Юуны өмнө лабораторт хандаж /мэдээж эмчийн заалтын дагуу/ гарднереллёзын шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. Ингэхдээ Gardnerella vaginalis, Mycoplasma hominis, Mobiluncus spp зэрэг гарднереллёз үүсгэгч бактери нь дийлэнх эрүүл эмэгтэйчүүдийн үтрээнд бага хэмжээгээр байж байдаг тул илрэх үгүй нь чухал бус харин тоо хэмжээ нь хэвийнээс илүү байна уу үгүй юу гэдэг нь чухал. Мөн шинжилгээний ямар арга ашиглаж байгаа нь чухал биш. Мөн эмчийн заалтаар антибиотикийн мэдрэгч чанарыг тогтоох шинжилгээ өгвөл зохистой аж.

Эдгээр шинжилгээг “Оношмед” гэсэн нэртэй лаборатори шаардлагатай түвшинд хийдэг гэж манай сайтад мэдэгдсэн болохоор ийшээ хандаж болж байна. Утас нь: 354396. Мэдээж өөр найдвартай бөгөөд ажил, гэрт чинь ойрхон лаборатори байдаг бол тэнд хандах нь илүү тохиромжтой биз. Ингэж шинжилгээ өгөлгүйгээр өөрөө өөртөө дур мэдэн онош тавиад, дур мэдэн эмчлээд эхэлбэл цаашдаа эрүүл мэндэд чинь тун таагүй тусч магадгүйг анхаараарай.

Ингээд шинжилгээний хариутай эмчлэгч эмч чинь танилцасны дараагаар ийм эмчилгээг зааж болох юм байна.

Гарднереллёзын эмчилгээ нь үтрээний шахмал эм, лаа гэсэн хэсэг газрын эмчилгээний эм бэлдмэл ба дотуур уудаг шахмал эм, капсул байдаг.

Эмчилгээ нь үтрээн дэх гарднерёлл нэртэй бактерийн тоо хэмжээг бууруулах, хэвийн өөрөөр хэлбэл хүнд хэрэгтэй бактерийг хэвийн тоог нөхөх, үтрээний хананы дархлааг сэргээх гэсэн зорилготой.

Хэсэг газар хэрэглэх эм бэлдмэлийн тоонд дараа эм орно /эхлээд бэлдмэлийн олон улсын нэршлийг заагаад дараа нь худалдаанд гарч эмийн сангаар зарагддаг арилжааны нэрүүдийг заасан байгаа/ үүнд:

• метронидазол, 0,75% гель (Метрогил, Флагил, Клион-Д 100). Бэлдмэлийг 5 хоногийн турш өдөрт хоёр удаа үтрээнд хийнэ.
• клиндамицин, 2% крем/тосон түрхлэг (Далацин). Долоо хоногийн турш өдөрт нэг удаад, шөнөдөө үтрээнд хийнэ.

Дотуур уух эмийн тоонд дараах эм орно /эхлээд бэлдмэлийн олон улсын нэршлийг заагаад дараа нь худалдаанд гарч эмийн сангаар зарагддаг арилжааны нэрүүдийг заасан байгаа/ үүнд:

• метронидазол (Клион, Метронидазол, Медазол, Метрогил, Трихопол, Флагил, Эфлоран). Бэлдмэлийг долоо хоногийн турш хоногт хоёр удаа 500 мг-аар ууна. Метронидазолийг ууж байх үед согтууруулах бүх төрлийн ундааг эрс хатуу цээрлэнэ. Өөрөөр хэлбэл эдгэрэхийг хүсэхгүй байгаа бол согтууруулах төрлийн ямар нэг ундаа ууж болох юм байна.
• клиндамицин (Далацин, Климицин, Клиндамицин). Долоо хоногийн турш хоногт хоёр удаа 300 мг-аар ууна.

Хэсэг газрын эмчилгээ хийх үед гардаг гаж нөлөө нь системийн эмчилгээний үеийнхээс бага байдаг. Гэхдээ гарднереллёз нь эмэгтэйчүүдийн үргүйдэл, дайврын үрэвсэл үүсэхэд тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг гэдгийг нь тооцон үзээд эмч нар уух заалттай эм илүүтэй онцлох нь байдаг.

Өөрөөр хэлбэл энэ хоёр төрлийн эмчилгээний аль нэгийг нь сонгоно. Аль нь илүү зохистой вэ гэдгийг мэдээж мэргэжлийн эмч л зааж мэднэ.

Жирэмсний үеийн гарднереллёзийг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эмчийн хяналтан доор хийнэ. Жирэмсний үед гарднереллёзийг өөрөө дур мэдэн эмчлэх хориотой. Жирэмсний эхний триместрт метронидазол хориотой. Клиндамицинийг жирэмсний үед хэрэглэх хориотой тул ямар эмээр орлуулахыг зөвхөн мэргэжлийн эмэгтэйчүүдийн эмч мэднэ.

Ингээд өвчин үүсгэгч бактериудыг дарангуйлах эмчилгээний дараагаар үтрээний хэвийн бичил орчныг сэргээх эмчилгээ хийнэ. Өөрөөр хэлбэл сайн бактериудын тоог хэвийн болгох арга хэмжээ авна. Үүний тулд дутагдаж байгаа сүүн хүчлийн бактериуд буюу энэ сайн бактериудыг агуулсан элгэн тараг, йогурт, дарсан байцаа зэрэг бүтээгдэхүүнийг хүнсэндээ түлхүү хэрэглэнэ.

Үүнээс гадна эдгээр бактерийг их хэмжээгээр агуулсан лактобактерин, ацилакт, “Нарине” г.м. нэмэл бэлдмэлийн дотуур ууж болон хэсэг газрын эмчилгээнд ашиглана. Гэхдээ сүүн хүчлийн бактери агуулсан эм, бэлдмэл хэрэглэхийн өмнө үтрээний кандидоз /мөөгөнцөр/ илрүүлэх шинжилгээ заавал өгөх ёстой байдгийг мартаж болохгүй ажээ. Учир нь мөөгөнцөр нь хүчиллэг орчинд сүүн хүчлийн бактериудын хамт үржих чадвартай. Мөөгөнцөр илэрвэл сүүнхүчлийн бактери агуулсан тусгай эм, бэлдмэл хэрэглэхээс зайлсхийх зөвлөгөөг эмч өгдөг.

Энэ эмчилгээтэй зэрэгцэн гэдэсний бактержлийн шинжилгээг давхар өгөх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл гэдсэн дэх сайн ба муу бактерийн чинь харьцаа алдагдсан эсэхийг давхар шинжлүүлэх хэрэгтэй гэсэн үг. Ингээд хэрэг гэдэсний бактержил буюу дисбактериоз илэрвэл түүнээ давхар эмчлэх шаардлагатай. Үгүй бол гарднереллёз гүйцэд эдгэрэхгүй, эсвэл хэсэг хугацааны дараа дахих магадлал өндөр.

Гуравдугаар шатанд нь биеийн ерөнхий эсэргүүцлийг бэхжүүлэх, дархлааг сайжруулах заслыг хийснээр эмчилгээ гүйцэд болох ёстой юм байна. Энд дархлаа сэргээх бэлдмэл, амин дэм уух, амьдралын эрүүл саруул хэв маягийг баримтлах г.м. олон арга байдгийг та өөрөө сайн мэдэж байгаа байх гэж найдаж байна.

Эмчилгээ дуусах хүртэл бэлгийн харьцаанд орохдоо бэлгэвч хэрэглэх нь зохистой. Бэлгийн харьцагчид эмчилгээ хийх нь эмэгтэйчүүдэд энэ өвчин дахих магадлалыг багасгадаггүй. Учир нь эмэгтэй хүний өөрийнх нь биеийн эсэргүүцэл, ахуйтай ихээхэн холбоотой байдаг.

Ингээд эмчилгээ дууссанаас долоо хоногийн дараа дахин шинжилгээ өгнө. Үүнээс 4-6 долоо хоногийн дараа дахин шинжилгээ өгөөд илрээгүй бол бүрэн эдгэрсэнд тооцож болох юм байна.

Анхааруулга
Цэвэр танин мэдэхүйн үүднээс танд сонирхуулж байгаа юм шүү.  Онош тавьж, эмчилгээ заах эрх зөвхөн мэргэжлийн эмчид л байдаг гэдгийг үргэлж санаж байх хэрэгтэй.

Явц
Үр тогтох хамгийн тохиромжтой үед буюу өндөгөн эс гадагшилсны дараагаар эмэгтэй хүний биед прогестерон нэртэй гормон ихээр ялгардаг. Энэ гормон ялгарснаар өндөгөн эс гадагшилсны дараах хоёр хоногийн туршид хүний биеийн суурь дулаан нь 0,4-0,6 градусаар нэмэгддэг. Өндөгөн эс нь ойролцоогоор сарын тэмдэгийн мөчлөгийн дундуур гадагшилж мөчлөгийг өмнөх ба удаах гэсэн хоёр дахь хэсэг гэсэн хоёр хэсэгт хувааж өгдөг.

Өндөгөн эс гадагшлахаас өмнөх буюу эхний хэсэгт эмэгтэй хүний биеийн дулаан нь гол төлөв өндөгөн эс гадагшилсны дараах буюу хоёр дахь хэсгээс бага байдаг. Прогестерон даавар хангалттай ялгарсан нөхцөлд мөчлөгийн дунд үеэс эхлээд биеийн дулаан нэмэгдэж эхэлдэг нь өндөгөн эс гадагшилсан гэдгийг илтгэх найдвартай шинж тэмдэг болж өгдөг. Өндөгөн эс гадагшилсны дараах хэсэг буюу хоёр дахь хэсэг нь хэвийн нөхцөлд 13-14 хоног үргэлжилж байгаад биеийн юм ирэхийн өмнө халуун нь ахиад 0,3 градус орчмоор буудаг.

Иймд базаль температур буюу суурь халуун нь нэг мөчлөгийн туршид өөрчлөгдөлгүй нэг түвшинд байх, өөрөөр хэлбэл температурын өөрчлөлтийг харуулсан график нь уналт өгсөлтгүй байх нь өндөгөн эс гадагшлахгүй байгааг илтгэж байж болзошгүй юм. Харин өндөгөн эс гадагшлахгүй байгаа тохиолдолд жирэмслэх боломжгүй.

Халууны шил сугандаа хавчуулах аргаар хэмждэг дулаан чинь суурь халуун биш юм уу гэсэн асуулт гарах нь зүйн хэрэг. Хамаг учир хүний биеийн температурын өөрчлөмтгий байдагт байгаа юм. Хүний биеийн дулаан нь өдрийн туршид өөрчлөгдөж байдаг. Их хөдөлвөл нэмэгдэнэ, даарвал буурна, халуун хоол идвэл нэмэгдэнэ, зузаан хувцас өмсвөл нэмэгдэнэ, усанд орвол буурна г.м. маш олон зүйлийн нөлөөгөөр байнга өөрчлөгдөж байдаг болохоор биеийн температурыг хэмжихэд хамгийн тохиромжтой цагийг сонгоно гэдэг тун бэрхшээлтэй болдог. Тиймээс л хүний биеийн суурь температур буюу зургаан цаг унтасны дараах тайван үеийн температурыг хэмждэг.

Шаардлага
Дараах тохиолдолд эмэгтэйчүүдэд суурь температураа хэмжин, өөрчлөтийнх нь графикийг гаргах зөвлөгөөг өгдөг, үүнд:
-Жилийн турш жирэмслэж чадахгүй байх
-Эмч үргүйдэл байж болзшогүй гэж таамагласан үед
-Эмч дааврын алдагдал үүссэн гэж таамгласан үед
-Жирэмслэх магадлалаа нэмэгдүүлэхийг хүсвэл
-Хүүхдийнхээ хүйсийг төлөвлөх аргачлалыг туршиж байгаа үед
-Өөрийн бие махбоди дотор болж байгаа үйл явцыг ойлгон хянахын тулд.

Бүх журмыг ягштал баримтлан хэмжиж гаргасан суурь дулааны график нь мөчлөгт өндөгөн эсийн гадагшлалт бий эсэхийг харуулж чадна. Гэхдээ таны байгуулсан графикийг үндэслэн жинхэнэ бодит онош, дүгнэлт хийж чадах хүн бол зөвхөн мэргэжлийн эмэгтэйчүүдийн эмч гэдгийг мэдэж авах хэрэгтэй.

Та гурван мөчлөгөөс байгагүй хугацаанд суурь температураа/халуунаа хэмжиж байж өндөгөн эс гадагшлах огноо, үр тогтоход хамгийн таатай үе, дааврын өөрчлөлт зэргийн талаарх хангалттай мэдээлэл цуглуулж авна гэдгийг тогтоож авах хэрэгтэй.

Хэмжих дүрэм
Хүний биеийн суурь температур/ суурь халууныг хэмжихдээ дараах дүрмийг ягштал баримтална, эдгээрт:

-Суурь халуунаа мөчлөгийн дуртай өдрөөс эхлэн хэмжиж болох ч мөчлөгийн эхний өдрөөс буюу биеийн юм ирсэн өдрөөс эхлэн хэмжих нь хамгийн тохиромжтой байдаг.

-Температурыг хэмжихдээ нэг сонгож авсан аргаа тууштай хэрэглэнэ. Халууныг амны хөндий, үтрээ, шулуун гэдсээр хэмжиж болно. Халууны шилийг суганд хавчуулах замаар температур хэмжих нь өндөр нарийвчлал багатай тул бодит үр дүн өгдөггүй. Тэгэхээр дээр дурдагдсан гурван аргын аль нэгийг нь сонгож аваад түүнээ нэг мөчлөгийн туршид өөрчлөлгүйгээр ягштал дагах хэрэгтэй.

-Ингхэдээ амны хөндийн температурыг үзэж байгаа бол халууныг шилийг хэлэн доороо хийгээд амаа жимийн 5 минутын турш хэмжинэ. Амны  хөндийн халууныг хэмждэг тусгай халуун шил байдаг.

-Үтрээ, эсвэл шулуун гэдсээр температур хэмжих үед хугацаа нь 3 минут байна.

-Халуунаа үзэхдээ өглөө, сэрсэн даруйдаа орноосоо босолгүйгээр хэмжинэ.

-Нойр бүтэн, 6 цагаас багагүй байх ёстой.

-Халууныг зөвхөн тогтсон цагт хэмжих ёстой. Хэмжих цагаас 30 минутаас илүү хоцорвол хэмжилт нь бодит байдлыг илтгэж чадахгүй.

