Явц
Үр тогтох хамгийн тохиромжтой үед буюу өндөгөн эс гадагшилсны дараагаар эмэгтэй хүний биед прогестерон нэртэй гормон ихээр ялгардаг. Энэ гормон ялгарснаар өндөгөн эс гадагшилсны дараах хоёр хоногийн туршид хүний биеийн суурь дулаан нь 0,4-0,6 градусаар нэмэгддэг. Өндөгөн эс нь ойролцоогоор сарын тэмдэгийн мөчлөгийн дундуур гадагшилж мөчлөгийг өмнөх ба удаах гэсэн хоёр дахь хэсэг гэсэн хоёр хэсэгт хувааж өгдөг.

Өндөгөн эс гадагшлахаас өмнөх буюу эхний хэсэгт эмэгтэй хүний биеийн дулаан нь гол төлөв өндөгөн эс гадагшилсны дараах буюу хоёр дахь хэсгээс бага байдаг. Прогестерон даавар хангалттай ялгарсан нөхцөлд мөчлөгийн дунд үеэс эхлээд биеийн дулаан нэмэгдэж эхэлдэг нь өндөгөн эс гадагшилсан гэдгийг илтгэх найдвартай шинж тэмдэг болж өгдөг. Өндөгөн эс гадагшилсны дараах хэсэг буюу хоёр дахь хэсэг нь хэвийн нөхцөлд 13-14 хоног үргэлжилж байгаад биеийн юм ирэхийн өмнө халуун нь ахиад 0,3 градус орчмоор буудаг.

Иймд базаль температур буюу суурь халуун нь нэг мөчлөгийн туршид өөрчлөгдөлгүй нэг түвшинд байх, өөрөөр хэлбэл температурын өөрчлөлтийг харуулсан график нь уналт өгсөлтгүй байх нь өндөгөн эс гадагшлахгүй байгааг илтгэж байж болзошгүй юм. Харин өндөгөн эс гадагшлахгүй байгаа тохиолдолд жирэмслэх боломжгүй.

Халууны шил сугандаа хавчуулах аргаар хэмждэг дулаан чинь суурь халуун биш юм уу гэсэн асуулт гарах нь зүйн хэрэг. Хамаг учир хүний биеийн температурын өөрчлөмтгий байдагт байгаа юм. Хүний биеийн дулаан нь өдрийн туршид өөрчлөгдөж байдаг. Их хөдөлвөл нэмэгдэнэ, даарвал буурна, халуун хоол идвэл нэмэгдэнэ, зузаан хувцас өмсвөл нэмэгдэнэ, усанд орвол буурна г.м. маш олон зүйлийн нөлөөгөөр байнга өөрчлөгдөж байдаг болохоор биеийн температурыг хэмжихэд хамгийн тохиромжтой цагийг сонгоно гэдэг тун бэрхшээлтэй болдог. Тиймээс л хүний биеийн суурь температур буюу зургаан цаг унтасны дараах тайван үеийн температурыг хэмждэг.

Шаардлага
Дараах тохиолдолд эмэгтэйчүүдэд суурь температураа хэмжин, өөрчлөтийнх нь графикийг гаргах зөвлөгөөг өгдөг, үүнд:
-Жилийн турш жирэмслэж чадахгүй байх
-Эмч үргүйдэл байж болзшогүй гэж таамагласан үед
-Эмч дааврын алдагдал үүссэн гэж таамгласан үед
-Жирэмслэх магадлалаа нэмэгдүүлэхийг хүсвэл
-Хүүхдийнхээ хүйсийг төлөвлөх аргачлалыг туршиж байгаа үед
-Өөрийн бие махбоди дотор болж байгаа үйл явцыг ойлгон хянахын тулд.

Бүх журмыг ягштал баримтлан хэмжиж гаргасан суурь дулааны график нь мөчлөгт өндөгөн эсийн гадагшлалт бий эсэхийг харуулж чадна. Гэхдээ таны байгуулсан графикийг үндэслэн жинхэнэ бодит онош, дүгнэлт хийж чадах хүн бол зөвхөн мэргэжлийн эмэгтэйчүүдийн эмч гэдгийг мэдэж авах хэрэгтэй.

