хавдруудыг эрт шатанд илрүүлэх боломжтой болдог тул их чухал юм. Харин хавдрыг эрт таньж оношилно гэдэг нь эмчилгээний үр дүнг илүүтэй үр дүнтэй болгож өгдөг.

Анхаарах зүйлс
Хавдрын маркеруудын агуулга болон агуулгын өөрчлөлтийг тодорхойлох явц нь шинжилгээний үр дүнд нөлөөлж, гажуудуулдаг хүчин зүйлсийн талаарх нарийн мэдлэгэтэй байхыг шаарддаг. Энэ нь шинжилгээний эмч нараас гадна өвчтөний эмчилгээг хариуцан хянаж байдаг эмч нарт ч хамааралтай.

Хавдрын маркерүүдийн хэмжээ нь түүний ялгарал, нийлэгжилт зэргээс гадна хавдрын масс, тархалт, цус авахы үеийн өвчтөний байрлал, маркерийн задрал зэрэг амьд бие махбодид явагдаж байгаа зүйлсээс хамаарна. Үүнээс гадна дээж болгон авч амьд биенээс салсны дараагаар дараах хүчин зүйлс нь шинжилгээний үр дүнд нөлөөлдөг, үүнд:

-хадгалах нөхцөл ( PAP)
-цус авалтаас хойш центрифуг дээрх эргүүлэх хүртэл өнгөрсөн хугацаа (NSE )
-гемолиз ба шар (PSA, NSE),
-авсан дээжийн арьстай шүргэлцсэн байдал (SCC)
-дээжийн шүлсээр бохирдсон байдал (SCC, CA19-9, CEA, TPS)
-эмийн бэлдмэлүүдийн нөлөө (PSA)
-шинжилгээг гүйцэтгэж байгаа тухайн аргын онцлог. Зарчмын хувьд төстэй ч өөр өөр үйлдвэрлэгчдийн сорьцууд нь нэг ийлдэс дээр огт өөр үр ялгаатай үр дүн үзүүлж, улмаар хуурамч сэдрэлт, эсвэл эдгэрэлтийг харууан эмчилгээтэй холбоотой буруу дүгнэлт гаргахад хүргэж болзошгүй.

Дийлэнх маркерүүд нь шинж тэмдэг илрээгүй байгаа өвчтөнүүдэд илрүүлэх шинжилгээ хийхэд тэр бүр тохиромжтой байдаггүй. Харин хорт хавдраар өвчлөх өндөр эрсдэл бүхий хүмүүс болон тодорхой шинж тэмдэг илрээд байгаа хүмүүст шинжилгээ хийхэд ихээхэн үр дүнтэй байдаг.

Иймд хорт хавдрын маркерийг өвчний явц ба эмчилгээний үр дүнд хяналт тавихад голчлон ашигладаг. Энэ үед маркерийн хэмжээг ганц удаа тогтоосон явдал бус харин маркерийн хэмжээний динамик өөрчлөлт /өөрөөр хэлбэл олон удаа авсан шинжилгээний үр дүнгийн өөрчлөлтийн явц/ нь хамгийн чухал ач холбогдолтой болж ирдэг. Хавдрын маркерийн динамикийг тодорхойлсноор зарим тохиолдолд хавдрын хортой, хоргүйг ялгах боломж олгодог. Ингээд ч зогсохгүй хэвийн хэмжээнээс хэтрээгүй ч агуулгынх нь хэмжээ өөрчлөгдөж байгаа байдал нь эмнэл зүйн хувьд чухал ач холбогдолтой байж болдог.
Зүй ёсны дагуу гүйцэтгэсэн үед хавдрын маркеруудын хэмжээг тогтоох нь хавдрын үйл явцад гарсан өөрчлөлтийг хүний биед тусгай багаж, төхөөрөмж оруулан оношлох бусад аргуудаас 1-6 сарын өмнө илрүүлэх боломж олгодог. Иймээс хавдрыг мэс заслын аргаар авсны дараа хавдрын маркерийн түвшинг тогтоох нь өвчний явцыг хянах чухал арга болж өгдөг.