-Дижилтал буюу электрон халууны шил, мөнгөн устай халууны шил аль алинаар нь хэмжиж болно. Нэг сонгож авсан халууны шилээ нэг мөчлөгийн туршид солихгүй байх нь чухал. Тоон халууны шил нь үтрээ, шулуун гэдсээр халуун үзэхэд тийм ч тохиромжтой биш гэж үздэг. Шулуун гэдсээр халуун хэмжих нь илүү бодит гэж үздэг бөгөөд шулуун гэдэсний халуун шил гэж тусгай, илүү нарийхан халууны шил байдаг тул эмийн сангуудаас асуух хэрэгтэй. Гэхдээ олдохгүй бол ердийн мөнгөн устай халууны шилээр үзсэн ч болно.

-Мөнгөн устай халууны шилээр хэмжиж байгаа бол унтахаасаа өмнө сэгсэрч бэлэн болгох ёстой. Учир нь өглөө босоод хэмжихийн өмнө сэгсрэх үед таны биеийн суурь дулаан өөрчлөгдөж болзошгүй.

-Суурь халууны заалтыг заавал тэмдэглэн авна. Хол замд явах, онгоцоор нисэх зэрэг нь суурь температурт мэдэгдэхүйц нөлөөлж болзошгүй. Ингэж замд явсан бол тухай бүрт заавал тусгай тэмдэглэл хийх хэрэгтэй.

-Ханиад, томуу г.м. халууралт дагалддаг өвчин туссан үе суурь дулааны үзүүлэлт нь бодит байдлыг илтгэж чадахгүй тул эдгэртлээ буюу халуун хэвийн болох хүртэл хэмжилт хийхээ зогсоож болно. Ингэж халуурч өвдсөн бол тухай бүрт заавал тусгай тэмдэглэл хийнэ.

-Нойрсуулагч эм, тайвшруулах эм, дааврын бэлдмэл зэрэг нь суурь дулаанд нөлөөж болно. Энэ мэтээр ямар нэг ууж байгаа бол заавал тусгай тэмдэглэл хийнэ.

-Жирэмслэлтээс хамгаалах ерөндөг уухтай зэрэгцэн суурь халуун хэмжих аргыг хэрэглэх нь ямар ч утгагүй.

-Архи, дарс, шар айраг г.м. согтууруулах ундаа хэрэглэсний дараах суурь дулаан нь өөрчлөгдөж болзошгүй тул мөн бодит байдлыг илтгэж чадахгүй. Ингэж согтууруулах ундаа уусан бол заавал тэмдэглэж байх ёстой.

-Дийлэнх тохиолдолд суурь температурын графиктай танилцсаны дараагаар эмч нэмэлт шинжилгээ, үзлэг хийж байж онош тавьдаг, тэгэх ч ёстой гэж үздэг.

Суур температурын графикийн жишээ
Суурь температурын график хийхийн тулд дөрвөлжин шугамтай цаас хэрэг болно. Тэндээ

Хэмжилт хийсэн мөчлөгийн өдөр, хэмжилт хийсэн огноо, хэмжилт хийсэн цаг, хэмжилтын заалт буюу халуун шилэн дээрх температурын заалтыг тэмдэглэнэ. Мөн хэмжилт хийх өмнөх өдөр эм, согтууруулах ундаа уусан эсэх, бэлгийн хавьталд орсон эсэх, өвдөж халуурсан эсэх, биеийн юм их бага, эсвэл хэвийн ирсэн эсэхийг тэмдэглэнэ.

Мөчлөг тус бүрийг тус тусад нь цаасан дээр тэмдэглэвэл дараа нь харьцуулж үзэхэд хамгийн тохиромжтой байдаг.

Ийм тэмдэглэгээ нь дараах байдалтай байж болно:

График хөтлөх зөвлөмжийн дагуу та өөрт эвтэй байдлаар өөрөөр хийсэн ч болно.

Суурь халууны график хөтлөх замаар хүүхдийн хүйсийг төлөвлөх

Хүүхдийн хүйсийг тодорхойлох олон арга байдаг. Үүний нэг нь суурь халууныг хэмжих замаар өндөгөн эс гадагшлах өдрийн тодорхойлох замаар хүүхдийнхээ хүйсийг тодорхойлох арга юм.

Хэргийн гол нь Ү хромосом буюу эр хромосом тээгч эр бэлгийн эс ба Х хромосом буюу эм хромосом тээгч хоёрын ялгаанд байдаг.

Эр хромосом нь илүү хөдөлгөөнтэй байдаг болохоор өндөгөн эстэй учрах магадлал өндөр. Гэхдээ тогтворгүй, өөрөөр хэлбэл тун хэврэг. Иймээс хоёр өдрийн дотор үр тогтож чадаагүй бол эр хромосом тээсэн эр бэлгийн эс үхнэ.

Харин эм хромосом хөдөлгөөнт чадвар багатай ч илүү тэсвэртэй. Өндөгөн эстэй учрах хүртлээ илүү удаан тэсээд, амьдраад байж чаддаг.

Тэгэхээр өндөгөн эс гадагшлахаас өмнөх ба хойших хоногуудын график хөтлөх аргаар тодорхойлж байгаад хүүхдийнхээ хүйсийг төлөвлөх боломжтой гэсэн үг. Тухайлбал, охинтой болохыг хүсвэл өндөгөн эс гадагшлахаас 2-3 өдрийн өмнө сексийн харьцаанд орно.  Харин хүүтэй болохыг хүсч байгаа бол өндөгөн эс гадагшлах өдөр секс хийх хэрэгтэй.

Энэ арга 100% баталгаа өгөхгүй ч гэлээ хүүтэй, эсвэл охинтой болох магадлалыг ихээхэн нэмэгдүүлэх нь мэдээж.

Эрсдлийн хүчин зүйл (risk factor) гэж нөлөөллийнх нь үр дүнд ямар нэг өвчин үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг зуршил /тамхи татах г.м./, эсвэл хүрээлэн буй орчинд буй хортой бодисуудын нөлөөг хэлдэг.

Энэхүү нөлөө буюу холбоос нь өвчин үүсэхэд хүргэж болзошгүй олон шалтгааны зөвхөн ганц нь тул шалтгаант хүчин зүйлсээс ялгаж үзэх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл эрсдлийн хүчин зүйл, зүйлс байна гэдэг нь өвчин үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлэх болохоос өвчин үүсгэх гол шалтгаан болохгүй. Өчвин үүсгэдэг эрсдлийн хүчин зүйлсийг нь арилгавал өвчин үүсэх магадлал нь багасна.

Тодорхойлолт

Үр тогтсон өндөгөн эс умайн хөндийн гадна бэхлэгдэхийг савны гадуурх жирэмслэлт гэдэг. Савны гадуурх жирэмслэлтийн нийт тохиолдлын 95% орчимд өндөгөн эс нь умайн хоолойд бэхлэгддэг бол бусад тохиолдолд нь умайн хүзүү, хэвлийн хөндий, өндгөвчинд бэхлэгддэг.

Эрсдлийн хүчин зүйлс

А. Архаг сальпингит. Савны гадруух жирэмслэлт болсон нийт эмэгтэйчүүдийн 50% орчмоос нь сальпингит буюу умайн хоолойн үрэвсэл илэрдэг. Зарим эх сурвалжид дурдаснаар бол сальпингит буюу умайн хоолойны үрэвсэл нь савны гадуурх жирэмслэлтийн эрсдлийг 7 дахин нэмэгдүүлдэг ажээ. Эдгээрийн дотроос хламид-ийн гаралтай сальпингит нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсгэх магадлал илүү өндөр байдаг аж.

Б. Умайн хоолойны хөгжлийн гажиг. Эдгээрт нь дивертикул буюу уут хэлбэртэй төвийлт, илүү нүх, дутуу хөгжил зэрэг орно.

В. Бага аарцаганд наалдац үүсэх. Наалдац нь эндометриоз, эсвэл хурц мухар олгой болон төрсний дараах халдварт хүндрэл, эсвэл аборт буюу үр хөндөлтийн дараа үүсч болзошгүй.

Г. Умайн хоолойд мэс ажилбар хийсэн. Эдгээр нь боолгох, савны гадуурх жирэмслэлтийн улмаас эрхтэнийг үл гэмтээх хагалгаа хийсэн, үргүйдлийг арилгах мэс ажилбар хийсэн.

Д.Умайн доторх ерөндөг ашигласан. Манайхны ярьж заншсаар спираль тавиулах замаар жирэмслэлтээс сэргийлж байсан эмэгтэйчүүдэд савны гадуурх жирэмслэлт үүсэх магадлал өндөр байдаг гэж зарим эх сурвалжууд дурджээ.

Е. Мини-пиль буюу гестагений бичил тун агуулсан эм уух, медроксипрогестероны тариулах замаар жирэмслэлээс сэргийлэх нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг аж.

Ж.Зохиомол үр тогтоолт. Экстрокорпораль үр тогтолт буюу хуруу шилэнд үр тогтоосны дараа умайд шижлүүлэхэд 5% нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсдэг ажээ.

З.Үргүйдэл. Үргүйдлийн үед шалтгаанаасаа үр хамаараад савны гадуурх жирэмслэлтийн эрсдэл өндөр байдаг.

И. 35 наснаас дээш эмэгтэйчүүд.

Оношилгоо

Эдгээр эрсдлийн хүчин зүйлс байгаа, өмнө нь савны гадуурх жирэмслэлт тохиолдож байсан бол эмэгтэйчүүд жирэмслэсэн тохиолдолд юуны өмнө аль болох эрт эмэгтэйчүүдийн эмчид үзүүлж, үтрээний эхо г.м. өндөр нарийвчлалтай багажны үзлэгт орох хэрэгтэй.

Ялангуяа хэвлийн доогуур өвдөх шинж тэмдэг илэрсэн үед яаралтай эмчид хандан үзлэгт орж савны гадуурх жирэмслэлт байгаа эсэхийг шалгах зайлшгүй шаардлагатай. Энэ мэтээр эрт оношлон шаардлагатай арга хэмжээг цаг алдалгүй авсан тохиолдолд үр тогтоох боломжоо хадгалах боломжтой.

Ерөнхий
Умайн хүзүүний өмөн нь умайн хүзүүг бүрхэж байдаг хучуур эдээс үүсдэг. Умайн хүзүүний хэвийн эсүүд нь өмөнгийн өмнөх үе шатных болж өөрчлөгдөөд, дараа нь өмөн буюу хорт хавдрын эсүүд болж хувирдаг.

Төрөл зүйл
Умайн хүзүүний хорт хавдрыг хавтгай эст ба аденокарцином гэсэн хоёр үндсэн төрөл болгон ялгадаг. Умайн хүзүүний өмөн болон өмөнгийн өмнөх үе шатны оношлогоог микроскопын шинжилгээгээр хийдэг.

Энэ төрлийн өмөнгийн 80-90% нь хавтгай эст хорт хавдар байдаг бол үлдсэн 10-20% нь аденокарценом. Аденокарценом нь сүүлийн 20-30 жилийн дотор төрсөн эмэгтэйчүүдийн дунд илүүтэй тохиолддог. Гэхдээ заримдаа умайн хүзүүний хавдар нь холимог байдаг.

Умайн хүзүний өмөнгийн өмнөх өөрчлөлт бүхий зарим эмэгтэйчүүдэд хорт хавдар үүсдэггүй. Хорт хавдар болон өөрчлөгдөх явц нь гол төлөв хэдэн жил үргэлжилдэг ч заримдаа ганцхан жилийн дотор явдаг байна. Дийлэнх эмэгтэйчүүдийн хувьд өмөнгийн өмнөх эсүүд нь эмчилгээ хийлгүйгээр алга болдог. Улмаар өмөнгийн өмнөх байдлыг эмчилж болдог бол умайн хүзүүний жинхэнэ хорт хавдрын дийлэнх тохиолдлоос урьдчилан сэргийлж болдог ажээ.

Тархалт
Умайн хүзүүний хорт хавдар нь гол төлөв дундаж насны буюу 35-55 насны эмэгтэйчүүдэд тохиолддог. Харин 20 доош насны эмэгтэйчүүдэд тохиолдох нь ховор. Нийт тохиолдлуудын 20% нь 65 дээш насны эмэгтэйчүүдэд тохиолддог.

Шалтгаан
Умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг эрсдлийн зарим хүчин зүйлсийг сүүлийн жилүүдэд баттайгаар тогтоосон юм.

Жишээлэхэд, хүний папиломын вирус. Хүний папиломын вирус нь бэлгийн замаар халдварладаг бөгөөд умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэхэд нөлөөлдөг хамгийн чухал эрсдлийн хүчин зүйл болж өгдөг гэдгийг мэдэж авахад илүүдэхгүй байх.

Хэвийн үед эсүүд нь эсийг хэт хурдан өсч хавдрын болон хувирахаас сэргийлж байдаг генийн гаралтай бодисуудыг ялгаруулж байдаг. Гэтэл хүний папилломын вирусын ялгаруулдаг Е6 ба Е7 гэсэн нэртэй уургууд нь хавдрын өсөлтийг дарангуйлдаг бодисын үйлчилгээг өөрчлөх нөлөө үзүүлж чаддаг.

Гэхдээ хүний папиломын халдвар авсан эмэгтэй хүн бүр умайн хүзүүний хорт хавдраар өвддөггүй болохоор папиломын халдвар нь хорт хавдар үүсэхэд хүргэдэг ганц гол шалтгаан болж чадахгүй гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.

Цаашилбал хүний папиломын вирусээс гадна тамхи таталт нь хорт хавдар үүсэхэд ихээхэн таагүй үүрэг гүйцэтгэдэг. Тамхины утаанд агуулагддаг хорт хавдар үүсгэх нөлөөтэй бодисууд нь умайн хүзүүний эсүүдийн ДНХ-г гэмтээснээр хорт хавдар үүсэх таатай орчин бүрдүүлнэ.

Үүнээс гадна дархлалын системийн дутагдал хорт хавдар үүсэхэд ихээхэн нөлөөлнө. Дархлалын систем нь хүнийг хорт хавдраас хамгаалж байдаг. Харин ДОХ-ын вирус нь папиломын вирусыг эсэргүүцэх чадварыг бууруулан умайн хүзүүний хорт хавдар эрт үүсэхэд хүргэдэг.

Мөн жимс, ногоо багатай хоол, унд нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг ихэсгэдэг. Энэ мэтээр олон хүчин зүйлс бий.