Та гурван мөчлөгөөс байгагүй хугацаанд суурь температураа/халуунаа хэмжиж байж өндөгөн эс гадагшлах огноо, үр тогтоход хамгийн таатай үе, дааврын өөрчлөлт зэргийн талаарх хангалттай мэдээлэл цуглуулж авна гэдгийг тогтоож авах хэрэгтэй.

Хэмжих дүрэм
Хүний биеийн суурь температур/ суурь халууныг хэмжихдээ дараах дүрмийг ягштал баримтална, эдгээрт:

-Суурь халуунаа мөчлөгийн дуртай өдрөөс эхлэн хэмжиж болох ч мөчлөгийн эхний өдрөөс буюу биеийн юм ирсэн өдрөөс эхлэн хэмжих нь хамгийн тохиромжтой байдаг.

-Температурыг хэмжихдээ нэг сонгож авсан аргаа тууштай хэрэглэнэ. Халууныг амны хөндий, үтрээ, шулуун гэдсээр хэмжиж болно. Халууны шилийг суганд хавчуулах замаар температур хэмжих нь өндөр нарийвчлал багатай тул бодит үр дүн өгдөггүй. Тэгэхээр дээр дурдагдсан гурван аргын аль нэгийг нь сонгож аваад түүнээ нэг мөчлөгийн туршид өөрчлөлгүйгээр ягштал дагах хэрэгтэй.

-Ингхэдээ амны хөндийн температурыг үзэж байгаа бол халууныг шилийг хэлэн доороо хийгээд амаа жимийн 5 минутын турш хэмжинэ. Амны  хөндийн халууныг хэмждэг тусгай халуун шил байдаг.

-Үтрээ, эсвэл шулуун гэдсээр температур хэмжих үед хугацаа нь 3 минут байна.

-Халуунаа үзэхдээ өглөө, сэрсэн даруйдаа орноосоо босолгүйгээр хэмжинэ.

-Нойр бүтэн, 6 цагаас багагүй байх ёстой.

-Халууныг зөвхөн тогтсон цагт хэмжих ёстой. Хэмжих цагаас 30 минутаас илүү хоцорвол хэмжилт нь бодит байдлыг илтгэж чадахгүй.

-Дижилтал буюу электрон халууны шил, мөнгөн устай халууны шил аль алинаар нь хэмжиж болно. Нэг сонгож авсан халууны шилээ нэг мөчлөгийн туршид солихгүй байх нь чухал. Тоон халууны шил нь үтрээ, шулуун гэдсээр халуун үзэхэд тийм ч тохиромжтой биш гэж үздэг. Шулуун гэдсээр халуун хэмжих нь илүү бодит гэж үздэг бөгөөд шулуун гэдэсний халуун шил гэж тусгай, илүү нарийхан халууны шил байдаг тул эмийн сангуудаас асуух хэрэгтэй. Гэхдээ олдохгүй бол ердийн мөнгөн устай халууны шилээр үзсэн ч болно.

-Мөнгөн устай халууны шилээр хэмжиж байгаа бол унтахаасаа өмнө сэгсэрч бэлэн болгох ёстой. Учир нь өглөө босоод хэмжихийн өмнө сэгсрэх үед таны биеийн суурь дулаан өөрчлөгдөж болзошгүй.

-Суурь халууны заалтыг заавал тэмдэглэн авна. Хол замд явах, онгоцоор нисэх зэрэг нь суурь температурт мэдэгдэхүйц нөлөөлж болзошгүй. Ингэж замд явсан бол тухай бүрт заавал тусгай тэмдэглэл хийх хэрэгтэй.

-Ханиад, томуу г.м. халууралт дагалддаг өвчин туссан үе суурь дулааны үзүүлэлт нь бодит байдлыг илтгэж чадахгүй тул эдгэртлээ буюу халуун хэвийн болох хүртэл хэмжилт хийхээ зогсоож болно. Ингэж халуурч өвдсөн бол тухай бүрт заавал тусгай тэмдэглэл хийнэ.

-Нойрсуулагч эм, тайвшруулах эм, дааврын бэлдмэл зэрэг нь суурь дулаанд нөлөөж болно. Энэ мэтээр ямар нэг ууж байгаа бол заавал тусгай тэмдэглэл хийнэ.