Химийн эмчилгээ хийсний дараагаар хавдрын маркерийн агуулга тогтвортой доошлох нь эмчилгээ үр дүнтэй болсныг илтгэдэг. Харин өөрчлөлт байхгүй, эсвэл хэмжээ нь нэмэгдвэл хийсэн эмчилгээн нь хавдрын өсөлтөнд нөлөөлж чадаагүйг харуулж, цаашид эмчилгээнийхээ арга барилыг солих хэрэгтэй байгааг заадаг. Гэхдээ цацраг туяа засал, хими засал хийж эхэлсний дараах эхний хэд хоног, ихээхэн мэс ажилбар хийсний дараах эхний хэд хоногт хавдрын бүтэц эвдэрсний үр дүнд яваандаа арилдаг маркерийн хэмжээний нэмэгдэлт ажиглагдаж болдог гэдгийг мэргэжилтнүүд онцолдог.

Дахин хэлэхэд маркерийн хэмжээ яг юуг илэрхийлж байгааг зөвхөн нарийн мэргэжлийн эмч л үнэн зөв тодорхойлж чадна.

Цусны биохимийн шинжилгээ. Кальци

103 — Sun, 09 Aug 2009 03:30:11 +0000

Кальци (Са, Calcium) нь хүний биенд хамгийн ихээр агуулагддаг органик бус элемент.

Кальцийн ач холбогдол

Кальци нь биологийн хувьд хүний биенд олон чухал үүрэг гүйцэтгэдэг, үүнд:

- зүрхний хэвийн хэмнэлийг тогтоон барих, зүрхний судасны системийн хэвийн ажиллагааг хангах

- төмрийн солилцоонд оролцдог, ферментийн идэвхийг зохицуулдаг

- мэдрэлийн системийн хэвийн үйл ажиллагааг хангахад, мэдрэлийн импульсийг дамжуулахад оролцдог

- фосфор, кальци хоёр нь ясыг бат бэх, шүдийн эрүүл байлгадаг

- цусны бүлэгнэлд оролцдог, эсийн гадаргын нэвчимтгий чадварыг зохицуулдаг

- дотоод шүүрлийн зарим булчирхайн үйл ажиллагааг хэвийн болгодог

- нойргүйдлээс салахад тусладаг

- булчингийн агшилтанд оролцдог

Кальци нь хүн биенд хоол хүнснээс шингээгдэн ороод ясанд солилцоонд ороод бөөрөөр дамжин гадагшлуулагддаг.

Паратгормон г.м. дааврууд болон кальцитриол буюу витамин Д3 нь кальцийг шингэлт, гадагшлуултыг зохицуулж байдаг. Кальцийг шингээхийн тулд хүний биенд хангалттай хэмжээний Д амин дэм агуулагдаж байх ёстой.

Кальцийн цусан дахь хэвийн хэмжээ

Хүний бие дэх дийлэнх кальци нь буюу 99% шүд, ясанд байдаг бол ердөө 1% цусны сийвэнд агуулагддаг. Цусанд кальци нь дараах байдлаар байдаг, үүнд:

- чөлөөт буюу ионжсон кальци

- кальцийн лактат, кальцийн фосфат г.м. кальцийн нэгдлүүд

- альбуминтай холбогдсон кальци

Хүний цусанд 2,15-2,50 ммоль/л кальци агуулагдаж байхыг хэвийн гэж үзнэ.

Насанд хүрсэн хүн өдөрт 1 гр орчим кальцийг хоолоороо авч байх ёстой гэж үздэг. Кальци нь ээдэм, сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, бяслаг, шош, самар, хушга, наран цэцгийн самар, ногоон өнгөтэй хүнсний ногоо, сармис зэрэг бүтээгдэхүүнд агуулагддаг. Гэхдээ шоколад, их хэмжээний өөх тос, үр тариа зэрэг нь кальцийн шингэлтэнд саад болдог.

Жирэмсний үеийн кальцийн хэрэгцээ

Жирэмсний үед хоногт кальцийн хэрэгцээ нь 1000-1200 мг болж нэмэгддэг. Жирэмсний үед кальци дутагдах нь ирээдүйн ээжийн шүд, яс нь хэврэгшиж цаашид шүдний эмгэг, яс сийрэгжих эмгэг эрт үүсэх нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг. Иймд жирэмсэн эмэгтэйчүүд эмчийн заалтын дагуу витамины, эрдэс бодисын комплексийг уух ёстой. Мөн цусан дахь кальцийн хэмжээг тодорхойлох шинжилгээг өгч байх хэрэгтэй.