Эрсдлийн хүчин зүйлсийн нөлөө
Эрсдлийн хүчин зүйлс гэдэгт хорт хавдар үүсэх магадлалыг өндөрсгөдөг зүйлс ордог. Гэхдээ нэг, эсвэл хэдэн хүчин зүйл зэрэг нөлөөлнө гэдэг нь шууд хорт хавдар үүснэ гэсэн үг биш гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Гэсэн хэдий ч эрсдлийн хүчин зүйлсийг мэдэж авах нь их чухал. Юуны өмнө тамхи татах, хүний папиломын вирусын халдвар авахад хүргэж болзошгүй бэлгийн хавьтал зэрэг хүнээс шалтгаалах хүчин зүйлсийг өөрчлөх боломжтой. Цаашилбал, нас, эсвэл гэр бүлд нь умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөж байсан хүмүүс байх зэрэг хүнээс үл шалтгаалах хүчин зүйлсийг мэдэж авснаар хорт хавдрыг эрт оношлох шинжилгээ өгөх боломжтой болох юм.

Ингээд  умайн хүзүүний хорт хавдрыг үүсгэхэд хүргэх эрсдлийн хүчин зүйлсийн нөлөө:

Хүний папиломын вирус нь эрсдлийн хамгийн чухал хүчин зүйл юм. Энэ бүлэгт папилом /үү, ургацаг/  үүсгэж чадах 100 гаруй төрлийн вирус багтдаг. Эдгээрээс HPV16, HPV18, HPV31, HPV33, HPV45 зэрэг төрлийн вирусууд нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсгэж болзошгүй. Умайн хүзүүнй хорт хавдарын тохиолдлуудын бараг тэн хагас нь HPV16 ба HPV18 вирусээр үүсгэгдсэн байдаг.

Хүний папиломын бусад вирусууд нь алга, тавхай, уруул, хэлэн дээр үү үүсгэдэг. Вирусын зарим төрөл нь эрэгтэйчүүд, эмэгтэйчүүдийн бэлиг эрхтэн, хошногоны орчмыг халдварлуулдаг. Эдгээр нь бэлгийн хавьтлын үед хүнээс хүнд халдана. Гэхдээ эдгээр вирусууд нь умайн хүзүүний хорт хавдартай холбоотой байх нь ховор бөгөөд эрсдэл багатай бүлэгт хамаарна.

Эдгээр вирусууд нь умайн хүзүү, эсвэл үтрээн дээр хавтгай ургацаг үүсгэдэг. Эдгээр ургацаг нь гол төлөв умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэхэд нөлөөлдөггүй.Гэхдээ өндөр эрсдэлтэй бүлгийн вирусээр үүсгэгдсэн хавтгай ургацаг нь умайн хүзүү, үтрээний хорт хавдар болон хувирч болзошгүй.

Одоогоор хүний папиломын вирусын халдварыг эмчлэх төгс аргын нээгээгүй байгаа ч үү, ургацагийг нь хорт хавдар үүсгэхээргүй хэлбэрээр эмчилж чаддаг болсон.

Дийлэнх эмэгтэйчүүдийн хувьд дархлалын механизмууд нь эмчилгээ хийлгүйгээр энэ халдварыг давдаг.

Дараах тохиолдолд хүний папиломын вирусээр халдварлагдах магадлал нэмэгддэг, эдгээрт:
-бага насандаа бэлгийн амьдралд орсон
-олон тооны бэлгийн харьцагчтай
-тэрхийн арьсыг огтлох буюу хөвчөө хөндүүлээгүй эрчүүдтэй бэлгийн хавьталд орох

Бэлгэвч нь хүний папиломын вирусээс зуун хувь баталгаатай хамгаалж чадахгүй ч хэрэглэх үед ДОХ болон БЗХалдварладаг бусад өвчнөөс сэргийлдэг тул тохиолдлын бэлгийн хавьтал зэргийн үед заавар хэрэглэж байх ёстой юм.

Тамхи. Тамхи татдаг эмэгтэйчүүд нь  умайн хүзүүний хорт хавдраар хоёр дахин олон өвддөг. Тамхины утаанд агуулагддаг хорт хавдар үүсгэгч бодисуудын нөлөө нь зөвхөн уушгаар хязгаарлагддаггүй. Тамхины утаанд агуулагддаг бодисууд нь умайн хүзүүний ялгаруулдаг салстын дотроос ч илэрдэг. /Тамхины утаа бол яаж ч шүүсэн тамхины утаа байдаг болохоор нарийхан, урт шүүлтүүртэй тамхи татдаг юм чинь би яах ч үгүй гэж өөрийгөө хуурах нь тэнэг хэрэг./

ДОХ-ын вирус нь папиломын вирусын үзүүлэх сөрөг нөлөөг улам нэмэгдүүлдэг. Үр дүн нь ямар байхыг тоочих нь илүүц биз.

Хламидийн халдвар. Хүний нөхөн үрхжихүйн системийг гэмтээтэг олон тооны бактериудын нэг нь хламид юм. Хламид нь бэлгийн замаар халдварлагддаг. Умайн хүзүүний мазок/ наалдацын шинжилгээгээр илрэхээс нааш ийм халдвар авсан гэдгээ мэдэлгүй явдаг эмэгтэйчүүд олон. Хламидын халдвар нь умайн үзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийн нэмэгдүүлдэг хүчин зүйл юм.

Хооллолт. Жимс, ногоо багатай хоолны дэглэм нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Илүүдэл жин нь мөн л хорт хавдар үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлнэ.

Жирэмслэлтээс сэргийлэх эм. Жирэмслэлтээс сэргийлэх эмийн тав ба түүнээс олон жилийн турш хэрэглэх нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Ийм эмийг арав ба түүнээс олон жилийн турш хэрэглэж байгаа эмэгтэйчүүдийн умайн хүзүүний хорт хавдраар өвчлөх эрсдэл дөрөв дахин их байдаг.

Олон удаагийн жирэмслэлт. Олон удаа төрсөн эмэгтэйчүүдийн дунд умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдэл өндөр байдаг.

Нийгэмд эзлэх байр суурь ба эдийн засгийн боломж доогуур байх нь умайн хүзүүний хорт хавдар үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг.

Гэр бүлд нь умайн хүзүүний хорт хавдрын тохиолдол гарч байсан бол энэ эмгэг үүсэх эрсдэл мөн л нэмэгдэнэ. Ялангуяа ээж, эсвэл эгч, эмэгтэй дүү нь умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөж байсан эмэгтэйчүүдийн хувьд энэ эрсдэл өндөр байдаг.

Урьдчилан сэргийлэлт
Умайн хүзүүний хорт хавдрын дийлэнх нь өмөнгийн өмнөх өвчнөөс үүсдэг болохоор урьдчилан сэргийлэх хоёр арга байдаг. Эхнийх нь өмөнгийн өмнөх байдал үүсэхээс сэргийлэх. Хоёр дахь нь өмөнгийн өмнөх байдлыг хорт хавдар болохоос нь өмнө илрүүлэн эмчлэх.

Юуны өмнө эрсдлийн хүчин зүйлсээс зайлсхийх хэрэгтэй. Жишээлэхэд, хүний папиломын халдвар гэсэн хүчин зүйлээс сэргийлж чадвал умайн хүзүүний өмөнгийн өмнөх ихэнх байдлаас зайлсхийж чадах юм. Үүний тулд авах арга хэмжээ гэвэл хэт эрт бэлгийн амьдралд орохоос сэргийлэх, бэлгийн хавьтагчдын тоог хязгаарлах, олон тооны бэлгийн хавьтагчтай хүмүүстэй хавьталд орохоос зайлсхийх явдал юм. Үүнээс гадна папиломын вирус нь тэр бүр ургацаг болон бусад шинж тэмдэг илрүүлдэггүй болохоор хүн халдвар авсан ч үүнийгээ мэдэлгүй тээгээд явж болзошгүй гэдгийг мэдэж авах хэрэгтэй.

Бэлгэвч хүний папиломын халдвараас зуун хувь хамгаалж чадахгүй гэж дээр өгүүлдэгдэснийг уншаад гайхах хүн гарах нь мэдээж. Хэргийн гол нь энэ халдвар арьсаар дамжин халдварлаж болдогт байгаа юм. Ингэж халдсан халдвар нь ямар нэг шинж тэмдэг илрүүлэлгүйгээр олон жилийн турш хүний биед явах чадвартай. Цаашлаад, тамхинаас гарах, гарч чаддаггүй юм гэхэд тамхиныхаа тоог эрс цөөлөх, нийгэмд эзэлдэг байр суурь болон эдийн засгийн чадвараа нэмэгдүүлэх г.м. олон арга хэмжээ авч болно.

Өмөнгийн өмнөх байдлыг илрүүлэх өвчин үүсгэгчийн тархалтаас үүдэлтэй умайн хүзүүний хорт хавдраас сэргийлэх хоёр дахь зам нь хүний папиломын вирус болон өмөнгийн өмнөх төлөв байдлыг илрүүлэн тогтоох явдал юм. Эдгээрийг эмчилснээр хорт хавдрын ургалтыг зогсоож болно. Халдварын тархалтаас үүдэлтэй умайн хүзүүний хорт хавдрын дийлэнх нь тусгай үзлэгт орж байгаагүй буюу умайн үзүүний мазок/наалдцацын шинжилгээ хийлгэж байгаагүй эмэгтэйчүүдэд илэрдэг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Умайн хүзүүний хорт хавдрыг эрт илрүүлэх арга хэмжээ:
-Эмэгтэй хүн бүр бэлгийн амьдрал эхэлснээс хойш гурван жилийн дараа, гэхдээ 21 наснаас хэтрүүлэлгүйгээр умайн хүзүүний хорт хавдар илрүүлэх скрининг үзлэгт орж байх ёстой. Скринингийг жил болгон умайн хүзүүний мазок/наалдац ашиглан хийнэ.

-Умайн хүзүүний наалдацын шинжилгээгээр гурав дараалан сөрөг үр дүн гарсан эмэгтэйчүүд 30 наснаас хойш скринингийг 2-3 жилд нэг удаа өгч байж болно. Гэхдээ хүний папиломын вирусын халдвартай, эсвэл эрхтэн шилжүүлэн суулгасан, химийн эмчилгээ хийсэн, стероидын гормон удаан хугацаагаар хэрэглэсэн зэргийн улмаас дархлал нь суларсан эмэгтэйчүүд урдын адил жил болгон скрининг шинжилгээ өгч байх ёстой.

-70 ба түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд нь умайн хүзүүний мазок/наалдацын шинжилгээ нь сүүлийн арван жилд гурав ба түүнээс олон удаа зүгээр гарсан бол цаашид скрининг шинжилгээнд оролцохгүй байж болно. Умайн хүзүүний хорт хавдраар өвдөөд эдгэрсэн, хүний папиломын вирустай, эсвэл дархлаа нь суларсан эмэгтэйчүүд нь эрүүл мэндийн боломжоо харгалзан шинжилгээ өгч байх хэрэгтэй.

-Хорт хавдрын өмнөх байдлаас өөр шалтгааны улмаас умай, умайн хүзүүгээ авахуулсан эмэгтэйчүүд скринингт оролцохгүй байж болно. Харин умайн хүзүүг нь үлдээн умайг нь авсан эмэгтэйчүүд скринингт үргэлжлүүлэн оролцож байх ёстой.

-Зарим эмэгтэйчүүд нь цаашид хүүхэд төрүүлэхгүй гэсэн үүднээс үзлэгт орох шаардлагагүй гэж үздэг нь том төөрөгдөл юм. Хүүхэд төрүүлэхийг хүсч байгаа эсэхээс үл хамаараад жил болгон үзлэгт заавал орж байх ёстой.

Шинжилгээ, оношлогоо
Аарцагны эрхтэнүүдийн үзлэг нь эмэгтэйчүүдийн үзлэгийн нэг хэсэг юм. Энэ үзлэгийн явцад эмч нь нөхөн үржихүйн эрхтэнүүдийн эрхтэнүүд, тэдгээрийн дотор өндгөвч, умайн байдлыг тодорхойлохоос гадна БЗХӨ илрүүлэх боломжтой. Гэхдээ ийм үзлэгийн үеэр умайн хүзүүний хорт хавдрыг эрт үед нь илрүүлэх, эсвэл умайн хүзүүний өөрчлөгдсөн эсүүдийг илрүүлэх боломжгүй юм.

Иймд аарцагны эрхтэнүүдэд үзлэг хийж эхлэхийн өмнө умайн хүзүүнээс мазок/наалдац авдаг. Ингэхдээ эмч нь тусгай багаж ашиглан умайн хүзүүнээс тодорхой тооны эсүүдийг дээжлэн аваад дараа нь микроскопоор судалдаг.

Бусад төрлийн хорт хавдар
Умайн хүзүүнд меланом, сарком, лимфом зэрэг бусад төрлийн хорт хавдар үүсдэг ч тун ховор тохиолддог.

Кольпоскоп
Үзлэгийн үр дүнд умайн хүзүүний хорт хавдар үүссэн байж болзошгүй гэсэн сэжиг илэрвэл кольпоскоп үзлэг хийдэг. Энэ үзлэгийн үеэр эмч нь кольпоскоп нэртэй томруулан харагч багаж ашиглан умайн хүзүүний гадаргуйг нэгбүрчлэн хардаг. Гадаргуй дээр сэжиг бүхий газар илэрвэл биопси хийдэг. Өөрөөр хэлбэл сэжиг бүхий газрын эдээс шинжилгээ хийх дээж авдаг. Зөвхөн ингэж биопси хийх замаар л өмөнгийн өмнөх байдал байдал үүсээд байна уу, эсвэл хорт хавдар байна уу, эсвэл бүр өөр зүйл байна уу үгүй юу гэдгийг тогтоох боломжтой.

Умайн хүзүүний эсүүдэд сэжиг бүхий өөрчлөлт байгаа нь тогтоогдвол крио мэс засал буюу шингэн азот ашиглан хөлдөөх замаар хагалгаа хийх, эсвэл лазер мэс заслыг санал болгож болно. Энэ хоёр арга нь дийлэнх тохиолдолд өмөнгийн өмнөх эмгэгийг эмчлэн хорт хавдар үүсэхээс сэргийлж чаддаг.

Эмчилгээ
Хорт хавдрын үе шат буюу тархсан байдал нь умайн хүзүүний хорт хавдрын эмчилгээний аргыг сонгоход гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Үүнээс гадна эмчилгээний аргыг сонгох явцдаа хорт хавдрын умайн хүзүүн дээрх байрлал, хорт хавдрын төрөл зэргийг авч үздэг. Мөн эмэгтэйн нас, хүүхэдтэй болох хүсэл зэргийг харгалзан үзнэ.