-Жирэмслэлтээс хамгаалах ерөндөг уухтай зэрэгцэн суурь халуун хэмжих аргыг хэрэглэх нь ямар ч утгагүй.

-Архи, дарс, шар айраг г.м. согтууруулах ундаа хэрэглэсний дараах суурь дулаан нь өөрчлөгдөж болзошгүй тул мөн бодит байдлыг илтгэж чадахгүй. Ингэж согтууруулах ундаа уусан бол заавал тэмдэглэж байх ёстой.

-Дийлэнх тохиолдолд суурь температурын графиктай танилцсаны дараагаар эмч нэмэлт шинжилгээ, үзлэг хийж байж онош тавьдаг, тэгэх ч ёстой гэж үздэг.

Суур температурын графикийн жишээ
Суурь температурын график хийхийн тулд дөрвөлжин шугамтай цаас хэрэг болно. Тэндээ

Хэмжилт хийсэн мөчлөгийн өдөр, хэмжилт хийсэн огноо, хэмжилт хийсэн цаг, хэмжилтын заалт буюу халуун шилэн дээрх температурын заалтыг тэмдэглэнэ. Мөн хэмжилт хийх өмнөх өдөр эм, согтууруулах ундаа уусан эсэх, бэлгийн хавьталд орсон эсэх, өвдөж халуурсан эсэх, биеийн юм их бага, эсвэл хэвийн ирсэн эсэхийг тэмдэглэнэ.

Мөчлөг тус бүрийг тус тусад нь цаасан дээр тэмдэглэвэл дараа нь харьцуулж үзэхэд хамгийн тохиромжтой байдаг.

Ийм тэмдэглэгээ нь дараах байдалтай байж болно:

График хөтлөх зөвлөмжийн дагуу та өөрт эвтэй байдлаар өөрөөр хийсэн ч болно.

Суурь халууны график хөтлөх замаар хүүхдийн хүйсийг төлөвлөх

Хүүхдийн хүйсийг тодорхойлох олон арга байдаг. Үүний нэг нь суурь халууныг хэмжих замаар өндөгөн эс гадагшлах өдрийн тодорхойлох замаар хүүхдийнхээ хүйсийг тодорхойлох арга юм.

Хэргийн гол нь Ү хромосом буюу эр хромосом тээгч эр бэлгийн эс ба Х хромосом буюу эм хромосом тээгч хоёрын ялгаанд байдаг.

Эр хромосом нь илүү хөдөлгөөнтэй байдаг болохоор өндөгөн эстэй учрах магадлал өндөр. Гэхдээ тогтворгүй, өөрөөр хэлбэл тун хэврэг. Иймээс хоёр өдрийн дотор үр тогтож чадаагүй бол эр хромосом тээсэн эр бэлгийн эс үхнэ.

Харин эм хромосом хөдөлгөөнт чадвар багатай ч илүү тэсвэртэй. Өндөгөн эстэй учрах хүртлээ илүү удаан тэсээд, амьдраад байж чаддаг.

Тэгэхээр өндөгөн эс гадагшлахаас өмнөх ба хойших хоногуудын график хөтлөх аргаар тодорхойлж байгаад хүүхдийнхээ хүйсийг төлөвлөх боломжтой гэсэн үг. Тухайлбал, охинтой болохыг хүсвэл өндөгөн эс гадагшлахаас 2-3 өдрийн өмнө сексийн харьцаанд орно.  Харин хүүтэй болохыг хүсч байгаа бол өндөгөн эс гадагшлах өдөр секс хийх хэрэгтэй.

Энэ арга 100% баталгаа өгөхгүй ч гэлээ хүүтэй, эсвэл охинтой болох магадлалыг ихээхэн нэмэгдүүлэх нь мэдээж.

Эрсдлийн хүчин зүйл (risk factor) гэж нөлөөллийнх нь үр дүнд ямар нэг өвчин үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг зуршил /тамхи татах г.м./, эсвэл хүрээлэн буй орчинд буй хортой бодисуудын нөлөөг хэлдэг.