Гэхдээ кальцийн хоногийн хэмжээг 2000мг –аас хэтрүүлбэл хордлогод орох аюултайг санаж, эмчийн зааврын дагуу хэрэглэх ёстой.

Кальцийн илүүдэл буюу гиперкальцеми нь яс дараах эмгэгийн шинж тэмдэг байж болно, үүнд:

- бамбай булчирхайн анхдагч хэт ажиллагаа

- ясны гэмтэл дагалдуулсан өмөн

- Д амин дэмийн хэт өндөр агуулга

- Бамбай булчирхайн хордлого

- Нугасны сvрье

- Бөөрний архаг дутмагшил

Кальцийн дутмагшил буюу гипокальцеми нь дараах өвчний үед илэрдэг шинж тэмдэг, үүнд:

- рахит

- остеопороз /яс сийрэгжих/

- остеомаляци /яс зөөлрөх/

- бамбай булчирхайн үйл ажиллагаа буурах

- бөөрний архаг дутмагшил

- магнийн дутагдал

- механик шалтгаантай шар, элэгний дутмагшил

- кахекси /сульдах/

Мөн хавдрын эсрэг болон шөрмөс таталтын эсрэг эм бэлдмэл хэрэглэсний нөлөөгөөр кальцийн дутмагшил үүсч болно.

Кальцийн дутагдал нь шөрмөс татах, нойргүйдэх, сэтгэл таагүйтэх г.м. шинэ тэмдгээр илэрнэ.

Энэ мэтээр хэмжээ нь маш олон хүчин зүйлээс шалтгаалж, олон зүйлсийг илтгэж болох тул яг үнэн хэрэг дээрээ юу болоод байгааг зөвхөн мэргэжлийн эмч л үзэж байж бусад үзүүлэлтүүдтэй харьцуулсны дараа шинжилгээний хариуг тайлан уншиж чадна гэдгийг анхаараарай.

Цусны биохимийн шинжилгээ. Витамин В12

103 — Tue, 21 Jul 2009 00:44:16 +0000

Витамин В12 (цианокобаламин, кобаламин) орлуулашгүй эрдэсийн элементүүдийг агуулж байдаг амин дэм юм.

Энэ амин дэм нь хүний биед нийлэгждэггүй болохоор хүнсний бүтээгдэхүүн зэргээр зөвхөн гаднаас авах боломжтой.

В12 амин дэмийн хэвийн хэмжээ

Хэвийн хэмжээ 180 – 900 пг/мл

Насанд хүрэгчдийн хоногийн хэрэгцээ нь 3 мкг

В12 амин дэмийн дутагдал нь эрүүл мэндэд ноцтой үр дагавартай В12 –ийн дутагдлаас үүдэлтэй цус багадалт. Энэ эмгэг нь өндөг, мах, сүүн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэхээс зайлсхийдэг хүмүүст өргөн тохиолддог.

В12-ын дутагдлын үед чөмөгний эс, амны хөндий, хэл, хоол боловсруулах замын эсүүдэд өөрчлөлт гарснаар цус төлжих, сэтгэцийн өөрчлөлт, нугас гэмтэх г.м. эмгэг үүсч болзошгүй. Мөн В12-ын дутагдлаас үүдэлтэй цус багадалт нь элэг, бөөрний өвчин, цусны өвчин, хавдрын өвчин, лейкоз үүсгэж болзошгүй.

В12 амин дэми

Цусны биохимийн шинжилгээ. Фолийн хүчил

103 — Fri, 12 Jun 2009 17:47:08 +0000

Фолийн хүчил нь (Folic Acid, фолацин) В-ийн бүлгийн усанд уусдаг амин дэм.

Фолийн хүчлийн хэвийн хэмжээ

Хэвийн хэмжээ нь 3 – 17 нг/мл

Насанд хүрэгчдийн хоногийн хэрэгцээ нь 400 мкг. Жирэмсний үед энэ хэрэгцээ нь 800 мкг болтол нэмэддэг.

Фолийн хүчлийн эх үүсвэр нь гэдэсний бичил биетүүд.

Фолийн хүчил нь ногоон өнгөтэй хүсний ногоонд ихээр агуулагддаг. Ийм ч учраас латин хэлний фолиум буюу навч гэсэн үгнээс нэрээ авчээ.