Умайн хүзүүний хорт хавдрын хамгийн анхны шатанд (in situ карцином) крио мэс засал, лазерийн мэс засал, цахилгаан гогцоогоор хавдрыг яран гурвалжин хэлбэртэйгээр огтлож авах /LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure) LLEETZ (Large Loop Electrosurgical Excision of Transformation Zone)./ Хавдар дахин үүссэн, эсвэл цаашид хүүхэд төрүүлэх хүсэлгүй үед умайг авахыг санал болгож болно.

Хавдрын илүү тархсан үе шатанд яваа үед умайг тунгалагийн зангилааны хамт авахтай хамт туяа эмчилгээ, эсвэл хими эмчилгээ хийдэг.

Хавдар үе шат бага байх тусам бүрэн илаарших магадлал өндөр байна.

Эцэст нь товчхон хэлэхэд жил болгон тогтмол эмэгтэйчүүдийн үзлэгт орж, умайн хүзүүний хорт хавдар илрүүлэх скрининг тест хийлгэх, гэр бүлтэй хүмүүс тохиолдлын бэлгийн хавьтлаас зайлсхийж үнэнч байх, ганц бие хүмүүс бэлгийн олон хавьтагчтай хүмүүстай хавьталд орохоос зайлсхийх, бэлгийн хавьталд орохдоо бэлгэвч заавал хэрэглэх, тамхи татах г.м. хорт зуршлыг тэвчих, боловсрол мэдлэгээ тогтмол дээшлүүлэх замаар нийгэмд эзлэх байр суурь болон эдийн засгийн боломжоо ахиулах нь умайн хүзүүний хорт хавдар гэсэн энэхүү таагүй зүйлээс урьдчилан сэргийлэх хамгийн сайн арга юм. Ниргэсэн хойно нь хашгирах бус ниргэхээс нь өмнө сэргийлж чадвал эрүүл мэнд, хэтэвчний зузаан хоёртоо сэтгэл ханамжтай явах нь гарцаагүй.

Гэхдээ удахгүй ээж болох хүн маань эмч л тусгайлан зааж хэлэхгүй бол дэлгэцэн дээр юу гараад, шинжилгээ дууссаны дараа өгдөг бичиг дээрх бөөн тоог юуг заагаад байгааг мэддэггүй. Иймд энэ талаар зарим зүйлийг тодруулъя.

Шаардлага
Юуны өмнө эхо шинжилгээд орох шаардлагын талаар дурдах хэрэгтэй байх. Хэт авианы шинжилгээ хийх заалтыг нийтлэг ба онцгой гэж хоёр хувааж болох юм. Жирэмсний тодорхой хугацаанд эмэгтэй хүн бүрийн хамрагдан үзүүлэх ёстойг скрининг гэдэг. Ийм шинжилгээний явцад ургийн хэмжээ нь жирэмсний тухайн үе шатанд тохирч байгаа эсэхийг тодорхойлон, умай болон ихэсийг хэмжиж үздэг. Ийм үзлэгийг жирэмсний явцад 3-4 удаа хийдэг. Бүр тодорхой хэлвэл 10-14 долоо хоногтойд, 20-24 долоо хоногтойд, 30-32 долоо хоногтойд, 36-37 долоо хоногтойд хийдэг.

Харин ямар нэг хүндрэл, таагүй зүйл гарсан байж магадгүй гэж сэжиглэсэн тохиолдолд онцгой шинжилгээг хийдэг. Эмгэг үүссэн байж болзошгүй гэсэн үндэслэлээр эход харж байгаа болохоор харах тоог нь тэд эд гэж хязгаарладаггүй. Иймд долоо хоногт 2-3 удаа хэт авиан шинжилгээ хийх шаардлагатай тохиолдол ч гардаг.

Тодорхойлдог зүйлс
Ургийн байдал
Эхний шинжилгээгээр ургийн байрлалыг тодорхойлдог. Үр тогтсон өндөгөн эсийг умайн гадна байрласан эсэхийг тоогтооно. Арай хожуу үед умай дотор ургийн байрлал ямар байгааг тодорхойлно. Өөрөөр хэлбэл ураг өгзөг, эсвэл толгойгоороо түрүүлсэн байна уу гэдгийг шалгана.

Мөн эхний удаад эхо шинжилгээ хийх явцад шилэн хүзүү орчмын нугалаасны зузааныг хэмждэг. Жирэмсний тухайн хугацаанд таарч байх ёстой тодорхой үзүүлэлт, түүнд нийцэж байх ёстой хэмжээ гэж байдаг. Шилэн хүзүү орчмын нугалаасны хэмжээ томорох нь ургийн хөгжлийн гажгийн шинж тэмдэг байж болзошгүй тул удам зүйн буюу генетикийн зөвлөгөө авах хэрэгтэй. Жирэмсний хоёр болон гурав дахь триместр /гурван сар гэсэн утгатай латин үг/- т эхо шинжилгээ хийх явцад ургийн халдварын шинж тэмдэг, тэдгээрийн дотор тархины бүтцэд гарсан өөрчлөлтийн шинж тэмдэгийг илрүүлэх боломжтой.

Жирэмсний гурав дахь триместр /гурван сар гэсэн утгатай латин үг/- т ургийн уушигны бүтцийг тодорхойлдог. Ингэснээр хугацаанаас өмнө төрөх шаардлагатай, эсвэл хугацаанаас өмнө төрж болзошгүй гэсэн таамагтай үед уушигны бойжилтийн түвшинг тодорхойлох боломжтой болдог. Мөн хэвлийн доторх уушигны хатгаа үүссэн эсэхийг шалгадаг.

Үүнээс гадна эхо шинжилгээний явцад ургийн зүрх, гэдэс, элэг гээд бүх дотор эрхтэнүүдийг шалгадаг. Жирэмсний хоёр дахь триместр /гурван сар гэсэн утгатай латин үг/- т хийдэг эхо шинжилгээгээр ургийн нүүрний яс, хамрыг судлан сэтэрхий уруул, тагнайн сэтрэхий байгаа эсэхийг тогтооно. Мөн шүдний байрлалын эмгэгийг ч оношлох боомжтой.

Үүнээс гадна Дауны хам шинжийг хэт авиан шинжилгээгээр илрүүлэх боломжийг эцэг, эхчүүд нэлээд сонирхдог. Гэвч хэт авиан шинжилгээний өгөгдлүүдийг үндэслэн энэ оношийг тавих маш хэцүү байдаг. 14 хүртэлх долоо хоногтой үед хамрын хянга байхгүй, шилэн хүзүү орчмын нугалаасны зузаан нэмэгдсэн байх нь /7-8 долоо хоногтойд энэ нугалаасны зузаан нь 3-мм-ээс ихгүй байх ёстой./Дауны хам шинж байж болзошгүй гэсэн таамаг дэвшүүлэх боломж олгодог. Мөн нүд хоорондын зай нэмэгдсэн, ам нээлттэй, хэл цухуйсан байх зэрэг нь Дауны хам шинж байж болзошгүйг заасан дам шинж болж өгдөг. Дауны өвчний нийт тохиолдлын 1/3 нь зүрхний хөгжлийн гажиг илэрдэг. Мөн шилбэний ясны урт нь богиноссон байдаг. Эдгээр шинж тэмдэг илэрсэн үед плацентоцентнез буюу ихэсийн хэсгээс авч шинжлэх шинжилгээ хийдэг. Ингэж авсан хэсэг дэх эсийн хромосомын тоог судалдаг.

Эхо шинжилгээний протоколд жирэмсний эхний арав хоног дахь шилэн хүзүү орчмын нугалаасны зузааны хэмжээг зааж өгдөг. Дотор эрхтэнийг шинжлэх явцад ямар нэг эмгэг илрээгүй бол илрээгүй гэдгийг нь тусгайлан зааж, эсвэл огт заахгүй байж ч болно. Гэхдээ ямар нэг болохгүй зүйл илэрсэн үед протоколд заавал тусгаж өгдөг.

12, 22 долоо хоногтойд хийсэн дийлэнх эхо шинжилгээгээр хүүхдийн хүйсийг тодорхойлж болдог. Эдгээр өгөгдлүүдийг судалгааны протоколд оруулдаггүй.

Анхны судалгаагаар л ургийн зүрхний цохилтыг тодорхойлж болдог. Протоколд зүрх цохилж байгаа эсэх, зүрхний агшилтын давтамж /хэвийн үед энэ үзүүлэлт нь минутанд 120-160 удаа байх ёстой/-ыг зааж өгдөг. Анхны судалгааны явцад зүрхний агшилтын давтамжын үзүүлэлт өөрчлөгдсөн байна гэдэг нь бүрэлдээд удаагүй байгаа урагт зүрхний гажиг байгаагийн шинж тэмдэг байж болзошгүй. Анхны үзлэгээс дараа буюу хоёр, гурав триместртэйд хийсэн эхо шинжилгээгээр зүрхний хавхлаг, камерийг нарийвчлан ялгаж, нарийвчлан судлах боломжтой болдог. Жирэмсний хоёр, гурав дахь триместрт зүрхний агшилтын давтамжын тоо өөрчлөгдөх нь хүчил төрөгч болон тэжээлийн бодисын дутагдал, ургийн зовиур зэргийг илтгэж байж болно.

Ургийн хэмжээ
Жирэмсний эхний триместрт хийх үзлэгээр үр тогтсон өндөгөн эсийн диаметр, ургийн ахар сүүл ба зулай хоорондын хэмжээг тодорхойлдог. Мөн умайн хэмжээг тогтооно. Энэ хугацаанд ургийн хэмжээ нь стандарт хэмжээнд хамгийн ойр байдаг болохоор эдгээр хэмжилтүүд нь жирэмсний хугацааг нарийвчлан тодорхойлох боолмж олгоно. Ингэхдээ ураг ба үр тогтсон өндөгөн эсийн хэмжээгээр жирэмсний хугацааг тодорхойлоход нэг мэдүүштэй зүйл байдаг. Шинжилгээний протоколд сүүлийн сарын тэмдэгийн эхний өдрөөс эхлэн тоолдог эх барихын хугацааг бус харин үр тогтсон өдрөөс хойших хугацаа буюу ургийн хугацааг заасан байж бас болдог. Тэгэхээр энэ талаар эмчээсээ лавлаж асуухгүй бол үл ойлголцол үүсч магадгүй.

Хоёр болон гурав дахь триместрт /триместр гэдэг гурван сартай гэсэн утгатай латин үг/ хийсэн дараагийн эхо үзлэгээр ургийн хөгжлийн дараах үзүүлэлтүүдийг тодорхойлдог, үүнд:
-чамархайн яс хоорондын хэмжээ
-дагз духны хэмжээ
-толгойн тойрог
-гэдэсний тойрог

Эдгээрээс гадна дунд чөмөг, бугалганы ясны уртыг хэмжихээс гадна шуу, шилбэ зэрэг илүү жижиг яснуудыг ч хэмжиж магадгүй.

Ургийн хэмжээ нь жирэмсний тухай хоногтойд байвал зохихоос бага байгаа бол ургийн хэвлийн доторх хөгжлийн саатал гарсан гэж үзнэ. Энэ саатал тэгш хэмтэй ба тэгш хэмгүй гэсэн хоёр янз. Ургийн толгой болон үе мөчнийх нь хэмжээ тухайн хугацаанд байвал зохих хэмжээндээ хүрсэн байв ч их биеийнх хэмжээ хүрэхгүй байгаа үед тэгш хэмгүй саатал гэдэг. Тэгш хэмгүй саатал нь тэгш хэмтэйгээ бодвол арай л хал багатай. Аль ч тохиолдол ургийн тэжээлийг сайжруулдаг эм уух заалт өгдөг. Ийм эмчилгээг 7-14 хоногийн турш хийгээд дараа нь дахин эхо үзлэгт заавал ордог.

Ургийн өсөлт саатсан үед ургийн зүрхний цохилтыг шинжих кардиотокографик шинжилгээ хийхээс гадна ургийн болон умайн хүйн дэх цусан хангамжийн тодорхойлох доплерометрик шинжилгээ хийдэг. Доплерометрик шинжилгээг эхо шинжилгээ хийхтэй хавсран хийдэг. Хэрэв ургийн хөгжлийн саатлын зэрэг өндөр, өөрөөр хэлбэл тухайн хоногтойд байвал зохих хэмжээнээсээ хоёр долоо хоног, түүнээс өмнөх хэмжээнд байгаа, эсвэл ургийн өсөлтийг хоёр дахь триместрт илрүүлсэн бол заавал хэвтэж эмчлүүлнэ.

Ихэс
Ихэс нь нь жирэмсний 16 дахь долоо хоногт бүрэлдэж дуусдаг. Энэ хугацаанаас өмнө хорион буюу цэлмэнт бүрхэвч гэж ярьдаг. Хорион буюу цэлмэнт бүрхэвч нь хамгаалах, тэжээлээр хангах үүрэг гүйцэтгэх ургийн гадуурх бүрхүүл юм. Эхо үзлэгийн үеэр ихэсийн бэхлэгдсэн газрын тодорхойлдог. Өөрөөр хэлбэл умайн аль хананд цэлмэнт бүрхэвч, эсвэл ихэс нь байрласан байна, ихэс нь умайн хүзүүний дотоод амсраас хэр хол байрласан зэргийг нь тодорхойлно. Жирэмсний гурав дахь триместрт нь ихэсээс умайн хүзүүний дотоод амсар хүртэлх зай нь 6 см –аас илүү байх ёстой. Ингээгүй тохиолдолд ихэс доогуур байрласан гэж үздэг. Харин ихэс нь дотоод амсрыг хаасан бол ихэс түрүүлсэн гэж үзнэ. Ингэж ихэс түрүүлсэн байдал нь төрөх үеэр цус алдалт үүсгэж болзошгүй байдаг. Нэг, хоёр дахь триместрийн үед эхо үзлэг хийх үеэр ихэс доогуур байрлалтай байгааг тодорхойлох нь байдаг ч гурав дахь триместр хүртэл ихэс нь умайн ханаар дээш шилжин хөдлөж бас болдог.