Энэхүү нөлөө буюу холбоос нь өвчин үүсэхэд хүргэж болзошгүй олон шалтгааны зөвхөн ганц нь тул шалтгаант хүчин зүйлсээс ялгаж үзэх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл эрсдлийн хүчин зүйл, зүйлс байна гэдэг нь өвчин үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлэх болохоос өвчин үүсгэх гол шалтгаан болохгүй. Өчвин үүсгэдэг эрсдлийн хүчин зүйлсийг нь арилгавал өвчин үүсэх магадлал нь багасна.

Тодорхойлолт

Үр тогтсон өндөгөн эс умайн хөндийн гадна бэхлэгдэхийг савны гадуурх жирэмслэлт гэдэг. Савны гадуурх жирэмслэлтийн нийт тохиолдлын 95% орчимд өндөгөн эс нь умайн хоолойд бэхлэгддэг бол бусад тохиолдолд нь умайн хүзүү, хэвлийн хөндий, өндгөвчинд бэхлэгддэг.

Эрсдлийн хүчин зүйлс

А. Архаг сальпингит. Савны гадруух жирэмслэлт болсон нийт эмэгтэйчүүдийн 50% орчмоос нь сальпингит буюу умайн хоолойн үрэвсэл илэрдэг. Зарим эх сурвалжид дурдаснаар бол сальпингит буюу умайн хоолойны үрэвсэл нь савны гадуурх жирэмслэлтийн эрсдлийг 7 дахин нэмэгдүүлдэг ажээ. Эдгээрийн дотроос хламид-ийн гаралтай сальпингит нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсгэх магадлал илүү өндөр байдаг аж.

Б. Умайн хоолойны хөгжлийн гажиг. Эдгээрт нь дивертикул буюу уут хэлбэртэй төвийлт, илүү нүх, дутуу хөгжил зэрэг орно.

В. Бага аарцаганд наалдац үүсэх. Наалдац нь эндометриоз, эсвэл хурц мухар олгой болон төрсний дараах халдварт хүндрэл, эсвэл аборт буюу үр хөндөлтийн дараа үүсч болзошгүй.

Г. Умайн хоолойд мэс ажилбар хийсэн. Эдгээр нь боолгох, савны гадуурх жирэмслэлтийн улмаас эрхтэнийг үл гэмтээх хагалгаа хийсэн, үргүйдлийг арилгах мэс ажилбар хийсэн.

Д.Умайн доторх ерөндөг ашигласан. Манайхны ярьж заншсаар спираль тавиулах замаар жирэмслэлтээс сэргийлж байсан эмэгтэйчүүдэд савны гадуурх жирэмслэлт үүсэх магадлал өндөр байдаг гэж зарим эх сурвалжууд дурджээ.

Е. Мини-пиль буюу гестагений бичил тун агуулсан эм уух, медроксипрогестероны тариулах замаар жирэмслэлээс сэргийлэх нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг аж.

Ж.Зохиомол үр тогтоолт. Экстрокорпораль үр тогтолт буюу хуруу шилэнд үр тогтоосны дараа умайд шижлүүлэхэд 5% нь савны гадуурх жирэмслэлт үүсдэг ажээ.

З.Үргүйдэл. Үргүйдлийн үед шалтгаанаасаа үр хамаараад савны гадуурх жирэмслэлтийн эрсдэл өндөр байдаг.

И. 35 наснаас дээш эмэгтэйчүүд.

Оношилгоо

Эдгээр эрсдлийн хүчин зүйлс байгаа, өмнө нь савны гадуурх жирэмслэлт тохиолдож байсан бол эмэгтэйчүүд жирэмслэсэн тохиолдолд юуны өмнө аль болох эрт эмэгтэйчүүдийн эмчид үзүүлж, үтрээний эхо г.м. өндөр нарийвчлалтай багажны үзлэгт орох хэрэгтэй.

Ялангуяа хэвлийн доогуур өвдөх шинж тэмдэг илэрсэн үед яаралтай эмчид хандан үзлэгт орж савны гадуурх жирэмслэлт байгаа эсэхийг шалгах зайлшгүй шаардлагатай. Энэ мэтээр эрт оношлон шаардлагатай арга хэмжээг цаг алдалгүй авсан тохиолдолд үр тогтоох боломжоо хадгалах боломжтой.