Цусан дахь фолийн хүчлийн хэмжээ дутагдалтай байх нь дараах өөрчлөлтүүдийн шинж тэмдэг байдаг.

- хоол, тэжээлийн дутагдал

- фолийн хүчлийн шингэлт алдагдах /ходоод, гэдсийг тайруулсны дараа/

- В12 амин дэмийн дутагдал

- Архинд донтох

- Халуурал

- Гемолитик анеми

- Хорт хавдар

- Хүүхдийн бамбай булчирхайн хэт ажиллагаа

- Элэгний эмгэг

- Анорекси

Мөн аспирин, бисептол, эстроген г.м. эм бэлдмэлүүд нь фолийн хүчлийн хэмжээг бууруулдаг.

Зөвхөн ургамлын гаралтай хүсний бүтээгдэхүүн хоолондоо хэрэглэх, нарийн гэдэний эмгэгийн үед фолийн хүчлийн хэмжээ ихэсдэг.

Цусны биохимийн шинжилгээ. Фосфор

103 — Tue, 09 Jun 2009 17:45:26 +0000

Фосфор (Р) нь эсийн доторх фермент юм. Төв мэдрэлийн системийн хэвийн ажиллагаанд зайлшгүй шаардлагатай элемент юм.

Фосфорын нэгдлүүд нь хүний биеийн эс болгонд байдаг бөгөөд физиологийн химийн бараг бүх урвалд оролцдог.

Органик бус элемент фосфор нь хүний биед органик бус фосфатууд, липидүүд, нуклеотидуудын хэлбэрээр хүний биед байдаг.

Хүний бие дэх фосфорын агуулгыг паратгормон, кальцитонин болон Д амин дэм зохицуулж байдаг.

Фосфор нь хүний биед хоол, хүнсээр орж ирдэг бөгөөд загас, мах, өндөх, самар, үр зэрэг агуулагддаг.

Хангалттай хэмжээний кальци, витамин Д байж байж фосфор хэвийн үзүүлэх нөлөө хэвийн байдаг. Кальци ба фосфорын харьцаа нь 2:1 байх ёстой. Төмөр, хөнгөн цагаан, магнийн илүүдэл нь фосфорын үзүүлэх нөлөөг үр дүн багатай болгодог.

Фосфорын цусан дахь хэвийн хэмжээ

Нас Цусан дахь фосфорын хэмжээ, ммоль/л

2 хүртэлх ойтой 1,45 -2,16

2 – 12 настай 1,45 – 1,78

12 – 60 настай 0,87 – 1,45

60 дээш насны эмэгтэй 0,90 – 1,32

60 дээш насны эрэгтэй 0,74 – 1,2

Насанд хүрсэн хүний фосфорын хоногийн хэрэгцээ нь 800-1200 мг. Жирэмсэн, хөхүүл эхчүүдийн фосфорын хэрэгцээ нь илүү өндөр байдаг.

Яс, бөөр, бамбай булчирхайн дааврын өвчнийг оношлогоонд цусан дахь фосфорын хэмжээг тодорхойлох шинжилгээг хийдэг.

Цусан дахь фосфорын хэмжээ ихсэх нь дараах өөрчлөлтүүдийн дүнд үүсч болно, үүнд:

- ясны эд гэмтэх

- Д амин дэмий хэт их хэмжээ

- Ясны хугарал эдгэх

- Бамбай булчирхайн дааврын үйл ажиллагааны дутагдал

- Бөөрний архаг болон хурц дутмагшил

- Яс сийрэгжих

- Ацидоз

- Цирроз

Мөн хавдрын эсрэг үйлчилгээтэй эм, бэлдмэл хэрэглэсний дараа фосфорын хэмжээ нэмэгддэг.

Цусан дахь фосфорын хэмжээ нь дараах тохиолдолд багасч болно, үүнд:

- өсөлтийн гормоны дутагдал

- рахит

- пародонтоз

- фосфорын шингээлт алдагдах, гүйлгэх, бөөлжих

- цусан дахь кальцийн хэмжээ ихсэх

- бамбай булчирхайн дайврын хэт ажиллагаа

- тулай

- гиперинсулинеми /чихрийн шижингийн эмчилгээний үед/

Цусны биохимийн шинжилгээ. Магни

103 — Tue, 09 Jun 2009 17:34:36 +0000

Магний (Мg, Magnesium) нь олон тооны ферментийн найрлагад ордог бөгөөд эсийн дотор идэвхтэй элемент юм. Мөн эритроцит, булцин, элэг г.м. бусад эд, эрхтэнд агуулагддаг. Магни нь зүрх, мэдрэл болон булчингийн эдийн хэвийн үйл ажиллагаан илүү чухал хэрэгтэй байдаг.