Эхо үзлэгийн үеэр ихэсийн бүтцийн мөн тодорхойлдог. Ихэсийн бойжилтын дөрвөн зэрэг байдаг. Зэрэг тус бүр нь жирэмсний тодорхой хугацаанд тохирч байх ёстой. 2-р зэргийн бойжилт нь 32 дахь долоо хоногт хүртэл хадгалагдаж байх ёстой бол 3 р зэрэг нь 36 долоо хоног хүртэл хадгалагдаж байх ёстой. Хэрэв ихэс нь зохистой хугацаанаас өмнө бүтцээ өөрчилсөн бол ихэсийн хугацанаас өмнөх хөгшрөлт гэж үзнэ. Ийм байдалд нь гестоз /гестоз нь артерийн даралт нэмэгдэх, шээсээр уураг ялгарах, хавагнах зэрэг шинж тэмдэг бүхий жирэмсний хүндрэл/, цус багадалт зэргээс үүдэлтэйгээр ихэсийн цусан хангамж алдагдсантай холбоотой байж болохоос гадна тухайн эмэгтэйн бие махбодийн онцлогоос ч мөн шалтгаалсан байж болно. Ихэс хугацаанаас өмнө хөгширсөн тохиолдолд допплерографф болон кардиомониторинг шинжилгээ хийлгэх хэрэгтэй.

Эхо үзлэгийн явцад ихэсийн зузааны хэмждэг. Хэвийн үед 36 дахь долоо хоног хүртэл ихэсийн зузаан нь жирэмсний хугацаа дээр +/- 2 мм гэсэн хэмжээтэй байна. 36-37 дахь долоо хоногт ихэсийн зузаан нь хувийн онцлогоосоо хамаараад 26-45 мм байдаг.
Ихэсийн бүтэц болон зузаан өөрчлөгдсөн үед ихэстэс буюу ихэсийн үрэвссэн байж болзошгүй гэсэн таамаг дэвшүүлдэг. Гэхдээ гол төлөв эхо үзлэгээр ихэстэс гэсэн дүгнэлт гаргах нь хэвтэж эмчлүүлэх шалтгаан болдоггүй. Ихэст өөрчлөлт гарсан байж болзошгүй үед таамгыг шалгахын тулд доплерийн шинжилгээ хийх шаардлагатай. Үүнээс гадна БЗХӨ-ий шинжилгээ зэрэг нэмэлт лабораторийн шинжилгээ хийлгэдэг.

Жирэмсний үед бэлгийн замаас цусархаг ялгадас гарч эхэлсэн үед эхо шинжилгээ хийх замаар ихэс ховорсон эсэхийг магадлаж болно. Ховхорсон хэсэг нь хэт авианы төхөөрөмжийн дэлгэцэн дээр харагддаг.

Энэ бүгдийн талаарх мэдээлэл нь эхо үзлэгийн протоколд тусгагдана.

Хүй
Ураг нь хүйгээр ихэстэйгээ холбогддог. Эхо үзлэгийн үеэр хүй дэх судасны тоог тодорхойлдог. Хэвийн үед гурван судас байх ёстой. Дийлэнх жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн хүйн гогцоо нь ургийн хүзүү, эсвэл аарцагны орчим гээд умайн гарц руу түрүү түрүүлсэн хэсэгт нь байрладаг. Хүйн гогцоо нь хүндийн хүчний нөлөөгөөр тэгэж байрладаг. Хүй нь ургийн хүзүүг ороосон эсэхийг зөвхөн доплеграф шинжилгээний явцад оношлох боломжтой. Хүй нь ургийн хүзүүг ороох нь кесар хагалгаа заавал хийлгэх заалт болдоггүй.

Ургийн ус
Эхо шинжилгээний явцад ургийн усны хэмжээг тодорхойлдог амниотик индекс гэгчийн хэмждэг. Умайг хоёр перпендикуляр шугамаар квадрант буюу дөрвөлж болгон хуваагаад /хөндлөн нь жирэмсэн эмэгтэй хүйсээр, дагуу нь гэдэсний дунд шугамаар/ дөрвөлж тус бүр дэх ураг орчмын усны хамгийн том босоо багануудыг хэмжин нийлбэрийг нь гаргах замаар амниотик индексийг тодорхойлдог.28 дахь долоо хоногтойд амниотик индексийн хэвийн үзүүлэлт нь 12-22 см, 33 долоо хоногтойд 10-20 сам байна. Амниотик индекс нэмэгдэх нь ус ихдэснийг багасвал багадасныг илтгэнэ. Ургийн ус хэт их, эсвэл хэт бага байх нь ургийн цусан хангамж дутагдасныг гэрчилж болно. Өөр эмгэгийн үед ч ургийн ус ихэсч, эсвэл багасч болдог ч цөөн тохиолддог.

Мөн хэт авианы шинжилгээний явцад ургийн усанд хөндлөнгийн хольц байгаа эсэхийг тодорхойлно. Хөндлөнгийн хольц байгаа бол халдвар орсон, эсвэл хэт тээлт байгааг гэрчилж болох ч нөгөө талаас энэ хольц нь зөвхөн нялхсын хаг агуулж байгаа бол хэвийн юм.

Умай
Хэт авиан үзлэгийн явцад умайн хэмжээг тодорхойлж, умайнд миоматозын буюу хоргүй хавдрын зангилаа байгаа эсэх, умайн булчингийн хана хэт чангаралтай байгаа эсэхийг тодорхойлно. Мөн умайн хананы зузааны хэмжинэ.

Зулбах зэргээр жирэмслэлт тасалдах аюултай гэсэн оношийг тавихын өмнө туршлагатай эмч нар умайн доод хэсгийн булчингийн зузаан нь 6мм илүү нимгэрсэн, умайн булчингийн эргүүлэг хэлбэрийг агшилт зэрэг эхо үзлэгийн өгөгдлүүдтэй хавсран гэдэсний доогуур өвдөх, бүсэлхийгээр өвдөх гэсэн клиник шинж тэмдэг байгаа эсэхийг магадладаг. Хэт авианы датчик буюу мэдрүүлээр дарах үед умайн чангарал нь нэмэгддэг. Энэ нь үзлэгийн явцад илэрсэн ч клиник шинж тэмдэг үгүй үед дээрх өгүүлсэн таагүй оношийг тавьдаггүй бөгөөд тонус өндөр, өөрөөр хэлбэл чангарал их байна гэдэг.

Жирэмсний үед хийдэг бүх эхо үзлэгийн үеэр, ялангуяа жирэмслэлт тасалдахад хүргэж болзошгүй тохиолдолд хийгдэж байгаа эхо үзлэгийн үеэр умайн хүзүүний урт, дотоод амсрын түвшин дэх умайн хүзүүний диаметр, умайн хүзүүний сувгийн байдал /нээгдсэн, хаалттай/ зэргийг хэмжиж үздэг. Жирэмсний үед хэвийн нөхцөлд умайн хүзүүний урт нь 4-4,5 см байх ёстой гэж үздэг. Умайн хүзүү анхны жирэмслэлтийн тохиолдолд 3 хүртэл см, давтах жирэмслэлтийн тохиодолд 2 хүртэл см-аар богиносож, умайн амсар нээгдэх нь умайн хүзүү жирэмсний 16-18 долоо хоногтойд цаашид жирэмслэлтийг дийлэх болломжгүй бооод нээгдэж эхэлдэг дутагдал үүсч байгааг оношлох боломж олгодог.

Дүгнэлт
Энд эхо үзлэгийн явцад тодорхойлдог нэлээд хэдэн шинж тэмдгийн талаар дурдлаа. Гэхдээ нэг шинж тэмдэг нь тухайн нөхцлөөсөө хамаараад тэс өөр эмгэг, эсвэл физиологийн байдлыг илтгэж байж болох учраас хэт авианы шинжилгээний талаарх бүрэн дүүрэн бөгөөд оновчтой дүгнэлтийг зөвхөн энэ чиглэлийн мэргэжлийн эмч л тавих чадвартай гэдгийг ямагт санаж байх хэрэгтэй. Харин ингэж эхо эмчийн гаргасан тодорхойлолтыг эмчлэг эмч тань бусад ажиглалт, зовиур, шинжилгээ зэрэгтэй харьцуулан үзээд эцсийн зөв дүгнэлтийг гаргана.

Өмнөх жирэмслэлтийн явцад нь тохиолдож байсан жирэмсэн эмэгтэйчүүд жирэмсний явцад нь ямар нэг эвгүй зүйл болж магадгүй сэжиг төрсөн бол илүүтэй орчин үеийн техник технологитэй, хамгийн гол нь өндөр зэрэглэлийн эмч мэргэжилтэнд хандахыг зөвлөж байна.

Умайн хүзүү нь үтрээ рүү орж ирсэн байдаг болохоор халдвар орсон үед үрэвсэл нь умайн хүзүүнд давхар шилждэг болохоор өвчин үүсэх магадлал ч өнөдөр байдаг.

Умайн хүзүүг умайн хөндийтэй холбосон суваг умайн хүзүүгээр явж байдаг. Энэ сувгийн хана нь бортгон хучуур эд буюу цилиндр эпители гэж нэрлэгддэг эсүүдээр бүрхэгдсэн байдаг. Харин эдгээр эдийн эсүүд дээр дийлэнх бактери болон вирус үрждэг. Үүнээс болоод кольпит, вагинит зэрэг үтрээний халдвар эдгэрсэн ч умайн хүзүүний сувгийн дотор өвчин үүсгэгчид үлдэх магадлалтай байдаг.

Бүхэлдээ бортгон хучуур эдээр хучигдсан умайн хүзүүний элэгдэл үүссэний улмаас үрэвсэл арилахгүй үлдэж, антиобиотик уух зэргээр эмчлэхэд хангалттай нөлөө үзүүлэхгүй байж болох учраас халдварын голомтыг нь арилгах шаардлага гардаг.

Хурьцлын үед умайн хүзүү гэмтдэг нь халдварыг тараах эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Тийм ч болохоор умайн хүзүүг гэмтээдэг дийлэнх халдвар нь бэлгийн замаар халдварладаг. Иймд умайн хүзүүний элэгдэл, өмөн, үрэвсэл зэрэг эмгэгээс сэргийлэх үндсэн арга нь бэлгэвч ашиглах явдал юм.

Хэд хэдэн бэлгийн хамтрагчтай байх нь эмэгтэй хүний дархлалаын системд нэмэлт ачаалал өгдөг болохоор умайн хүзүүний өвчин үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлнэ. Удаан хугацаанд үрэвсэлтэй байснаас эсийн чанар өөрчлөгдөж, хуваагдах хурд нь нэмэгдэнэ. Харин энэ нь эхлээд хоргүй, дараа нь хорт авдар үүсэхэд хүргэж болзошгүй. Умайн хүзүүний хавдар үүсэхэд голлон нөлөөлдөг герпес буюу хомхой, папилломын вирусууд нь бэлгийн замаар халдварладаг.

Үзлэг
Эмэгтэйчүүд тухайн үеийн биеийн байдал зэргээс үл хамаараад урьдчилан сэргийлэх үзлэгт тогтмол орж, шалгуулж байх ёстой гэдгийг хэрхэвч мартаж болохгүй. Тун энгийн энэ зөвлөгөөг дагалгүй, эрүүл мэнддээ хайнга хандасны улмаас умайн хүзүүний өмөн гэсэн таагүй онош сонссон эмэгтэйчүүд нэгээр тогтохгүй байх.

Умайн хүзүүний олон янзын эмгэгүүдийг консерватив аргаар буюу мэс ажилбар хийлгүйгээр эмчилж болдог. Умайн хүзүүнд яг ямар үйл явц болоод байгааг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эмч, мэргэжилтэн үзэж тодорхойлж, эмчилгээг заана.

Умайн хүзүүний эмгэг нь бараг мэдэгдэлгүй явагддаг. Гэвч доош юм гарах, ялангуяа цусарахаг юм, ялангуяа бэлгийн хавьтлын дараа гарах болсон бол цаг алдалгүй эмэгтэйчүүдийн эмчид үзүүлэх шаардагатай.

Умайн хүзүүний үзлэг
Үзлэгээр эмч нь гадна бэлэг эрхтэнд үзлэг хийгээд дараа нь умайн хүзүүнд үзлэг хийдэг. Ингэхдээ умайн хүзүүг хоёр гарын үзлэг хийхээс өмнө үзэх нь хамгийн сайн үр дүнтэй гэж үздэг. Учир нь хоёр гарын үзлэг хийх явцад умайн хүзүү тодорхой хэмжээний үйлчлэлийн нөлөөгөөр өөрчлөгдөж, улмаар дээр нь улайлт байгаа бол үзлэгийг дараа өөрөөр харагдаж болзошгүй.

Умайн хүзүүнд үзлэг хийхийн тулд үтрээнд толь тавьдаг. Толь тавьсны дараагаар гэрэл тусган хардаг. Ингэхэд зөвхөн илэрхий гэмтлүүд харагддаг бөгөөд улайлттай хэсэг харагддаггийг умайн хүзүүний улайлт гэж нэрлэдэг. Ийнхүү улайлт илэрсэн бол эмч нь мазок буюу наалдац аваад дараа нь нарийвчилсан кольпоскопи хийх ёстой.

Бактериологийн шинжилгээ
Энэ нь үтрээнээс авсан мазок буюу наалдацыг микроскопоор харж судлахыг хэлнэ. Наалдацан дахь лейкоцитүүдийн тоог гарган  (харах хүрээнд 10-20 d байх нь халдвар байгааг заадаг) халдвар илэрсэн бол энэхүү халдвар үүсгэгчдийг хайна. Ингэхдээ наалдацаар мөөгөнцөр, хэвийн орчин өөрчлөгдөх, бактерийн вагиноз, гарднереллез зэрэг өвчнийг бодитоор илрүүлдэг. Тиймээс наалдацаар халдвар нь байгаа нь мэдэгдсэн ч өвчин үүсгэгчийг нь илрүүлээгүй бол ургуулах болон гинжин урвлын оношлогоо зэргийг ашигладаг.

Улайлтыг эмчилж эхлэхийн өмнө заавал халдварыг урьдчилан эмчилнэ. Учир нь халдвар эмчлэгдвэл улайлт өөрөө алга болж болно. Мөн нян үржсэн орчинд мэс ажилбар хийх нь хүндрэл үүсгэж болзошгүй.

Үрэвслийн эмчилгээг ууж хэрэглэдэг эм болон лаа, шүршлэг, гель зэрэг тухайн газрын эмчилгээтэй хослуулан явуулдаг. Тухайн газар хэрэглэж байгаа бэлдмэлүүд нь эмийг гэмтсэн эсүүд, тэдгээрийн дотор улайж гэмтсэн эсүүдэд шууд хүрэхэд нь тусладаг.

Антибиотикуудыг хэрэглэсний дараа өнгөртөлт үүсдэг. Үүнээс сэргийлэх үүднээс антибиотикуудыг курсын дараа нь хэвийн нөхцөлд үтрээнд байдаг сүүн бактериудыг агуулсан бэлдмэлүүд зааж өгч байх ёстой. Харин өөрөө кандидоз хэлбэрийн мөөгөнцөртэй бол сүүн бактери агуулсан бэлдмэлүүдийг заадаггүй.