Эрчvvдийн vргvйдэл нь эмэгтэйчvvдийн vргvйдлээс дутуугvй олон тохиолддогийг эрдэмтэд баталсан билээ. Тэдгээрийн дотор бэлгийн чадвар сайн, эрүүл саруул атлаа үр тогтоох чадваргүй байх г.м. тайлбарлахад үнэхээр хэцүү тохиолдлууд ч байдаг. Харамсалтай нь ийм тохиолдол цөөнгүй.

Хэргийн гол нь vр тогтоох чадвар нь эр хүний сексийн идэвхээс бус үрийн шингэн дэх эр эсийн тоо, чанараас хамаардагт байгаа юм. Хором болгонд эрэгтэй хvний бие махбоди нь мянгаас илvv эр бэлгийн эс боловсруулан гаргаж байдаг. Энэ үйл явц нь бэлгийн бойжилт гүйцэхээс эхлээд нас барах хvртэл нь тасралтгvй vргэлжилнэ. Ингэж боловсорсон олон сая эр бэлгийн эсүүдээс амьдрах чадвар сайтай эр бэлгийн эс нь өндгөн эс -эд хvрч vр тогтооно. Харамсалтай нь эр бэлгийн эс боловсрох хэвийн үйл явцыг хямруулах таагvй хvчин зvйлс олон.

Шалтгаан

Эрэгтэйчvvдийн vргvйдэлтийн vндэс нь гурван эх сурвалжтай;

1) эр бэлгийн эсийн амьдрах чадвар сул байх

2) эр бэлгийн эсийн тоо цөөрөх

3) vр дамжуулах сувгаар  дамжих, цацагдах vйл ажиллагаа алдагдах

Харин энэ гурвын цаана олон шалтгаан байдгийг судлаачид тогтоожээ. Үүнд:

1. Варикоцеле – төмсөгний хураагуур судас єргєсєх, үрийн шингэнийг дамжуулах сувгийн венийн судас єргєсєх. Энэ үргүйдэлтийн 15%-д нь тохиолддог. Энэ vед өндгөвч -ний халуун ихсэж хэвийн vйл ажиллагаа нь алдагдана. Үр дүнд нь эр бэлгийн эсvvд гэмтэнэ.

2. Бэлэг эрхтэний гэмтэл болон гажиг ( төмсөг буухгvй байх, мушгирсан байх г.м.) – энэ нь  10-12% тохиолдоно.

3. Халдварт євчин  (10% -д тохиолдоно). Энд эхний ээлжинд бэлгийн замаар халдварладаг євчнvvд ( заг хvйтэн, тэмбvv, хламидиоз, трихомониаз г.м.). Дараа нь хэдий хачирхалтай санагдаж болох ч хvvхдийн халдварт євчин болох гахайтах буюу паротит ( шvлсний булчирхайн халдварт євчин ) юм.

4. Бэлэг эрхтнvvдийн vрэвсэл ( Түрүү булчирхайн vрэвсэл     (простатит), шээсний сүвийн vрэвсэл)

5. Бэлгийн vйл ажиллагааны хямрал:  хөвчрөл алдагдалт,  үрийн шингэн хэт хурдан гаргах болон бусад

6. Дархлалын хямрал.  Энэ vед бие махбодид эр бэлгийн эсийг устгах чадвар бvхий тусгай бодисууд бий болдог.

7. Дааврын хямрал. Эр бэлгийн дааврын дутагдалтай байх.

8. Тvvнчлэн гадны олон хvчин зvйлvvд нєлєєлдєг. Архи , тамхи, мансууруулах бодис, зарим нэг эм, байгалийн цаг уурын тааламжгvй байдал, цацраг идэвхит бодис, гэрийн хортон устгагч бодис, С амин дэмийн дутагдал зэрэг.

Мєн хэт бариу хувцас, халуун ууранд байнга орох, спортоор хэт хичээллэх нь нєлєєлнє.

Шинж тэмдэг

Хосууд жирэмслэлтээс сэргийлэх ямар нэг эм, хэрэгсэл хэрэглэлгүй хоёр жил бэлгийн хэвийн амьдралаар амьдарсан ч   хvvхэдтэй болохгvй бол хэн нэг нь vргvйдсэн байх магадлал нь 30-40% гэж үздэг.