Насанд хүрсэн хүн хоногт 300-400 мг магни хэрэглэж байх ёстой гэж үздэг. Жирэмсэн болон хөхүүл эхчүүдийн магнийн хэрэгцээ нь үүнээс хэд дахин өндөр байна.

Магни нь нимбэг /лимон/ грейпфрут, самар, хар ногоон өнгийн хүнсний ногоо, алиманд агуулагддаг. Харин согтууруулах ундаа, шээс хөөлгөх бэлдмэл, жирэмслэлтээс сэргийлэх эм уух зэрэг магни нь шингэхгүй байж болно.

Магнийн цусны плазм дахь хэвийн хэмжээ

Хэвийн хэмжээ нь насанд хүрэгчдэд 0,65 – 1,05 ммоль/л

Магнийн цусан дахь хэмжээг тодорхойлох шинжилгээг мэдрэлийн гаралтай гажиг, бөөр болон бөөрний булчирайн дутмагшил, зүрхний хэмнэл алдагдал, бамбай булчирайн байдлыг тодорхойлох зэрэг хийдэг.

Цусан дахь магнийн хэмжээ өндөр байх нь дараах өөрчлөлтүүдийн шинж тэмдэг, үүнд:

- шингэний дутагдал

- бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны дутагдал

- бөөрний дутмагшил

- бөөрний булчирхайн дутмагшил

- миелом

- магнийн бэлдмэлийн тунг хэтрүүлэх

Магний агуулсан бүтээгдэхүүн нь цусан дахь магнийн хэвийн хэмжээг барихад хангалтгүй байх нь бий. Магний дутагдал нь дараах тохиолдолд үүсдэг, үүнд:

- өлсөх, хоолны дэглэм барих зэргээс үүдэлтэйгээр хоол хүнсээр орж ирэх магний дутагдах

- магнийн шингэлт алдагдах

- бамбайн дайвар булчирайн үйл ажиллагааны дутагдал

- бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны дутагдал

- архаг архинд донтолт

- шижингийн гаралтай ацидоз

- фосфорын дутагдлаас үүдэлтэй хүүхдийн рахит

- удамшлын гаралтай фосфорын дутмагшил

- кальцийн илүүдэл

- бөөрний дутмагшил

- сүү хэт их ялгарах

Цусны биохимийн шинжилгээ. Хлор

103 — Tue, 09 Jun 2009 17:32:28 +0000

Хлор (Cl, Chloride) нь эс гаднах шингэн болон ходоодны хүчлийн гол фермент юм.и Хлор нь осмотик даралтыг тогтворжуулах, цусны хүчил шүлтийн баланасыг тохируулах гээд олон янзын чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Хлорын давсны нэгдэл хэлбэрээр хүний биед орж ирдэг. Хлор нь биеийн усны тэнцвэрийг тогтоон барьдаг, шаармагийг биеэс гадагшуулах чанартай г.м.

Бөөрний эмгэг, чихрийн бус шижин, бөөрний булчирхайн гажигийн үеийн оношлогоо, эмчилгээний үр дүнг хянахад цусан дахь хлорын хэмжээг тодорхойлох шнжилгээ өгөх заалтыг эмч өгнө.

Цусны сийвэн дэх хлорын хэвийн хэмжээ

Хэвийн хэмжээ нь 98 – 107 ммоль/л.

Хлор нь хүнсний давс чидун жимс /олив/-д агуулагддаг. Хлоыг 15 граммаас илүүгээр хэрэглэх үед гаж нөлөө илэрч болзошгүй.