Эсийн шинжилгээ
Умайн хүзүүний эмгэгийг оношлох явцад заавал хийгдэх ёстой үе шат. Энэ шинжилгээг эмчилгээ эхлэхий өмнө заавал хийдэг. Ямар нэг эвгүй мэдрэмж төрөөгүй, нүдээр харахад умайн хүзүү өөрчлөгдөөгүй харагдаж байлаа ч эмэгтэйчүүд жилдээ нэг удаа умайн хүзүүний наалдац/хусамын эсийн шинжилгээ өгч байх хэрэгтэй. Шинжилгээний үр дүн нь эс судлаачийн дадал ба шинжилгээний материалыг зөв авсан эсэхээс хамаарна.

Эс зүйн шинжилгээний наалдацыг шпатель гэж нэрлэгддэг тусгай багажаар авдаг. Энэ багаж нь умайн хүзүүний хэлбэрийг дуурайсан муруй гадаргуйтай. Наалдацыг авахдаа дарж эсийн давхаргуудыг хусч авдаг. Энэ нь ямар ч өвдөлтгүй ажилбар. Яагаад хусдаг вэ гэхээр хорт хавдар үүсэх үйл явц нь умайн хүзүүний хучуурын хамгийн доод давхаргаас эхлэн лавшрахын хэрээр дээш, гадаргуй руугаа тархдаг. Иймээс наалдацанд зөвхөн дээд давхарга орсон бол эхний шатандаа явж байгааг эмгэгийг тодорхойлох боломжгүй болно.

Онош нь хэвийнээс өөр хэв шинжтэй эсүүд олдсонгүй, эсвэл олдлоо гэсэн хариу хэлдэг. Хэвийн бус хэв шинжтэй эсүүд гэдэг нь хэлбэр, хэмжээ, цөмийн бүтэц зэрэгт нь өөрчлөлт орсон эсүүд юм. Эдгээр өөрчлөлт нь хорт хавдар үүсэх үйл явцын нөлөөгөөр, эсвэл үрэвслээс үүдэн гарсан байж болно. Тиймээс ямар ч тохиолдолд үрэвслийн эсрэг эмчилгээ хийх бөгөөд дээр нь нэмж кольпоскийн хяналтан дор хийсэн биопси /эдийн дээж авах/ хийнэ.

Хүний папилломын вирусын хэлбэрийг тодорхойлох
Умайн хүзүүний зарим төрлийн эмгэг нь хүний папилломын вирусээр үүсгэгдэгийн дээр папиломын зарим вирус нь хорт хавдар үүсгэх өндөр магадлалтай байдаг. Иймд хүний папилломын вирусын хэлбэрийг тодорхойлох шинжилгээ хийх шаардлага гардаг. Вирусын хэлбэрийг полимераз гинжин урвалын оношлогоогоор тодорхойлно. Үүний тулд умайн хүзүүний хананаас тусгай сойзоор ахин нэг наалдац авдаг.

Кольпоскопи
Энэ нь умайн хүзүүг микроскопоор дурандан үзэхийг хэлдэг. Умайн хүзүүний гадаргуйг харах боломж олгодог тусгай микроскопыг кольпоскоп гэх бөгөөд түүнийг ашиглан хийдэг ажилбарыг кольпоскопи гэнэ. Умайн хүзүүний илэгдэл /эррози/ буюу улайлт байгаа эсэх, байгаа бол ямар нэг сэжиг бүхий өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг баттайгаар магадлахын тулд энэ ажилбарыг хийдэг. Умайн хүзүүний эмгэгийн мэргэжилтэн нь умайн хүзүүг тусгай будагч бодисоор боловсруулсны дараа харна. Ажилбар нь 20 орчим минут үргэлжилнэ. Энэ хооронд эмчид аль болох саад болохгүй байсан нь дээр.

Умайн хүзүүг боловсруулдаг эхний будагч бодис хурц үнэртэй ч тэвчээд байж болно. Энэ бодис нь судсыг агшаадаг болохоор эмч судаслаг хэсгийг бус умайн хүзүүг харах боломжтой болдог. Ингэж боловсруулсны дараагаар эмгэг хэсэг нь тод ялгагддаг болдог.

Дараагийн уусмал нь Люголийн уусмал гэсэн нэртэй. Найрлагад нь йод ордог. Умайн хүзүүний эрүүл эсүүд нь Люголийн уусмалаар будагддаг бол өөрчлөгдсөн эсүүд нь будагддаггүй.

Уусмалаар боловсруулахад хорсож байгаа бол үрэвсэл үүсээд байсны шинж. Учир нь уусмалуудын найрлагад орж байгаа бодисуудын агуулга нь зөвхөн будах хэмжээнд, маш сул. Тиймээс үрэвсэж хэт мэдрэмтгий болсон эдэдл ийм мэдрэмж төрдөг.

Ийнхүү зөвхөн нарийвчилсан кольпоскопи үзлэгээр л умайн хүзүүний эмгэгийн зөв оношийг тавьж, чанарыг нь тодорхойлох боломжтой. Учир нь улайлт, буюу илэгдэл гэдэг нь цаанаа юу ч нууж байж магадгүй улаан толбо болохоор ийм шинжилгээ хийгээгүй бол онош ч мөн адил тодорхойгүй гэсэн үг. Ийм шинжилгээ хийсэн эмч нь улайлт, илэгдэл зэрэг ерөнхий хэллэг ашигладаггүй харин дэлхийн нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдөж ашиглагддаг тусгай хэллэгүүд ашиглан онош тавьдаг.

Кольпоскопийн хэллэг
Эктопи (хуурамч илэгдэл)
Үүнийг гол төлөв умайн хүзүүний илэгдэл гэж нэрлэдэг. Хэвийн үед сувгын дотор талд нь байдаг цилиндр эпитель буюу бортгон хучуур эс нь умайн хананы гадаргуй дээр байх. Залуухан бүсгүйчүүдэд олонтаа ажиглагддаг, мөн онгоноороо байгаа охидуудад ажиглагддаг бөгөөд бэлгийн амьдрал орсных нь дараагаар үрэвсэл болж хурцаддаг.

Үүний хамгийн элбэг таардаг шалтгаан нь төрөлхийн шалтгаан юм. Охидыг бортгон хучуур эс нь хэвийн үедээ сувгын хязгаараас давж гарсан байж байгаад аажимдаа дотогшилдог. Энэ үйл явц нь 23-25 хүртэлх насанд явагддаг. Бүх бортгон хучуур эсүүд дотогш ороогүй байгаа үед үлдэгдэл нь гадарга дээр харагдах бөгөөд энэ бол эктопи. Энэ нь үрэвсэл өгч хүндрээгүй бол эмчилгээ шаардлагагүй физиологийн хэвийн үзэгдэл. Дийлэнх тохиолдолд бэлгийн амьдралд орж эхэлснээр эктопид нян үржиж, үүнээс болоод эктопи нь өөрөө алга болж чадахаа байгаад үрэвслийн голомт болдог. Ийм тохиолдолд түүнийг нас үл харгалзан эмчлэх хэрэгтэй.

Дээр дурдаснаас гадна өндгөвчний үйл ажиллагаа алдагдах, хламидиоз, герпес гээд эктопийн бусад шалтгаанууд ч байдаг.

Эктропион
Төрсний дараа умайн хүзүүний суваг гадагш ил гардаг байдал. Энэ нь илэгдэлтэй адил харагддаг ч төрсний дараа умайн хүзүү урагдах үед үүсдэг болохоор хүзүүний хажуугаар сорви харагддаг. Бие даан өөрөө арилдаггүйгээрээ эктопигээс ялгаатай. Үүний мэс заслыг аргаар эмчилнэ.

Лейкоплаки
Умайн хүзүүний гадарга дээр төвийн гарсан хэт эвэшрсэн хэсгийг ингэж нэрлэдэг. Гол төлөв архаг халдвар, ялангуяа вирусын халдвар байгааг заадаг. Биопси хийж, мэс заслын аргаар эмчилдэг.

Хур үзүүрт ургацаг буюу кондилом
Ийм ургацаг нь хүний папилломын вирусын халдвар авсны шинж тэмдэг юм. Умайн хүзүүн дээр байрласан бол дээж авч, мэс заслын аргаар зайлуулна.

Умайн хүзүүний булчирхайн бэлцрүү/киста
Умайн хүзүүний сувгийн бортгон хучуурын эдүүдэд салс ялгаруулдаг булчирхай байдаг. Эктопийг эдгэх үед ургаж байгаа хэвийн шинэ хучуур эдийн доор дарагдаснаас болж суваг нь хаагдсан ч салс ялгаруулсан хэвээр байснаас ийм байдал үүсдэг. Заримдаа ийм бэлцрүүн дотроход халдвар орсноос идээлдэг. Ийм нөхцөлд нээж, цэвэрлэнэ.

Умайн хүзүүний сувгийн ургацаг
Бортгон хучуур эс сувгийн дотор ургах. Халдвар, эсвэл хадврын шалтгаантай байж болно. Дээж авч, мэс заслын аргаар авна.

Нарийвчилсан кольпоскопи хийлгээгүйгээр умайн хүзүүний илэгдлийг эмчилж болохгүй. Учир нь юуг эмчлэх, ямаршуу юм болчихоод байгаа нь тодорхойгүй байна. Ийнхүү нарийвчилсан судалгаа хийсний дараагаар дурангаар харж байгаад сэжиг бүхий хэсгүүдээс эдийн дээж авна.

Биопси
Эдийн шинжилгээ буюу гистологийн шинжилгээ хийхээр хэсэг эд авахыг биопси гэдэг. Өөрөөр хэлбэл эсийн судалгаатай адил ч наалдацаар авсан эсүүдийг бус харин сэжиг бүхий хэсгээс авсан нэг хэсэг эдийн бүтцийг судалдаг.

Умайн хүзүүний илэгдлийн үед биопси авахдаа дараах зүйлсийг анхаардаг, үүнд:
-Биопсийг сарын тэмдэгийг мөчлөг эхлэхэд буюу мөчлөг эхэлсний 5-7 дахь хоногт, сарын юм ирэхээ зогссоны дараа авна.
-Биопсийг халдваргүй үед хийдэг. Учир нь хэсэгхэн эдийн таслан авч байгаа ч биопси мэс ажилбар болохоор цэвэр орчныг шаарддаг. Тиймээс наалдацаас халдвар илэрсэн бол эхэлж эмчилгээ хийгээд, ахин шинжилгээний хариу нааштай гарсан тохиолдолд биопси хийдэг.
-Биопсийг авахын өмнө өөрчлөгдсөн хэсгийг сайн харахын тулд Люголийн уусмалаар будаж, кольпоскопоор дурандан авна.
-Биопсийг тусгай биопсийн чимхүүрээр, цахилгаан дэгээ, эсвэл мэс заслын хутгаар авна.
-Ажилбар нь богино хугацаанд хийгддэг, ямар нэг зовиургүй. Учир нь умайн хүзүүнд өвчин мэдрэгч байдаггүй. Гол нь биеэ суллаж өгөх хэрэгтэй.
-Биопси авсан газар газраас цус шүүрч болно. Ийм үед эмч тэр цэгийг түлээд, тампоноор дарна.
-Биопси авснаас хойш долоо хоногийн хугацаанд бэлгийн харьцаанд орохгүй байх, хүнд юм өргөхгүй байх, угаахгүй байх зэргээр гам сахина.

Ийнхүү биопси авсны дараагаар хийдэг эдийн шинжилгээ нь эцсийн оношийг тавьна. Энд дисплази байгаа эсэхэд голлон анхаардаг. Дисплази гэдэг нь эдийн бүтцэд эмгэг өөрчлөлт гарахыг хэлдэг. Дисплази нь гурван зэрэгтэй байна. Эхний зэрэг нь үрэвслийн үр дагавар байж болохын зэрэгцээ хавдрын үйл явцын эхлэл байж болно. Халдварыг эмчлээд ахин биопси авна. 2 ба3 гуравдугаар зэргийн дисплази нь илүү нухацтай эмчилгээ шаарддаг.

Эдийн шинжилгээний дүнг харгалзан умайн хүзүүний илэгдлийн эмчилгээг сонгож авна.
Эмийн эмчилгээ
Эмийн эмчилгээг дийлэнх тохиолдолд зөвхөн үрэвслийн эсрэг хийгддэг.

Химийн аргаар авах
Эктопи, хурц үзүүрт ургацаг буюу кондилом байгаа үед л хэрэглэдэг. Эдгээрээс бусад эмгэг үйл явц нь илүү гүнд явагддаг болохоор химийн бэлдмэлүүдэд агуулагддаг хүчлүүд хүрч чаддаггүй.

Диатермокоагуляци буюу цахилгаанаар түлэх
Умайн хүзүүний эмгэгийг эмчлэх үндсэн арга. Умайн хүзүүний эмгэгийг эмчлэх олон аргуудын дотроос хамгийн удаан үргэлжилдэг, олон тооны хүндрэл өгдөг арга гэж үздэг. Сорвижилт үүсгэн умайн хүзүүний сувгийг нарийсгаж, улмаар төрөх үед умайн хүзүү урагдах шалтгаан болж болзошгүй болохоор төрөөгүй эмэгтэйчүүдэд хийдэггүй. Энэ аргыг хэрэглэсний дараах эдгэрэх хугацаа нь сар гаруй байдаг. Тиймээс хэвийн хучуур эс үүсэхээс өмнө дараагийн сарын тэмдэг ирдэг. Ялгарч байгаа умайн салстын эсүүд нь шархны гадаргуйтай шүргэлцэн, дээр нь тунаж үлдэснээр умайн хүзүүний эндометриоз үүсэхэд нөлөөж болзошгүй. Энэ өвчний явцад сарын тэмдэг ирэхийн өмнө болон бэлгийн харьцаанд орсны дараагаар өвдөлт өгч, цусархаг ялгадас доошоо гардаг.

Криотерапи буюу хөлдөөх засал
Нэвтрэх гүн нь зөвхөн эктопи болон хурц үзүүрт ургацагийг эмчлэхэд л хүрдэг. Сорви бараг үлдээдэггүй, өвдөлт өгдөггүй, илүүтэй зөөлөн арга. Гүн, эсвэл ноцтой гэмтлийн үед ашиглах боломжгүй.

Лазер засал
Энэ аргыг хэрэглэх үед мэс заслын лазераар гэмтэн эдийг зайлуулан, цус алдалтыг зогсоодог. Сорви үлдээдэггүй болохоор төрөөгүй эмэгтэйчүүдэд хийх боломжтой, барагтай бол хүндрэл үүсгэдэггүй, микроскопын хяналтан дор гэмтлийг шаардлагатай гүнд нь хүртэл нэвтэрч авах боломж олгодог.