Гэвч үргvйдэл гэдэг нь євчин биш болохоор гадны шинж тэмдгээр таних боломж байхгvй гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.  ҮргШйдлийн жинхэн шалтгааныг зєвхєн эмч мэрэгжилтэн л олж тодорхойлох тул эрэгтэйчvvдийн эмчид заавал хандах хэрэгтэй. (Харин хvvхэдгvй хосууд нь хамтдаа цогц шинжилгээ хийлгэх  нь чухал). Эхлээд эмч маш ажил амьдралын хэв маягтай холбоотой олон асуулт тавих ба дараа нь үрийн сувгийн шинжилгээ хийнэ. Бэлэг эрхтний хэт авианы шинжилгээ,  судасны шинжилгээ( допплерограф), цусан дахь бэлгийн дааврын шинжилгээ, халдварын шинжилгээ хийлгэнэ.  буй эсэхийг шалгуулна. Мєн дархлалын шинжилгээ, шээс тvрvv булчирхайн шингэний шинжилгээ хийлгэх шаардлага гарч магадгүй.

Эмчилгээ

Хамгийн тvрvvнд vргvйдлийг vvсгэсэн шалтгааныг арилгах нь чухал. Үргvйдлийнх нь шалтгаан маш энгийн зvйлд байдгийг эрчүүд заримдаа огт гадарладаггvй. Маш олон тохиолдолд архи, тамхи г.м. хорт зуршилаа багасгахад л хангалттай байдаг.  Дааврын алдагдалтай бол тvvнийг тэнцвэржvvлэх дааврын бэлдмэл бичиж єгдєг. Vрэвсэл халдварын vед уг євчнийг нь эмчилнэ. Дотор бэлэг эрхтний гажигтай vед мэс засал хийгдэнэ. Бэлгийн vйл ажиллагаатай холбоотой бол секс судлаач ба сэтгэл судлаач эмчилнэ. Хамгийн гол нь сэтгэлээр унах явдалгvй. Орчин vед эрчvvдийн vргvйдлийн бараг бvх хэлбэр нь эмчлэгддэг болсон.  Yгvйдээ л гэхэд хиймлээр vр тогтоох аргын тусламжтайгаар хvvхэдтэй болох боломжтой билээ.

Үрийн шингэний донор

Ямар нэг шалтгаанаар төмсгөнд сперматозоид боловсорч чадахгvй, эсвэл гэмтлээс болж тємсєггvй болсон, удамшлаар дамждаг євчтэй байх г.м. тохиолдолд үр тогтоохын тулд өөр хүний сперматозоид шаардлагатай болох тохиолдол цөөнгүй. Өөрөөр хэлбэл донор хүний үрийн шингэнийг авна гэсэн үг. Бэлгийн харьцааны хамтран амьдрагч байхгvй эмэгтэйчvvд ч үрийн шингэний донорын туслалцааг авч болно.

Vрийн шингэний доноруудад маш єндєр шаардлага тавьдаг. Нэгдvгээрт насны хязгаарлалт. Энд зєвхєн 20-40 насны эрэгтэйчvvд л донор болж болно. Хоёрдугаарт нь донорын хvvхдvvд эрvvл байх ёстой (удамшлын зvгээс). Донорыг эхлээд эмч мэргэжилтэнгvvд онцгой хяналттай vзэж шинжилнэ. Цусны бvлэг болон резус факторыг тодорхойлно. Вирусын халдвар, тэмбvv, В, С гепатит, єнгєний євчин болон нуугдмал халдвар илрvvлэх шинжилгээ хийнэ. Спермограмма хийх ба vзvvлэлт нь дундаж vзvvлэлтээс єндєр байх (эрvvл, хєдєлгєєнтэй сперматозоидууд олон байх) ёстой. Донорын спермийг аваад хєлдєєж хадгална. Хагас жилийн дараа донор бvх шинжилгээг давтан єгч эрvvл бол спермийг ашиглаж болно.