Цусны сийвэн дэх хлорын хэмжээ нь дараах нөхцлийн улмаас нэмэгдэж болно, үүнд:

- усны дутагдалд орох

- бөөрний хурц дутмагшил

- чихрийн бус шижин

- алкалоз /шүлтлэг элемент түүний дотор хлорын агуулга нэмэгдэхтэй холбоотой өвчин/

- бөөрний булчирхайн хэт ажиллагаа

Харин цусан дахь хлорын хэмжээ дутагдах нь ходоод угаах, туулга уух, шингэний хэмжээ ихсэхтйэ холбоотой байж болохын сацуу бие махбодийн үйл ажиллагааны янз бүрийн өөрчлөлтийн үед үүсч болдог, үүнд:

- хэт хөлрөх

- бөөлжүүлэх

- үс, шүд унах

- ацидоз /хлор нь бөөрөөр хэт их хэмжээгээр ялгарахтай холбоотой өвчин/

- шээс хөөлгөх үйлчилгээтэй эмийн тунг хэтрүүлэх

- бөөрний дутмагшил

- толгойн гэмтэл

Цусны биохимийн шинжилгээ. Натри

103 — Tue, 09 Jun 2009 17:29:26 +0000

Натри (Na, Sodium) нь эсийн гаднах шингэний үндсэн бүрдүүлэгч юм. Натри болон кали нь эсийн гаднах шингэний хэмжээ, осмотик даралтыг тохируулдаг.

Na нь хүний биед чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Натри нь хэвийн өсөлтөн шаардлагатай, мэдрэлийн эс булчингийн хэвийн ажиллагаанд хэрэгтэй, кальци болон бусад эрдэс бодисыг цусанд уусмал байдлаар хадгалахад хэрэгтэй. Мөн хэт халах, наранд цохиулахаас сэргийлэхэд оролцдог, устөрөгчийн ионуудыг тээвэрлэхэд оролцдог.

Цусан дахь натрийн хэвийн хэмжээ

Хэвийн хэмжээ нь 136 – 145 ммоль/л байна.

Хоол хүнсээр орж ирж байгаа натри, бие махбодийн доторх натрийн тээвэрлэлт ба бөөр болон хөлсний булчирхайгаар гадагшлах гэсэн үйл явцаас натрийн цусан дахь агуулга хамаарч байдаг.

Натрий нь хүнсний давс, далайн хавч, лууван, үхрийн борц, тархи, бөөр, утсан маханд агуулагддаг. Гэвч цусан дахь натрийн хэмжээг ихэсгэх хялбар боловч багасагх нь хавьгүй хүнд байдаг. Хоол боловсруулах зам, бөөр, бөөрний булчирхай эмгэг, шингэн их хэмжээгээр алдах, шингэний дутагдалд орох зэргийн оношлогоонд цусны сийвэн дэх натрийн хэмжээг тодорхойлох оношлогоог хийдэг.

Сийвэнгийн натрийн хэмжээ ихсэн буюу гипернатриеми нь дараах тохиолдолд үүсдэг, үүнд:

- бие махбодид ус дутагдах

- бөөрний булчирхайн хэт үйл ажиллагаа

- ком, харааны товгорын гажиг

- бөөрний Na хуримтлагдах, чихрийн бус шижингийн vед шээс ялгаралт нэмэгдэх

- натрийн давсны хэмжээ хэт өндөр байх

Мөн зарим төрлийн эм бэлдмэл хэрэглэсний дараа болон хүнсний давс хэтрүүлэн хэрэглэх үед цусан дахь натрийн хэмжээ нэмэгддэг. Иймд утсан болон давсалсан мах, зайдас, кетчуп, гич, хурц сүмс зэргийг хэтрүүлэн хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Ялангуяа даралт ихтэй хүмүүс хүнсний давсны хэрэглээнд маш анхааралтай хандах хэрэгтэй.

Сийвэн дэх натрийн хэмжээ буурах буюу гипонатриеми нь дараах тохиолдолд ажиглагддаг, үүнд:

- хүнсэнд натрий дутагдах

- хэт хөлрөмтгий үед хөлсөөр, амьсгаадах үед уушгаар, гүйлгэх, бөөлжих үед хоол боловсруулах замаар их хэмжээний шингэн алдах

- шээс хөөлгөх үйлчилгээтэй эмийн тунг хэтрүүлэх

- бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны дутагдал

- чихрийн шижин

- хаван

- бөөрний дутагдал, нефротик хам шинж

- бөөрний архаг дутмагшил

- элэгний цирроз, элэгний дутмагшил

Зарим төрлийн эм бэлдмэл хэрэглэсний улмаас натрийн хэмжээ багас болно.