Радио хутга
Өндөр эрчим хүчтэй радио долгионыг ашигладаг. Давуу тал нь гэвэл гэмтсэн хэсгийг түлдэггүй харин огтлож авдаг. Өөрөөр хэлбэл ингэж авсан гэмтсэн хэсгийг дараа нь эдийн шинжилгээгээр шинжилж оношийг бүр илүүтэй нарийвчлах боломжтой.

Мэс заслын аргаар авах
Хэрэв биопсигээр хавдарын өвчин байгаа нь тогтоогдсон бол хавдарын эмч нараар эмчлүүлсэн нь илүүтэй дээр байх. Тэгээд ч цаг алдалгүй анхан шатанд нь хандвал умайн хүзүүний хорт хавдрыг бүрэн эмчлэх боломжтой байдаг.

Эдгээр бүх ажилбарын дараа сайтар гам сахих хэрэгтэй. Жишээлэхэд, лазерын мэс засал хийлгэсэн бол сар, цахилгаанаар түлсэн, эсвэл хөлдөөсөн бол зургаан долоо хоногийн турш хүнд юм өргөх, саун зэрэг хэт халуун газар орохгүй, бэлгийн амьдралаас татгалзах зэргээр гам сахина. Энэ хугацаанд эхлээд шингэн дараа нь цусархаг зүйл их биш хэмжээгээр доош гарна. Шингэн юм сайн ууж, гам сахих хэрэгтэй. Доош гарч байгаа зүйлс нь аажмаар дараагийн биеийн юм болон өөрчлөгдөх бөгөөд биеийн юм ирж дууссаны дараагаар ахин хяналтын үзлэгт орох шаардлагатай.

Мэс заслын дараах шархтай гадаргуу нь дараагийн сарын тэмдэг эхлэхээс өмнө аньсан байх нь хамгийн зохистой болохоор дээрх эмчилгээнүүдийг биопситой адилаар сарын тэмдэгийн мөчлөгийн 5-7 дахь өдөр хийх нь хамгийн зохистой гэж үздэг.

Физик эмчилгээний лазер
Мэс заслын лазер биш, физик эмчилгээнд ашигладаг лазер. Энэ арга нь эктопи болон үрэвслийн үед эмтэй хослуулж, эсвэл эмийн эмчилгээний дараа хийхэд илүүтэй үр дүнтэй гэж үздэг. Мөн шархыг хурдан илааршуулахын тулд мэс ажилбарын дараа эмчийн заалтын дагуу хэрэглэхийг зүгээр гэж үздэг.

Ерөнхий

Хүйтэн гадарга дээр суухгүй байх, дулаан хувцаслах, ариун цэврийг сайн сахих нь цистит үүсэхээс тодорхой хэмжээгээр урьдчилан сэргийлж чаддаг. Гэвч энэ мэтээр урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авсаар байтал эмэгтэйчүүийн тавиас илүү хувь нь давсагны үрэвсэл буюу цистит гэгч таагүй зүйлтэй тулгарч, улмаар давсагны эдийн өөрчлөлт зэрэг таагүй үр дүр дагаварт хүргэдэг. Иймд циститийг цаг алдалгүй танин илрүүлж байх нь маш чухал.

Шинж тэмдэг

Цистит нь дотроо янз бүр байдаг ч онц нарийн судалгаа хийлгүйгээр хүн өөрөө шинж тэмдгээр нь тогтоох боломжтой гэж үздэг. Мэдээж үүнийхээ дараа эмнэлэгээр явж, лабораторийн илүү нарийн оношлогоо хийлгэх хэрэгтэй. Ингээд:
-Хэт ойр ойрхон шээх /Өдөрт дунджаар дөрвөн удаа хөнгөнөөр бие засахыг хэвийн гэж үзнэ/
-Шээс хүрсний дараа гарч байгаа шингэн нь бага хэмжээтэй
-Шээхээд өвдүүлэх
-Шөнө дөлөөр, эсвэл үүрээр барьж дийлэхээргүй хүчтэй шээс хүрэх
-Цавьны орчим эвгүй оргих, заримдаа өвдүүлэх
-Шээсний сүв агших
-Биеийн халуун халуун их бага хэмжээгээр байнга өндөр байх. /гэхдээ халуурахгүй ч байж болно/
-Шээс эвгүй үнэртэй болох, үнэр нь өөрчлөгдөх
-Шээс булингартай болох, мөн өнгө нь өөрчлөгдөх. Гэхдээ үүний шээсний өнгийг өөрчилдөг хүрэн манжин гэх мэт хүнсний бүтээгдэхүүн хэрэглэсний дараах өөрчлөлттэй хутгаж болохгүй.
-Шээсний дараа цус дусах /ийм зүйл ажиглагдаж болно/
-Шээхэд хүндрэлтэй болох
-Шээсний сүвнээс идээт ялгадас гарч болзошгүй
-Гэдэсний доод хэсгээр битүү өвдөлт өгч болзошгүй
-Ууц нуруугаар байнга чилж өвдөж болзошгүй
-Сэтгэл таагүйтэж, түгшүүртэй болох.

Эдгээр шинж тэмдэг бүгд, эсвэл дийлэнх нь илэрсэн бол эртхэн шиг эрүүл мэнддээ анхаарал тавих хэрэгтэй. Үгүй бол нэлээд таагүй байдалд орж магадгүй. Итгэхгүй байгаа бол хурц цистит гэж юу байдгийг биеэрээ амссан хүмүүсээс асуугаад үзээрэй.

Шалтгаан

Цистит үүсэхэд хүргэдэг олон шалтгаан бий. Дурдваас цаг тухайд нь илрүүлэн зохих ёсоор нь эмчлээгүй БЗХӨ, хүний өөрийн бактери, далд өвчин үүсгэгчид. Ангин, хорхойтсон шүд, пиелонефрит, тониззиллит, үтрээ болон гэдэсний бактергүйжил зэрэг үрэвслийн архаг голомт зэрэг. Хурц хоол, гэмтэл, бэлиг эрхтэний ариун цэврийг сахихгүй байх, дархлаа сулрах, суугаа ажил, удамшлын өвчин г.м.

Эмчилгээ

Юуны өмнө мэргэжлийн эмчийн заалт, зөвлөгөөгүйгээр өөрийгөө эмчилнэ гэдэг, ялангуяа циститийн үед бараг байж боломгүй зүйл гэдгийг хэлэх хэрэгтэй байх. Эмчийн заалтгүйгээр өөрийгөө эмчлэхэд цистит нь эдгэрэлгүйгээр хэсэг хугацаанд дарагдаад архаг хэлбэрт шилждэг. Архаг хэлбэрт орно гэдэг нь цистит гэнэт ойр ойрхон, эсвэл цөөн илрэх зэргээр давсагны эдийг гэмтээн илэрдэг. Урд нь циститээр өвдөж байсан гэх найз хүүхэн г.м. хүмүүсийн зөвлөгөөг дагах гэж яарсны хэрэггүй л болов уу. Учир нь таны давсганд юу болоод байгааг эмнэлгийн нарийн шинжилгээ хийлгээгүйр мэдэх боломжгүй тул.

Хүсний нэмэлт тэжээл, биологийн идэвхит бүтээгдэхүүн зэрэг нэрээр зарагдаж байдаг бүтээгдэхүүний талаар хэлэх хэрэгтэй байх. Юуны өмнө эдгээр бүтээгдэхүүн нь амлаад, сурталчлаад байгаа шигээ эмгэг болгоныг илааршуулдаг эм биш. Үнэхээр эм байгаад эмчилгээний нөлөө үзүүлдэг байсан бол хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн, биологийн идэвхийт энэ тэр гэж нэрлэгдэлгүй шууд эм гэсэн нэр зүүж явах ёстой. Тэгэхээр эдгээр бүтээгдэхүүн нь хоол, хүнсний бүтээгдэхүүнтэй хамт хэрэглэх замаар биологийн идэвхэт бодисуудаар нэмж хангаж өгч байх зорилготой төдий юм. Тэгэхээр элдэв амлалтанд хууртан мөнгөө ийм зүйлсэд үрэх гэхийн өмнө сайн бодох хэрэгтэй.

Яаралтай тусламж

Шинжилгээ хийлгэж онош тавиулалгүйгээр өөрийгөө эмчлэх гэх нь аюултай тухай дээр дурдсан. Гэхдээ бодит амьдрал дээр гэв гэнэт хурц цистит хөдлөтөл эмч, эмнэлэг хүртэл нэг биш нэлээд хэдэн цаг, тэр бүү хэл өдөр явах тохиолдол гарахыг үгүйсгэх аргагүй юм. Зөвхөн ийм тохиолдолд дараах арга хэмжээг авч болох юм. Эмийн сангаас Но-Шпа, Монурал / Фосфомицин /, Цистон авна.

-Но-Шпаг өдөртөө 2 ширхэгийг, шөнөдөө 1-2 ширхэийг 5-10 өдөр. Монурал уух өдрөө уулгүй алгасна.
-Цистоныг зааврын дагуу /заавар гадаад хэл дээр байгаад орчуулж мэдэхгүй бол эмийн санчаас зоволгүйгээр асууж байх хэрэгтэй./ Гэхдээ хурц өвдөлт өгч байгаа үед ууж болохгүй. Мөн Монуралыг уух өдрөө уулгүй алгасна.
-Монуралыг зөвхөн унтахын өмнө шөнө, хоол идэснээс 2-3 цагийн дараа, ходоод хоосон үед ууна. Унтахын өмнө шээж давсагаа суллана. Өдөрт нэг удаа, шөнө. Хоёр өдөр.
-Мөн салтаандаа халуун устай жин тавьж болно.

Ингээд /ийм дур мэдсэн зүйлийг зөвхөн эмчид үзүүлэх боломжгүй, аргагүй үед л хэрэглэж болохыг мартуузай/ байдал сайжирсан ч гэлээ эмчид заавал үзүүлж шинжилгээ өгөх шаардлагатай. Ахин таагүй байдалд орохгүйн тулд өвчний цаад шалтгааныг нь дарах хэрэгтэй. Шалтгааныг нь илрүүлж, яаж дарахыг зөвхөн мэргэжлийн эмч л мэдэж байгаа.

Жирэмслэлтийг зохиомол аргаар таслах буюу аборт, үр хөндөлт нь эмэгтэй хүний нөхөн үржихүйн эрүүл мэндэд тодорхой нөлөөг ямагт үзүүлж байдаг. Тиймээс үр хөндөлт нь цаашид жирэмслэх, жирэмсний явц зэрэгт нөлөөлөх нь гарцаагүй.

Аборт нь тэр болгон эмэгтэй хүний өөрийнх нь сонголт байдаггүй. Дотор эрхтэн, мэдрэлийн системийн хүнд өвчин зэргийг үед эмнэлгийн заалтын дагуу аборт хийлгэсэн байж болно. Гэсэн хэдий ч шалтгаанаасаа үл хамаараад үр хөндөлт нь таагүй үр дагаварт хүргэж болзошгүй.

Эмнэлгийн аборт /сонгодог, зэмсэг ашиглан үр хөндөх/ гэдэг нь умайн ханыг хусахтай зэрэгцэн ургийн өндөгийг зайлуулахыг хэлдэг.

Эмнэлгийн абортыг 12 хүртэл долоо хоногтойд хийхийг зөвшөөрдөг. Хийх шаардлагатай бол 6-7 хоногтойд хийхийг хамгийн зохистой гэж үздэг. Үр хөндөлтийг зөвхөн эмч, эмнэлгийн нөхцөлд хийнэ.

Умайн хөндий рүү нэвтрэхийн тулд сувгийг нь тусгай тэлэгчээр тэлдэг. Ургийн өндөгийг умайн хананаас салгахын тулд кюретк гэж нэрлэгддэг тусгай багажаар хусдаг. Аборт хийлгэсний дараа хэдэн цагийн туршид эмэгтэй хүн эмчийн хяналтанд байх ёстой. Хагалгааны дараах явц хэвийн үед эмэгтэйг тэр өдөрт нь гаргадаг.

Үүний уншаад аборт тун энгийн зүйл юм гэж санагдаж магадгүй ч бодит амьдрал дээр үр хөндөлт нь орчин үеийн эмэгтэйчүүдийн хамгийн нарийн мэс ажилбаруудын нэг юм.

Үр хөндөлтийн улмаас үүссэн үрэвсэлт өвчин, умайн үйл ажиллагаат давхарга шавхагдах зэрэг нь үргүйдэлд хүргэж болзошгүй ч жирэмслэсэн бол дараах хүндрэлүүд үүсч болзошгүй.

Зулбах
Үр хөндөлтийн явцад умайн хүзүүний гэмтэл гэсэн хүндрэл үүссэний үр дүнд истмико-цервикал дутагдал буюу умайн хүзүү ба хүзүүвчний дутагдал гэсэн байдал үүсч болно. Ийм дутагдал үүссэн үед умайн хүзүү нь өөрийн тогтоох барих үүргийг гүйцэтгэхгүй болдог. Хэрэв хэвийн үед умайн хүзүү н жирэмсний бүх л хугацаанд хаалттай байдаг нь ургийн өндөгийг умайн хөндийд тогтоох чухал хүчин зүйл болдог.

Харин умайн хүзүү ба хүзүүвчний дутагдал—ын үед энэ функц алдагдана. Умайн хүзүү нь абортын үед мэс заслын багажинд гэмтэж болох булчингийн тогтоц. Ингэж гэмтэх үед язралт үүссээнээр умайн хүзүү нь үйл ажиллагаагаа бүрэн дүүрэн дүүрэн гүйцэтгэж чадахгүй болно.

Анхны жирэмслэлт -ийг үр хөндөлт хийж тасалдуулсан үед гол төлөв ийм хүндрэл үүсдэг. Учир нь анхын жирэмслэлтийн үед умайн хүзүүний суваг нь маш нарийхан, мэс заслын багажаар тэлэгдэхдээ муу байдаг. Умайн хүзүү ба хүзүүвчний дутагдал нь голт төлөв жирэмсний 16-18 дахь долоо хоногт жирэмслэлт тасалдах байдлаар илэрнэ. Ингэхэдээ бэлгийн замаас цусархаг ялгадас гарчах бөгөөд гэдсний доод хэсгээр базлалт хэлбэрийн бага зэргийг өвдөлт өгдөг ч гол төлөв өвдөлт өгдөггүй. Үүний дараагаар ургийн өндөг нь умайгаас гадагшилж зулбана.