Өндгөн эсийн донор

Єндгєвч байхгvй эсвэл өндгөвч нь эрvvл эс боловсруулах боломжгvй эмэгтэйчvvдэд энэ тєрлийн донор шаардлагатай байдаг. Vvний тулд ЭКО хийнэ. Эхлээд донор эмэгтэй ба vйлчлvvлэгч эмэгтэй хоёрын сарын тэмдэгийн мєчлєгийг дааврын бэлдмэлээр ижилсvvлж зэрэгцvvлнэ. Энэ нь хєврєлийн умайд амьдрах боломжийг ихэсгэнэ.

Дараа нь эмийн тусламжтайгаар донор эмэгтэйн єндгєвчинд эм бэлгийн эсний боловсролтыг идэвхжvvлнэ. Vvний дараа жижиг мэс ажилбар болох єндгєвчинд хатгалт хийж боловсорсон єндгєн эсvvдийг гаргаж авдаг. Өндгөн эсэд vйлчлvvлэгч эмэгтэйн нєхрийн спермээр vр тогтоогоод, тvvнийгээ ирээдvйн ээжийн умайд шилжvvлнэ. 25-30 насны хvvхэдтэй, эрvvл л бол ямар ч эмэгтэй донор болж болно. Донор болохын ємнє шинжилгээ єгнє. Цусны бvлэг, резус факторыг тодорхойлж бага аарцгийн эрхтэнvvдийн хэт авианы шинжилгээнд орж, зvрхний бичлэг хийлгэж, халдварт євчний шинжилгээ өгнө.

Зарим  тохиолдолд донорын єндгєн эсийг донорын сперматозоидоор vр тогтоох хэрэгцээ гардаг. Ийм тохиолдолд хєврєлийн донор болно. Эхнэр нєхєр хоёуланд нь эрvvл бэлгийн эс байхгvй vед ийм  ажилбар хийх шаардлага гардаг. Хєврєлийн донорын тvгээмэл нэг шалтгаан нь эр эм хоёр хоёулаа удамшлын євчтэй эсвэл тэдний бэлгийн эсvvд нь vл мэдэгдэх шалтгаанаар хоорондоо тохирохгvй байх явдал юм.

Тээгч эх

Шууд утгаар нь авч vзвэл донор гэж хэлж болохгvй. Vргvй хосуудтай тохиролцосны дагуу сайн дураар тэдний хvvхдийг тєрvvлж єгдөг эмэгтэйчүүдийг тээгч эх гэдэг. Өєрєєр хэлбэл єєрийн нєхєн vржихvйн тогтолцоог тvр хэрэглvvлнэ гэсэн vг юм. ЭКО-р эхнэр нєхєр хоёроос авсан эсvvдийг нийлvvлж тээгч эхийн умайд шилжvvлж цаашид хєврєл байгалийн жамаараа хєгжиж хvvхэд тєрдєг. Янз бvрийн улс орнуудад, єєр єєр шашин шvтлэгтэй хvмvvс энэ асуудалд янз бvрээр ханддаг. Гэвч дээрх арга нь эрvvл мэндийн шалтгаанаар хvvхэд тээж чадахгvй эмэгтэйчvvдэд хувьд єєрийн хvvхэдтэй болох цорын ганц боломж нь юм. 20-35 насны єєрийн эрvvл хvvхэдтэй,  эрvvл ямар ч эмэгтэй нь тээгч эх болж болно. Дээрх аргыг хэрэглэхийн ємнє ирээдvйн эцэг эх ба хvvхдийг тээж тєрvvлэхийг зєвшєєрсєн эмэгтэй нарын хооронд бичгээр гэрээ хийгддэг. Vvнд;

1.    эмнэлгийн vйлчилгээний зардлыг нєхєх

2.    ажилгvйдлийг зохицуулах

3.    жирэмсний хугацаанд тээгч эхийн амьдрах газар

4.    зохиомлоор vр тогтоох эмнэлгийн байгууллага

5.    эрvvл хvvхэд тєрvvлэхэд чиглэгдсэн эмчийн бvх зааврыг тээгч эх биелvvлэх vvрэг зэрэг нь гэрээнд тусгагддаг.

1989 онд Англид дэлхийн анхны тээгч эхийн хvvхэд тєрсєн байдаг.