Цусны биохимийн шинжилгээ. Кали

103 — Tue, 09 Jun 2009 17:23:53 +0000

Potassium, кали нь эсийн дотор агуулагддаг бөгөөд биеийн усны тэнцвэрийг тогтоон барих, зүрхний хэмнэлийг хэвийн болгох үйлчилгээтэй. Мөн ухаан санаа саруул байхад нөлөөлөх, тархийг хүчилтөрөгчөөр хангахад оролцох, биенээс шаараг гаргахад туслах, дархлал сэргээгчийн нөлөө үзүүлэх, даралт буурахад нөлөөлөх гээд олон үйлчилгээтэй.

Хоол хүнснээс авах, хүний биенд хуваарьлагдах ба биенээс гадагшлуулагдах гэсэн явцаас хүний бие дэх калийн хэмжээ нь хамаарч байдаг. Кали нь хүний биенд хуримтлагдаггүй болохоор бага зэргийн дутагдал нь л мэдрэл, булчингийн эдийн үйл ажиллагаанд өөрчлөлт оруулан, гэдэсний түгжрэл, шээсний хэмжээ ихсэх г.м. таагүй үр дагаварт хүргэдэг. Үүнээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд калигаар баялаг хүнсний бүтээгдэхүүнийг тогтмол хэрэглэж байх хэрэгтэй. Кали нь нимбэг, жүрж, зэрэг жимс, ногоон навчтай бүх хүнсний ногоонд, гаа, наран цэцгийн үр, гадил/банан, төмсөнд агуулагддаг. Үүнээс гадна биен дэх калийн агуулгыг нэмэгдүүлэх зориулалттай тусгай бэлдмэлүүд байдаг. Гэвч ийм бэлдмэлүүдийг зөвхөн эмчийн зааврын дагуу хэрэглэх ёстой. Учир нь байх ёстой хэмжээнээсээ давч гарсан өндөр агуулга нь хүнийг хордуулдаг.

Калийн хэвийн хэмжээ

Нас Цусан дахь калийн хэмжээ, ммоль/л

12 сар хүртэлх 4,1 – 5,3

12 сараас 14 нас хүртэл 3,4 – 4,7

14-өөс дээш нас 3,5 – 5,5

Цусан дахь калийн агуулга хэвийн хэмжээнээсээ хэтэрсэн байхыг гиперкаликеми гэдэг бөгөөд дараах эмгэг өөрчлөлтийн шинж тэмдэг байж болно, үүнд:

- эсийн гэмтэл /цусын эс задрах, удаан хугацаанд өлсөх, шөрмөс татах, хүнд гэмтэл, гүн түлэгдэлт/

- шингэний дутагдал

- шок

- ацидоз /биеийн эд эс дэх хүчлийн агуулга өндөрсөх/

- бөөрний хурц дутмагшил

- бөөрний булчирхайн дутмагшил

- шингэж байгаа калийн давсны хэмжээ ихсэх

Мөн хавдрын эсрэг, үрэвслийн эсрэг болон бусад үйлчилгээтэй зарим эм, бэлдмэлийг уусны дараа калийн түвшин өндөрсдөг.

Сэтгэл санааны болон биеийн хэт ачаалал нь калийн дутагдалд хүргэж болно. Мөн этилийн спирт, кофе, сахар, шээс хөөх үйлчилгээтэй бэлдмэлүүд нь калийн үйлчилгээг буруулдаг. Мөн чихэрлэг зүйл хэт их иддэг, хоол сойх дээр суурилсан янз бүрийн хоолны дэглэм барих үед калийн дутагдал үүсч болно. Кали агуулсан бүтээгдэхүүнийг хүнсэндээ хэрэглэх замаар калийн дутагдлыг нөхөх боломжтой.

Үүнээс гадна дараах эмгэг өөрчлөлтийн үед цусан дахь калийн түвшин нь хэвийн хэмжээнээсээ багассан /калийн дутагдлыг гипокалиеми гэнэ/ байдаг , үүнд:

- гипогликеми /цусан дахь глюкозын дутагдал/

- усан хаван

- гэдэсний цоорхой

- өлсгөлөн

- удаан хугацаанд бөөлжих, гүйлгэх

- бөөрний үйл ажиллагааны дутагдал, бөөрний дутмагшил

- бөөрний булчирхайн ялгаруулдаг дааврын түвшин хэвийн хэмжээнээс өндөр байх

- магнийн дутагдал