Умайн хүзүү үйл ажиллагаагаа бүрэн гүйцэтгэх боломжгүй урьдчилан мэдэж байгаа тохиолдолд энэ хүндрэлээс урьдчилан сэргийлж болно. Үүний тулд умайн хүзүүг хаалттайгаар тогтоон барьж байдаг оёдол тавьдаг. Гэвч зулбасны дараагаар л умайн хүзүү ба хүзүүвчний дутагдалтайг оношлон тогтоож, улмаар зохистой эмчилгээг зөвхөн дараагийн жирэмслэлтийн үед хийхээс өөр боломжгүй байх нь цөөнгүй. Хэрэв үр хөндөлт хийлгэхдээ умайн хүзүүнд гэмтэл авч байсан тухай мэдээлэл эмчид байгаа бол шаардлагатай үед хэт авианы шинжилгээ буюу эхо харуулах заалт өгнө.

Өмнө нь үр хөндүүлж байсны улмаас зулбалт үүсэх өөр нэг шалтгаан нь гормон буюу дааврын зохицуулалтанд өөрчлөлт орох явдал юм. Жирэмсний үед ургийн хэвийн өсөлт хөгжилтийг хангахын тулд ирээдүйн эхийн бие махбодийн бүх системүүд өөрчлөгддөг. Жирэмслэлтийг зохиомлоор таслах үед өндгөвч, өнчин тархи буюу гипофиз зэрэг дотоод шүүрлийн эрхтэнүүдийн хэвийн ажиллагаа алдагдаж болзошгүй. Ийм алдагдал нь эхний гуч хоногт жирэмснийг хадгалахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг прогестерон буюу шар биетийн дааврыг дутагдлаар илэрнэ.Эмчийн заалтын дагуу шаардлагатай эмийн бэлдмэлийг хэрэглэх замаар энэ хүндрэлийг арилгаж болно.

Ургийн өндөг буруу бэхлэгдэх

Үр хөндөлтийн явцад умайн дотоод давхарга буюу эндометрий нь гэмтэн, нимгэрдэг. Ургийн өндөг нь энэ давхаргад бэхлэгдэх ёстой. Энэ давхаргын байдал нь ихэсийн зөв бүрэлдэн тогтох явцад маш чухал ач холбогдолтой.

Иймд нимгэрсэн, архаг үрэвслийн голомттой, наалдас /умайн хөндийн үрэвслийн үр дүнд үүсдэг холбогч эд/-тай тохиолдолд ургийн өндөг нь умайн хананы ийм төрлийн гэмтэл байдаггүй хэсэгт бэхлэгддэг. Ийм гэмтэл байхгүй хэсгүүд нь умайн хүзүүний доод хэсэгт байрладгаас болж ихэс доогуур байрлах, эсвэл ихэс түрүүлнэ. Ингэсэн тохиолдолд иэхс нь умайн хүзүүнээс гарах гарцыг хааж, эсвэл бүр ургийн өндөг нь умайд бус харин умайн хүзүүнд бэхлэгддэг.

Энэ нь ихэс ховхрохтой холбоотой цус алдалт үүсэх аюултай бол умайн хүзүүний жирэмслэлт нь их хэмжээний цус алдалтыын улмаас умайг авах шалтгаан болж магадгүй. Умайн хүзүүний жирэмслэлтийг бүрэн тээж болдггүй болохоор ургийг зайлуулдаг.

Ихэс түрүүлсэн, доогуур байрласан бол жирэмсний явцад жирэмснийг тасалдуулалгүй хадгалах зорилготойгоор хэвтэж эмчлүүлэх хэрэг гарах нь олонтаа. Мөн кесар хагалгаагаар төрөх магадлал нэмэгддэг.

Ургийн өсөлт саатах

Урд нь аборт хийлгэх явцал умайн дотоод давхарганы үйл ажиллагаа бүрэн бус болдгоос үүдэн ихэсийн бүрэлдэх явцал гажиг үүсч магадгүй. Ингэсэн тохиолдолд ургийн хүчил төрөгч болон тэжээлийн бодисын хангамж хангалтгүй болно. Үүнийг фетоплацентар дутагдал гэнэ. Үүний нөлөөгөөр ураг нь хөгжлөөрөө жирэмсний хугацаанд байвал зохихоосоо хоцорч, жин дутуу хүүхэд төрж болзошгүй.

Иймд жирэмсний явцад уругийн хөгжлийн байнга хянаж байх нь нэн чухал юм. Ургийн хөгжил дутуу гэсэн онош тавигдвал эмнэлэг, эсвэл гэрийн нөхцөлд тусгай эмчилгээг эмч зааж өгнө.

Умайн урагдалт

Умайн урагдалт гэсэн ноцтой хүндрэл нь олон тооны абортын нөлөөгөөр умайн хана ихээхэн нимгэрсэн, эсвэл абортын явцад умайн хана цоорсон тохиолдолд үүсдэг. Абортын үед умайн хана цоорсон үед хагалгаа хийж умайн ханыг нөхөн сэргээж, эсвэл цооролт бага бол мэс засал хийлгээгүй эмчилгээ хийж хяналт тавьдаг. Ямар ч тохиолдолд цоорсон газар холбогч эс үүснэ. Холбогчийн эсийн сунах чадвар сул тул жирэмсний явцад, эсвэл төрөх үед умай урагдах бөгөөд ийм тохиолдолд эх, хүүхэд хоёр ихээхэн аюултай байдалд ордог.

Резус-сенсибилизаци

Ургийн хүчил төрөгчийг тээвэрлэдэг цусны улаан эс буюу эритроцитүүдийн эсрэг үйлчилгээтэй резус эсрэг биетийг эмэгтэй хүний бие ялгаруулж эхлэхийн ингэж нэрлэдэг. Энэ хүндрэл нь цус нь сөрөг резус фактортой эмэгтэйчүүдийн ураг нь эерэг резустай үед аборт хийлгэсний дараа л үүсдэг. Учир нь абортын үеэр ургийн эерэг резустай олон тооны эритроцитууд нь эхийн цусанд орсноор эхийн бие махбодь нь олон тооны эсрэг биет ялгаруулж эхэлнэ. Ингэж ялгарсан эсрэг биетүүд нь эмэгтэйн биед хадгалагдан үлддэг бөгөөд дараагийн удаад эерэг резустай ургаар жирэмслэх үед сөрөг нөлөө үзүүлж эхэлдэг.

/Резус зөрчлийн талаар www.103.mn сайт дээр мэдээлэл байгаа./

Дүгнэлт

Энэ мэтээр үр хөндөлт нь олон сөрөг үр дагавар, уршигтай болохоор аль болох хийлгэхгүй байхыг хичээх хэрэгтэй.

Чарльз Дарвины онолоор бол энэ vйл явц нь эмэгтэйчvvдэд үр тогтох, хүүхэд тээх , хүүхэд төрүүлэхэд туслах зарчимаар бий болсон гэдэг.

Сарын тэмдэгийн мөчлөг нь тусгай даавруудын хатуу хяналтан дор эмэгтэй хvний бэлгийн эрхтэнvvдэд сар бvр явагддаг өөрчлөлт юм. Хэвийн сарын тэмдгийн мөчлөгийн илрэл нь сар бvр тогтмол цусархаг ялгадас бэлгийн замаар ялгарах явдал юм. Энэ нь 28 хоног тутамд 3-5 хоног vргэлжилнэ.

Шинж тэмдэг

Сарын тэмдэгийн мөчлөгийн алдагдалыг сар бvрийн тогтмол байдлаар нь шинжинэ. Хэрвээ тогтмол ирж байвал хэвийн. Үгүй бол  мөчлөг  алдагдаж байна гэсэн vг.

Ийм алдагдлын хамгийн хурц  илрэлийн нэг нь аменорея буюу хагас жилээс илvv хугацаагаар сарын тэмдэг ирэхгvй байх.

Тvvнээс гадна хэтэрхий бага эсвэл хэт их юм ирэх, мєн тvvнчлэн тогтмол биш байх ( ойр ойрхон эсвэл цєєн ирэх ) нь анхаарууштай зүйл . Цус гарах нь зєвхєн 1-2 хоног юмуу эсвэл долоо хоногоос илvv хугацаанд vргэлжилвэл эмэгтэйчvvд болгоомжилох хэрэгтэй. Мєн сарын тэмдэг  өвдөлт ихтэй ирэх нь мөчлөгийн алдагдал байж болно.

Шалтгаан

Сарын тэмдэгийн мєчлєгийн алдагдал нь  өвчин бус зөвхөн бэлиг эрхтэний vйл ажиллагаанд гарсан ямар нэгэн хямралын шинж тэмдэг юм. Мөчлөгийн алдагдалын эх vvсвэр нь ихэнхдээ дааврын тогтолцооны гажуудал байдаг. Гэхдээ энэ гажуудал нь заавал  бэлгийн даавруудад гарах албагүй. Бамбай булчирхай, бөөрний булчирхай болон өнчин тархи -ны дааврын гажуудлаас ч  болсон байж болно. Эдгээр  дааврын єєрчлєлт гарах хэд хэдэн  шалтгаан байж болно, үүнд:

• Байнгын сэтгэлийн дарамт, стресс  ба мэдрэлийн системийн өвчлөл
• Бэлиг эрхтэний, эсвэл өөр дотор эрхтэний ноцтой євчлєл
• Удамшил
• Зарим нэгэн эм, бэлдмэл хэрэглэхэд
• Оршин суудаг газраа эрс єєрчлєх ( дулаан газраас хvйтэн газар)
• Цацрагийн болон бусад хордлого
• Хэтэрхий хурц хоол

Харин тампон хэрэглэх нь сарын тэмдэгийн мєчлєгт сөрөг нєлєє vзvvлдэг гэж зарим хvмvvс буруу ойлгодог.

Үр дагавар

Зарим сарын тэмдэгийн мєчлєгийн алдагдалын цаана маш ноцтой євчин болох умайн гадуурх жирэмслэлт, єндгєвч болон умайн хортой, хоргvй хавдар байж болох эрсдэлтэй.

Оношлогоо

Сарын тэмдэг гэнэт єєрчлєгдєж хэвийн бус  болсныг анзаарсан даруйдаа эмэгтэйчvvдийн эмчид vзvvлэх хэрэгтэй. Сарын тэмдэгийн мєчлєгийн алдагдалын шалтгааныг аль болох хурдан илрvvлбэл сайн. Эмч хамгийн эхлээд євчтєний дааврын тэнцвэрт байдлын шинжилгээ хийнэ. Тvvнчлэн бэлгийн дотор эрхтэний гэмтэл байгаа эсэхийг шалгах хэт авианы шинжилгээ хийх зайлшгvй шаардлагатай. Мєн vтрээний наалдац авах, эсвэл бэлгийн замын євчин илрvvлэх тусгай молекулын оношлогоо юм. Дааврын шинжилгээний vр дvнгээс хамаарч євчтєнд дотоод шvvрлийн булчирхайн мэргэжлийн эмчийн зєвлєгєє шаардлагатай болж магадгүй.

Эмчилгээ

Алдагдсан сарын тэмдэгийн мєчлєгийг зайлшгvй хэвийн болгох шаардлагатай. Vvний тулд мєчлєгийн алдагдлыг эмчлэх бус харин vvсгэсэн шалтгааныг арилгах хэрэгтэй;

• Халдварт болон vрэвсэлт євчнийг тусгай эм, физик эмчилгээгээр эмчилнэ.
• Дааврын єєрчлєлтийн эхэн vед  дааврын эмчилгээ хийнэ.
• Хавдар vvссэн нєхцєлд мэс засал хийгдэнэ.
• Суларсан биемахбодийг дэмжихэд биеийн тамираар хичээллэх болон зєв хооллолт, амин дэм тусална.

Умайн /савны/ хүзүүвчний шархлаа гэдэг нь савны хүзүүвчинд гарсан хоргүй эмгэг үйл явц юм. Шархлаа нь умайн хүзүүний эпител /хучуур эс/-ийг өөрчлөлтөнд оруулдаг бөгөөд эмэгтэйчүүдийн бусад өвчний дотроос хамгийн их тохиолддог.

Умайн хүзүүний жинхэнэ шархлаа нь харьцангуй цөөн тохиолддог бөгөөд дийлэнх тохиолдолд хуурамч шархлаа буюу эктопи үүссэн байдаг. Зарим судалгаагаар энэ оношийг хүүхэд төрүүлэх насны хоёр эмэгтэй тутмын нэгэнд нь тавигдаж байна гэж үзсэн байдаг.

Шалтгаан

Умайн хүзүүний шархлаа үүсэх шалтгаан нь маш олон янз. Эдгээрийн дотроос БЗХӨ, үтрээний бактергүйжил, эмэгтэйчүүдийн бэлгийн үрэвсэлт өвчнүүдийг умнай хүзүүний шархлаа үүсэхэд хүргэдэг гол хүчин зүйлс гэж үздэг. Мөн бэлгийн амьдралд хэт эрт орох нь умайн хүзүүний шархлаа үүсэхэд нөлөөлдөг гэж үздэг. Үүнээс гадна төрөх, үр хөндүүлэх үед механик гэмтлийн улмаас шархлаа үүсч болдог. Шархлаа үүсэхэд нөлөөлдөг бас нэг шалтгаан нь дааврын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй сарын тэмдгийн мөчлөг алдагдал юм.

Оношлогоо

Умай -н хүзүүний шархлааг үтрээлийн толь ашиглан үзлэг хийх замаар хялбар оношлох боломжтой. Эмчилгээг эхлэхийн өмнө гарсан өөрчлөлтүүд нь хоргүй эсэх, шархлаа нь үрэвсэлтэй холбоотой эсэхийг нягтлаэн тогтоохын тулд эсийн, эдийн шинжилгээ өгөх шаардлагатай.

Эмчилгээ

Эмчилгээ нь шархлаа үүсгэхэд хүргэсэн шалтгааныг нь эмчлэхэд чигэлнэ. Ингэвэл шархлаа нь өөрөө арилж болно. Эрчимтэй эмчилгээ хийхэд химийн коагуляц буюу умайн хүзүүг тусгай бэлдмэлээр боловсруулах, криодеструкц буюу шингэн азотоор хөлдөөх, диатермокоагуляц буюу цахилгаан гүйдлээр нөлөөллөх, лазеркоагуляц буюу лазерараар нөлөөлөх эмчилгээг хийдэг. Эмчилгээний эдгээр аргууд нь олон жилийн турш хэрэглэгдэж байгаа, сайн үр дүнтэй аргууд юм.